ದೂರದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಶುರು ಮಾಡುವವರನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಲಾಭದ ಜೊತೆ ಭಯದ ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೊಡ್ಡ ಲಾಭದ ಹಿಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ಅನುಭವ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಐದು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ, ಸೋತರೆ ಬೆಲೆ ಪ್ರಾಣವೇ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ರಾಜಾಶ್ರಯಸ್ತಸ್ಕರತಾಶ್ವಪಣ್ಯಮಾಥರ್ವಣಂ ಚಾಪಿ ಸಮುದ್ರಯಾನಮ್
ಏತಾನಿ ಸಿದ್ಧ್ಯಂತಿ ಮಹಾಫಲಾನಿ ವಿಪರ್ಯಯೇ ಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ಪಂಚ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
राजाश्रयस्तस्करताश्वपण्यमाथर्वणं चापि समुद्रयानम्
एतानि सिद्ध्यन्ति महाफलानि विपर्यये प्राणहराणि पञ्च
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
rājāśrayastaskaratāśvapaṇyamātharvaṇaṃ cāpi samudrayānam
etāni siddhyanti mahāphalāni viparyaye prāṇaharāṇi pañca
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ರಾಜಾಶ್ರಯಸ್ತಸ್ಕರತಾಶ್ವಪಣ್ಯಮಾಥರ್ವಣಂ (राजाश्रयस्तस्करताश्वपण्यमाथर्वणं, rājāśrayastaskaratāśvapaṇyamātharvaṇaṃ) = ರಾಜಾಶ್ರಯ, ಕಳ್ಳತನ, ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಅಥರ್ವವೇದ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಯೋಗ (ರಾಜಾಶ್ರಯಃ + ತಸ್ಕರತಾ + ಅಶ್ವಪಣ್ಯಂ + ಆಥರ್ವಣಂ) (service under a king, thievery, horse trading, and Atharvan practice)
- ಚಾಪಿ (चापि, cāpi) = ಮತ್ತು ಕೂಡ (ಚ + ಅಪಿ) (and also)
- ಸಮುದ್ರಯಾನಮ್ (समुद्रयानम्, samudrayānam) = ಸಮುದ್ರಯಾನ (sea voyage)
- ಏತಾನಿ (एतानि, etāni) = ಇವು (these)
- ಸಿದ್ಧ್ಯಂತಿ (सिद्ध्यन्ति, siddhyanti) = ಸಿದ್ಧಿಸಿದರೆ (succeed)
- ಮಹಾಫಲಾನಿ (महाफलानि, mahāphalāni) = ದೊಡ್ಡ ಫಲ ಕೊಡುವವು (of great reward)
- ವಿಪರ್ಯಯೇ (विपर्यये, viparyaye) = ತಿರುವುಮುರುವಾದರೆ, ಅಂದರೆ ವಿಫಲವಾದರೆ (when it goes wrong)
- ಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ (प्राणहराणि, prāṇaharāṇi) = ಪ್ರಾಣ ಹರಿಸುವವು (life taking)
- ಪಂಚ (पञ्च, pañca) = ಐದು (five)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ರಾಜನ ಆಶ್ರಯ, ಕಳ್ಳತನ, ಕುದುರೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ, ಅಥರ್ವವೇದ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಯಾನ. ಇವು ಸಿದ್ಧಿಸಿದರೆ ದೊಡ್ಡ ಫಲ ಕೊಡುತ್ತವೆ, ತಿರುವುಮುರುವಾದರೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಹರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಐದು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Service under a king, thievery, horse trading, Atharvan practice and sea voyages. These five bring great reward when they succeed, and take one’s life when they go wrong.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಉಪದೇಶವಲ್ಲ, ಪಟ್ಟಿ. ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
This is a list and not a teaching. Thievery is not praised here. It seems to be included as an example of work in which reward and danger came together in the old days.
ಆಥರ್ವಣ ಎಂದರೆ ಅಥರ್ವವೇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಮಂತ್ರತಂತ್ರದ ಪ್ರಯೋಗ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಆ ಅರ್ಥ ಖಚಿತವಲ್ಲ. ವಿಪರ್ಯಯ ಎಂದರೆ ತಿರುವುಮುರುವಾಗುವುದು, ಅಂದರೆ ಕೆಲಸ ಕೆಟ್ಟು ಹೋಗುವುದು.
Atharvana means connected with the Atharvaveda. We have taken it here as the use of charms and rites, though that sense is not certain. Viparyaya means a reversal, that is, the work going wrong.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 173. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 173. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಲಾಭ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ ಅಪಾಯವೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಇಂದೂ ಅರ್ಥವಾಗುವಂಥದ್ದು. ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ಮೊದಲು ಸೋತರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
The old reckoning that greater reward comes with greater danger is still easy to follow. Before a big step it is good to ask once what happens if it fails.
ಈ ಪಟ್ಟಿ ಆ ಕಾಲದ್ದು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಅಪಾಯಗಳು ಬೇರೆ. ಹಣಕಾಸಿನ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಸಲಹೆಯಲ್ಲ, ಆಲೋಚನೆಗೆ ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟು ಮಾತ್ರ.
The list belongs to its time and today’s dangers differ. It is not advice for any financial or health decision, only a frame for thinking.

