ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರಭುಸ್ತ್ವಂ ದೀನಾನಾಂ ಖಲು ಪರಮಬಂಧುಃ ಪಶುಪತೇ
ಪ್ರಮುಖ್ಯೋಽಹಂ ತೇಷಾಮಪಿ ಕಿಮುತ ಬಂಧುತ್ವಮನಯೋಃ ।
ತ್ವಯೈವ ಕ್ಷಂತವ್ಯಾಃ ಶಿವ ಮದಪರಾಧಾಶ್ಚ ಸಕಲಾಃ
ಪ್ರಯತ್ನಾತ್ಕರ್ತವ್ಯಂ ಮದವನಮಿಯಂ ಬಂಧುಸರಣಿಃ ॥ 14 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
प्रभुस्त्वं दीनानां खलु परमबन्धुः पशुपते
प्रमुख्योऽहं तेषामपि किमुत बन्धुत्वमनयोः ।
त्वयैव क्षन्तव्याः शिव मदपराधाश्च सकलाः
प्रयत्नात्कर्तव्यं मदवनमियं बन्धुसरणिः ॥ 14 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
prabhustvaṃ dīnānāṃ khalu paramabandhuḥ paśupate
pramukhyo’haṃ teṣāmapi kimuta bandhutvamanayoḥ |
tvayaiva kṣantavyāḥ śiva madaparādhāśca sakalāḥ
prayatnātkartavyaṃ madavanamiyaṃ bandhusaraṇiḥ || 14 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪ್ರಭುಸ್ತ್ವಂ (प्रभुस्त्वं, prabhustvaṃ) = ನೀನು ಒಡೆಯನು (ಪ್ರಭುಃ ತ್ವಂ) (you are the lord (prabhuh tvam))
- ದೀನಾನಾಂ (दीनानां, dīnānāṃ) = ದೀನರ, ನಿರ್ಗತಿಕರ (of the helpless)
- ಖಲು (खलु, khalu) = ನಿಜವಾಗಿಯೂ (indeed)
- ಪರಮಬಂಧುಃ (परमबन्धुः, paramabandhuḥ) = ಪರಮ ಬಂಧು, ಹಿರಿಯ ನೆಂಟ (the highest kinsman)
- ಪಶುಪತೇ (पशुपते, paśupate) = ಪಶುಪತಿಯೇ (O Pashupati)
- ಪ್ರಮುಖ್ಯೋಽಹಂ (प्रमुख्योऽहं, pramukhyo’haṃ) = ನಾನು ಮೊದಲಿಗನು (ಪ್ರಮುಖ್ಯಃ ಅಹಂ) (I am the foremost (pramukhyah aham))
- ತೇಷಾಮಪಿ (तेषामपि, teṣāmapi) = ಅವರಲ್ಲಿಯೇ (ತೇಷಾಂ ಅಪಿ) (among those very ones (tesham api))
- ಕಿಮುತ (किमुत, kimuta) = ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ (what need be said)
- ಬಂಧುತ್ವಮನಯೋಃ (बन्धुत्वमनयोः, bandhutvamanayoḥ) = ಈ ಇಬ್ಬರ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ (ಬಂಧುತ್ವಂ ಅನಯೋಃ) (of the kinship of these two (bandhutvam anayoh))
- ತ್ವಯೈವ (त्वयैव, tvayaiva) = ನಿನ್ನಿಂದಲೇ (ತ್ವಯಾ ಏವ) (by you alone (tvaya eva))
- ಕ್ಷಂತವ್ಯಾಃ (क्षन्तव्याः, kṣantavyāḥ) = ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕಾದವು (must be forgiven)
- ಶಿವ (शिव, śiva) = ಶಿವನೇ (O Shiva)
- ಮದಪರಾಧಾಶ್ಚ (मदपराधाश्च, madaparādhāśca) = ನನ್ನ ಅಪರಾಧಗಳು (ಮತ್ ಅಪರಾಧಾಃ ಚ) (and my offences (mat aparadhah cha))
- ಸಕಲಾಃ (सकलाः, sakalāḥ) = ಎಲ್ಲವೂ (all of them)
- ಪ್ರಯತ್ನಾತ್ (प्रयत्नात्, prayatnāt) = ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು (with deliberate effort)
- ಕರ್ತವ್ಯಂ (कर्तव्यं, kartavyaṃ) = ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು (must be done)
- ಮದವನಮ್ (मदवनम्, madavanam) = ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆ (ಮತ್ ಅವನಂ) (my protection (mat avanam))
- ಬಂಧುಸರಣಿಃ (बन्धुसरणिः, bandhusaraṇiḥ) = ಇದೇ ಬಂಧುತ್ವದ ದಾರಿ (ಇಯಂ ಬಂಧುಸರಣಿಃ) (this is the way of kinship (iyam bandhusaranih))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಪಶುಪತಿಯೇ, ನೀನು ದೀನರ ಒಡೆಯನು, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವರ ಪರಮ ಬಂಧು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನು ನಾನೇ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಈ ಇಬ್ಬರ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ? ಶಿವನೇ, ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಅಪರಾಧಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀನೇ ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು, ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು ಮಾಡಬೇಕು. ಬಂಧುತ್ವದ ದಾರಿಯೇ ಇದು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O Pashupati, you are the lord of the helpless and indeed their highest kinsman, and among them I am the foremost. What then need be said about the kinship of these two? So all my offences, Shiva, must be forgiven by you alone, and my protection must be undertaken with deliberate effort. This is the way of kinship.
ಶ್ಲೋಕ 14ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 14
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಾದದಂತೆ ಕಟ್ಟಿದೆ. ಮೊದಲ ಮಾತು, ನೀನು ದೀನರ ಪರಮ ಬಂಧು. ಎರಡನೆಯ ಮಾತು, ದೀನರಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಮೊದಲಿಗ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಬಾಂಧವ್ಯ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಮೂರನೆಯ ಮಾತು. ‘ಕಿಮುತ’ ಎಂದರೆ ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ, ಅಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟ ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಮಾಷೆಯೂ ಇದೆ, ಕವಿ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಯೋಗ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ದೀನತೆಯಲ್ಲಿ.
The verse is built like a small argument. First statement: you are the highest kinsman of the helpless. Second: among the helpless I stand first. Therefore, third, there is kinship between the two of us. ‘Kimuta’ means what need be said, it is that plain. There is a quiet humour in it too. The first place the poet claims is first in helplessness, not in merit.
ಬಂಧು ಎಂಬ ಪದ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಪರಮಬಂಧುಃ, ಬಂಧುತ್ವಂ, ಬಂಧುಸರಣಿಃ. ಸರಣಿ ಎಂದರೆ ದಾರಿ, ಒಪ್ಪಿತವಾದ ಕ್ರಮ. ನೆಂಟಸ್ತನಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿವೆ ಎಂಬ ಲೋಕದ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನೇ ಕವಿ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ದೀನಬಂಧು ಎಂಬುದು ದೇವರಿಗೆ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಹೆಸರೇ ಆಗಿದೆ. ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಕವಿ ಒಂದು ಹಕ್ಕಿನ ದಾಖಲೆಯಂತೆ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ.
The word bandhu, kinsman, comes three times: paramabandhuh, bandhutvam, bandhusaranih. Sarani means a path, an accepted way. The poet takes as his ground the ordinary custom that kinship carries duties of its own. Dinabandhu, kinsman of the helpless, is itself a name used for God in the tradition, and the poet holds that name up like the record of a claim.
‘ಕ್ಷಂತವ್ಯಾಃ’ ಮತ್ತು ‘ಕರ್ತವ್ಯಂ’ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಕೃತ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಯದವು. ಅವು ಆಗಬೇಕಾದದ್ದು ಎಂಬ ಕರ್ತವ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಬೇಡಿಕೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ, ಆಗಬೇಕಾದದ್ದರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ. ‘ಪ್ರಯತ್ನಾತ್’ ಎಂಬ ಪದ ಇನ್ನೂ ದಿಟ್ಟ. ಸುಮ್ಮನೆ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಶಿವನಿಗೇ ಹೇಳುವ ಧೈರ್ಯ ಅದರಲ್ಲಿದೆ.
‘Kshantavyah’ and ‘kartavyam’ are both formed with the Sanskrit suffix of obligation, so they carry the sense of what ought to be done. The verse is therefore not in the language of request but in the language of what is due. ‘Prayatnat’ is bolder still. It has the daring to tell Shiva that this is to be done not casually but with effort taken.
ದೇವರನ್ನು ಬಂಧು ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಭಕ್ತಿಯ ಭಾಷೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಸತ್ಯ ಎಂಬ ಅದ್ವೈತದ ಭಾಷೆಗಿಂತ ಇದು ಬೇರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರಿನ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳು ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ದೀನನಾಗಿ ಮೊರೆಯಿಟ್ಟಿತು, ಇದು ಆ ದೀನತೆಯನ್ನೇ ಹಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ.
Calling God a kinsman is the language of devotion, and it differs from the Advaita language of one reality alone. Tradition holds that in the hymns which carry Shankaracharya’s name these two languages run side by side. The previous verse pleaded as a helpless man, and this one turns that helplessness into a claim. The metre is shikharini.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಮನೆಯ ಶುಭಕಾರ್ಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಬಂಧುಗಳೂ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಇದೆ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕ ನೋಡಿ ಆಸನ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ನೆಂಟಸ್ತನ ನೋಡಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
In the courtyard of a family function all the relatives gather. Seats there are given not by the reckoning of who has how much, but by kinship.
ಸಂಬಂಧ ಎಂಬುದು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಹಾಯ ಕೇಳುವ ನಮ್ಮ ಸಂಕೋಚ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಎದುರಿನವರು ನಮ್ಮವರು ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಇದ್ದಾಗ.
A relationship gives not only affection but also certain duties. Our hesitation about asking for help grows less when we trust that the other person is one of our own.