ಕೆಲಸ, ಸಂಪಾದನೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಒಂದು ಬದುಕು ಪೂರ್ತಿ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ತಪ್ಪೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
ಆ ತೋರಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ಏಟಿಗೆ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುವ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು. ಅದರ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಒಂದು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಸಾಹಿತ್ಯಸಂಗೀತಕಲಾವಿಹೀನಃ
ಸಾಕ್ಷಾತ್ಪಶುಃ ಪುಚ್ಛವಿಷಾಣಹೀನಃ ।
ತೃಣಂ ನ ಖಾದನ್ನಪಿ ಜೀವಮಾನ-
ಸ್ತದ್ಭಾಗಧೇಯಂ ಪರಮಂ ಪಶೂನಾಮ್ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
साहित्यसंगीतकलाविहीनः
साक्षात्पशुः पुच्छविषाणहीनः ।
तृणं न खादन्नपि जीवमान-
स्तद्भागधेयं परमं पशूनाम् ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
sāhityasaṃgītakalāvihīnaḥ
sākṣātpaśuḥ pucchaviṣāṇahīnaḥ |
tṛṇaṃ na khādannapi jīvamāna-
stadbhāgadheyaṃ paramaṃ paśūnām ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸಾಹಿತ್ಯಸಂಗೀತಕಲಾವಿಹೀನಃ (साहित्यसंगीतकलाविहीनः, sāhityasaṃgītakalāvihīnaḥ) = ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆ ಇಲ್ಲದವನು (the man without literature, music or art)
- ಸಾಕ್ಷಾತ್ (साक्षात्, sākṣāt) = ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆಯೇ (plainly, in the flesh)
- ಪಶುಃ (पशुः, paśuḥ) = ಪಶು (a beast)
- ಪುಚ್ಛವಿಷಾಣಹೀನಃ (पुच्छविषाणहीनः, pucchaviṣāṇahīnaḥ) = ಬಾಲ ಮತ್ತು ಕೊಂಬು ಇಲ್ಲದ (only without tail and horns)
- ತೃಣಮ್ (तृणम्, tṛṇam) = ಹುಲ್ಲನ್ನು (grass)
- ನ ಖಾದನ್ ಅಪಿ (न खादन् अपि, na khādan api) = ತಿನ್ನದೆಯೇ ಇದ್ದರೂ (though he does not eat it)
- ಜೀವಮಾನಃ (जीवमानः, jīvamānaḥ) = ಬದುಕಿರುವವನು (and yet staying alive)
- ತತ್ (तत्, tat) = ಅದು (that)
- ಭಾಗಧೇಯಮ್ (भागधेयम्, bhāgadheyam) = ಪುಣ್ಯ (is the good fortune)
- ಪರಮಮ್ (परमम्, paramam) = ದೊಡ್ಡ (the greatest)
- ಪಶೂನಾಮ್ (पशूनाम्, paśūnām) = ಪಶುಗಳಿಗೆ (of the beasts)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆ ಇಲ್ಲದವನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆಯೇ ಪಶು, ಬಾಲ ಮತ್ತು ಕೊಂಬು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನದೆಯೇ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಪಶುಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ಪುಣ್ಯ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
A man without literature, music or art is plainly a beast, wanting only the tail and the horns. He stays alive without eating grass, and that is the beasts’ great good fortune.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಎಂಬ ಪದ ಉಪಮೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಪಶುವಿನಂತೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪಶುವೇ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಬಾಲ ಮತ್ತು ಕೊಂಬು ಇಲ್ಲದಿರುವುದೊಂದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಎಂದು ಸೇರಿಸಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದಾರಿಯನ್ನೂ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ.
The word sakshat removes the simile. The verse does not say “like a beast”. It says “a beast”. Then it closes the way out by adding that the only difference is the tail and the horns.
ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ತಿರುವು ಬೇರೆ ಬಗೆಯದು. ಅವನು ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಜವಾದ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಹುಲ್ಲು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ನಿಂದನೆ ಒಂದು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ತಮಾಷೆಯೇ ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಕಾಲ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿದೆ.
The last line turns another way. He does not eat grass, so the real beasts get to keep theirs. The abuse ends as a joke, and it is the joke that has kept the verse in memory so long.
ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಕಲಾ ಎಂಬ ಮೂರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇವು ಮೂರೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಒಳಗಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೂರು ಮುಖ ಎಂಬಂತೆ ಇಟ್ಟಿದೆ.
Note that literature, music and art are bound into a single compound. They are not three separate hobbies here. They stand as three faces of one kind of inward growth.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 40. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 40. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕಲಿಕೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ, ಹಾಡು, ಚಿತ್ರ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಮೇಲೆ ನೋಡಿದರಾಯಿತು ಎಂದು ಮುಂದೂಡುವುದು ಸಹಜ. ಆ ಆಮೇಲೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಹಲವರ ಅನುಭವ.
In the training years it is natural to put off books, music and pictures until later. Many people find that the later never arrives.
ಶ್ಲೋಕ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕೇಳುವುದು, ಓದುವುದು, ನೋಡುವುದು ಇಷ್ಟನ್ನೇ ಕೇಳುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಹಾಡು ಕೇಳಲು ಕೂರುವ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಯಿಂದಲೂ ಅದು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ.
The verse is not asking for accomplishment in the arts. It asks only for listening, reading and looking. Half an hour sitting down to hear one piece of music is a beginning.