ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಧರ್ಮೋ ಮೇ ಚತುರಂಘ್ರಿಕಃ ಸುಚರಿತಃ ಪಾಪಂ ವಿನಾಶಂ ಗತಂ
ಕಾಮಕ್ರೋಧಮದಾದಯೋ ವಿಗಲಿತಾಃ ಕಾಲಾಃ ಸುಖಾವಿಷ್ಕೃತಾಃ ।
ಜ್ಞಾನಾನಂದಮಹೌಷಧಿಃ ಸುಫಲಿತಾ ಕೈವಲ್ಯನಾಥೇ ಸದಾ
ಮಾನ್ಯೇ ಮಾನಸಪುಂಡರೀಕನಗರೇ ರಾಜಾವತಂಸೇ ಸ್ಥಿತೇ ॥ 39 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
धर्मो मे चतुरङ्घ्रिकः सुचरितः पापं विनाशं गतं
कामक्रोधमदादयो विगलिताः कालाः सुखाविष्कृताः ।
ज्ञानानन्दमहौषधिः सुफलिता कैवल्यनाथे सदा
मान्ये मानसपुण्डरीकनगरे राजावतंसे स्थिते ॥ 39 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
dharmo me caturaṅghrikaḥ sucaritaḥ pāpaṃ vināśaṃ gataṃ
kāmakrodhamadādayo vigalitāḥ kālāḥ sukhāviṣkṛtāḥ |
jñānānandamahauṣadhiḥ suphalitā kaivalyanāthe sadā
mānye mānasapuṇḍarīkanagare rājāvataṃse sthite || 39 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಧರ್ಮೋ ಮೇ (धर्मो मे, dharmo me) = ನನ್ನ ಧರ್ಮ (my dharma)
- ಚತುರಂಘ್ರಿಕಃ (चतुरङ्घ्रिकः, caturaṅghrikaḥ) = ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳದ್ದು (ಅಂಘ್ರಿ: ಕಾಲು, ಪಾದ) (having four feet (anghri: a foot))
- ಸುಚರಿತಃ (सुचरितः, sucaritaḥ) = ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆದದ್ದು, ಸರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದದ್ದು (well walked, and well practised)
- ಪಾಪಂ (पापं, pāpaṃ) = ಪಾಪ (sin)
- ವಿನಾಶಂ ಗತಂ (विनाशं गतं, vināśaṃ gataṃ) = ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತು (has gone to destruction)
- ಕಾಮಕ್ರೋಧಮದಾದಯೋ (कामक्रोधमदादयो, kāmakrodhamadādayo) = ಕಾಮ, ಕೋಪ, ಮದ ಮೊದಲಾದವು (desire, anger, pride and the rest)
- ವಿಗಲಿತಾಃ (विगलिताः, vigalitāḥ) = ಕರಗಿಹೋದವು (have melted away)
- ಕಾಲಾಃ (कालाः, kālāḥ) = ಕಾಲಗಳು, ದಿನಗಳು (the times, the days)
- ಸುಖಾವಿಷ್ಕೃತಾಃ (सुखाविष्कृताः, sukhāviṣkṛtāḥ) = ಸುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತಾದವು (ಸುಖ, ಆವಿಷ್ಕೃತ: ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು) (have come to show forth happiness (sukha, avishkrita: made manifest))
- ಜ್ಞಾನಾನಂದಮಹೌಷಧಿಃ (ज्ञानानन्दमहौषधिः, jñānānandamahauṣadhiḥ) = ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆನಂದವೆಂಬ ಮಹಾ ಔಷಧಿಯ ಗಿಡ (ಔಷಧಿ: ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ) (the great herb of knowledge and bliss (aushadhi: a medicinal plant))
- ಸುಫಲಿತಾ (सुफलिता, suphalitā) = ಚೆನ್ನಾಗಿ ಫಲ ಬಿಟ್ಟಿತು (has borne good fruit)
- ಕೈವಲ್ಯನಾಥೇ (कैवल्यनाथे, kaivalyanāthe) = ಕೈವಲ್ಯದ ಒಡೆಯನು (ಕೈವಲ್ಯ: ಬಿಡುಗಡೆ, ಒಂಟಿತನದ ಪೂರ್ಣತೆ) (the lord of kaivalya (kaivalya: release, the fullness of aloneness))
- ಸದಾ ಮಾನ್ಯೇ (सदा मान्ये, sadā mānye) = ಸದಾ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದವನು (ever worthy of honour)
- ಮಾನಸಪುಂಡರೀಕನಗರೇ (मानसपुण्डरीकनगरे, mānasapuṇḍarīkanagare) = ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಬಿಳಿಗಮಲದ ನಗರದಲ್ಲಿ (ಪುಂಡರೀಕ: ಬಿಳಿಯ ಕಮಲ) (in the city of the white lotus of the mind (pundarika: a white lotus))
- ರಾಜಾವತಂಸೇ (राजावतंसे, rājāvataṃse) = ರಾಜರ ಶಿರೋಭೂಷಣನಾದವನು, ಇಲ್ಲವೇ ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವನು (ಅವತಂಸ: ಶಿರೋಭೂಷಣ) (the crest-jewel of kings, or he who wears the moon on his head (avatamsa: a head ornament))
- ಸ್ಥಿತೇ (स्थिते, sthite) = ನೆಲೆಸಿದಾಗ (when he is seated)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕೈವಲ್ಯದ ಒಡೆಯನು, ಸದಾ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದವನು, ರಾಜರ ಶಿರೋಭೂಷಣನಾದವನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಬಿಳಿಗಮಲದ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಮೇಲೆ, ನನ್ನ ಧರ್ಮ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ಪಾಪ ನಾಶವಾಯಿತು, ಕಾಮ ಕೋಪ ಮದ ಮೊದಲಾದವು ಕರಗಿಹೋದವು, ದಿನಗಳು ಸುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆನಂದವೆಂಬ ಮಹಾ ಔಷಧಿಯ ಗಿಡ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಫಲ ಬಿಟ್ಟಿದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Now that the lord of kaivalya, ever worthy of honour, the crest-jewel of kings, is seated in the city of the white lotus of my mind, my dharma walks well on its four feet, sin has gone to destruction, desire and anger and pride and the rest have melted away, my days show forth happiness, and the great herb of knowledge and bliss has borne its fruit.
ಶ್ಲೋಕ 39ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 39
ಹಿಂದಿನ ಹಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದ್ದವು, ಇದು ವರದಿ. ಆದದ್ದನ್ನು ಆದಂತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾರಣ ಇರುವುದು ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸತಿ ಸಪ್ತಮೀ ಎಂದು ಹೆಸರು, ಅಂದರೆ ಇದು ಆದಾಗ ಅದು ಆಯಿತು ಎಂಬ ಜೋಡಣೆ. ಕೈವಲ್ಯನಾಥನು ಮನಸ್ಸಿನ ಕಮಲದ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ ಎಂಬ ಈ ಒಂದು ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳ ಎಲ್ಲ ಒಳ್ಳೆಯದೂ ನಿಂತಿದೆ.
Several verses before this were requests, and this one is a report. It says what has come about. The cause, though, lies in the last line. Sanskrit calls this construction sati saptami, the locative absolute, which joins two things as: this being so, that followed. Everything good in the first three lines rests on the single condition that the lord of kaivalya has taken his seat in the lotus city of the mind.
ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳು ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಚಿತ್ರವಿದೆ. ಧರ್ಮವನ್ನು ವೃಷಭ ಎಂದು ಕರೆದು, ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದು ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿತ್ತು, ನಂತರದ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಕಾಲು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಆ ವೃಷಭದ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಸತ್ಯ, ಶೌಚ, ದಯೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹಲವರು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳು ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಶಿವನ ವಾಹನವೂ ವೃಷಭವೇ ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕ ಬರುತ್ತದೆ.
Behind the words about dharma’s four feet lies an old picture. Tradition speaks of dharma as a bull that stood on four legs in the Krita age and lost a leg in each age that followed. Many recall that the Bhagavata names the bull’s four legs as truth, purity, compassion and austerity. Besides this, some read the four feet as the four stages of life. Since the bull is also Shiva’s mount, the image carries added weight here.
ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನ ಪದಗಳು ಒಂದು ಕ್ರಮದಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲು ಪಾಪ ಹೋಯಿತು, ಅನಂತರ ಕಾಮ ಕೋಪ ಮದ ಮೊದಲಾದ ಒಳಗಿನ ಕೊಳೆ ಕರಗಿತು, ಬಳಿಕ ಕಾಲವೇ ಸುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಕರ್ಮ ಹೋಗುವುದು ಮೊದಲು, ಅದನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಲವು ಹೋಗುವುದು ನಂತರದ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂಬ ಈ ಜೋಡಣೆ ಗಮನಿಸುವಂತಿದೆ. ವಿಗಲಿತ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಕರಗಿ ಜಾರಿಹೋದದ್ದು, ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆದದ್ದಲ್ಲ.
The words of the second line stand in an order. First sin goes, then the inward stains of desire, anger and pride melt, and then time itself comes to show forth happiness. It is worth noticing the sequence: the deed goes first, and the leaning of the mind that produces it goes after. The word vigalita means that which has melted and slipped away, not that which has been cut off.
ಮೂರನೆಯ ಸಾಲಿನ ಔಷಧಿಯ ಚಿತ್ರ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಸೊಗಸಾದ ಭಾಗ. ಔಷಧಿ ಎಂದರೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ, ಮಹೌಷಧಿ ಎಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಬಳ್ಳಿ ಇಲ್ಲವೇ ಗಿಡ. ಗಿಡ ನೆಟ್ಟ ಕೂಡಲೇ ಫಲ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕಾಯುವಿಕೆ ಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವೂ ಆನಂದವೂ ಎರಡು ಗಿಡಗಳಲ್ಲ, ಒಂದೇ ಗಿಡ, ಒಂದೇ ಫಲ. ಅದ್ವೈತದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಆನಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಜೋಡಣೆ ಸರಿಯಾಗಿದೆ.
The image of the herb in the third line is the loveliest part of the verse. An aushadhi is a medicinal plant, and a mahaushadhi a great creeper or plant. A plant does not fruit as soon as it is set in the ground, and waiting is needed. Here knowledge and bliss are not two plants but one plant with one fruit. In the view of Advaita, awareness and bliss are not separate, so the compound is exact.
ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ನಗರವಾಗಿದೆ, ಶಿವ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ದೊರೆ. ದೊರೆ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಾಜಾವತಂಸ ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಜರ ಶಿರೋಭೂಷಣ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ರಾಜ ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವನು ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ನಗರದ ಚಿತ್ರ ನಲವತ್ತೆರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನೋದುರ್ಗ ಎಂಬ ಕೋಟೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ಯತಿ.
In the last line the mind is a city and Shiva the ruler seated in it. The verse uses the old belief that when the ruler is in his capital the realm is at peace. Most read rajavatamsa as the crest-jewel of kings, while others take raja as the moon and read it as he who wears the moon on his head. This picture of a city grows in verse 42 into a fort, the manodurga. The metre is shardulavikridita, nineteen syllables to the quarter, with the pause after the twelfth.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಸಣ್ಣ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲಿನ ಮರದ ಬೆಂಚು ಒಂದು ಕಾಲು ಚಿಕ್ಕದಾದರೆ ತೂಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಮಡಚಿದ ಕಾಗದವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಸರಿಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಕುಳಿತವರಿಗೆ ಆ ತೂಗಾಟ ದಿನವಿಡೀ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.
A four-legged wooden bench in a small shop rocks if one leg is short. A folded piece of paper is pushed under it to set it right, and still those who sit on it feel the rocking all day.
ನಮ್ಮ ದಿನದ ಬದುಕೂ ಕೆಲವು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ದುಡಿಮೆ, ಮನೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ನಂಬಿಕೆ. ಒಂದು ಸೊರಗಿದರೆ ಉಳಿದವು ಗಟ್ಟಿಯಿದ್ದರೂ ತೂಗಾಟ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಕಾಲು ಸೊರಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದೇ ಮೊದಲ ಕೆಲಸ.
Our daily life also stands on a few legs: work, home, health, trust. If one weakens, the rocking does not stop however sound the others are. The first task is to notice which leg has weakened.