ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೆ ಅದು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೆ ಹೇಳಿದವನಿಗೇ ದುಃಖ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಂದು ಅಕ್ಷರದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಲ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತೆಗೆದರೆ ಶೋಕ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಶ್ಲೋಕಸ್ತು ಶ್ಲೋಕತಾಂ ಯಾತಿ ಯತ್ರ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಸಾಧವಃ ।
ಲಕಾರೋ ಲುಪ್ಯತೇ ತತ್ರ ಯತ್ರ ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯಸಾಧವಃ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
श्लोकस्तु श्लोकतां याति यत्र तिष्ठन्ति साधवः ।
लकारो लुप्यते तत्र यत्र तिष्ठन्त्यसाधवः ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
ślokastu ślokatāṃ yāti yatra tiṣṭhanti sādhavaḥ |
lakāro lupyate tatra yatra tiṣṭhantyasādhavaḥ ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಶ್ಲೋಕಃ (श्लोकः, ślokaḥ) = ಶ್ಲೋಕ, ಎಂದರೆ ಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ (a verse, and also praise)
- ತು (तु, tu) = ಆದರೆ (indeed)
- ಶ್ಲೋಕತಾಮ್ (श्लोकताम्, ślokatām) = ಶ್ಲೋಕತನವನ್ನು, ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು (its true shloka nature, its worth as praise)
- ಯಾತಿ (याति, yāti) = ಪಡೆಯುತ್ತದೆ (attains)
- ಯತ್ರ (यत्र, yatra) = ಎಲ್ಲಿ (where)
- ತಿಷ್ಠನ್ತಿ (तिष्ठन्ति, tiṣṭhanti) = ಇರುತ್ತಾರೆ (abide)
- ಸಾಧವಃ (साधवः, sādhavaḥ) = ಸಜ್ಜನರು (the good)
- ಲಕಾರಃ (लकारः, lakāraḥ) = ಲ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ (the letter la)
- ಲುಪ್ಯತೇ (लुप्यते, lupyate) = ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತದೆ (is dropped)
- ತತ್ರ (तत्र, tatra) = ಅಲ್ಲಿ (there)
- ಯತ್ರ (यत्र, yatra) = ಎಲ್ಲಿ (where)
- ತಿಷ್ಠನ್ತಿ (तिष्ठन्ति, tiṣṭhanti) = ಇರುತ್ತಾರೆ (abide)
- ಅಸಾಧವಃ (असाधवः, asādhavaḥ) = ಸಜ್ಜನರಲ್ಲದವರು (those who are not good)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸಜ್ಜನರು ಇರುವ ಕಡೆ ಶ್ಲೋಕ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಎಂದರೆ ಕೀರ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಜ್ಜನರಲ್ಲದವರು ಇರುವ ಕಡೆ ಅದರ ಲಕಾರ ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Where the good abide, a shloka keeps its shloka nature, which is to say it becomes praise. Where those who are not good abide, its la is dropped.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಶ್ಲೋಕ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಲ ತೆಗೆದರೆ ಶೋಕ, ಎಂದರೆ ದುಃಖ. ಶ್ಲೋಕ ಆ ಕೊನೆಯ ಪದವನ್ನು ತಾನೇ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಲಕಾರ ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿ ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ಓದುಗನಿಗೆ ಬಿಡುತ್ತದೆ.
Take the la out of shloka and shoka is left, which means grief. The verse never says that word itself. It says only that the la is dropped and leaves the rest to the reader.
ಶ್ಲೋಕ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ. ಒಂದು ಪದ್ಯ, ಇನ್ನೊಂದು ಕೀರ್ತಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಶ್ಲೋಕತಾಂ ಯಾತಿ ಎಂದರೆ ಪದ್ಯ ತನ್ನ ಪದ್ಯತನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಆಗುತ್ತದೆ, ಹೊಗಳಿಕೆಯಾಗಿ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಅರ್ಥ ಒಟ್ಟಿಗೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.
Shloka has two senses, a verse and praise or fame. So shlokatam yati means both that the verse comes into its own and that it bears fruit as praise. Both senses stand together.
ಲುಪ್ಯತೇ ಎಂಬುದು ವ್ಯಾಕರಣದ ಪದ. ಅಕ್ಷರ ಬಿದ್ದುಹೋಗುವುದನ್ನು ಪಾಣಿನಿಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಪ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಪಾಠಶಾಲೆಯ ಪದವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ನಡತೆಯ ಮಾತಿಗೆ ಬಳಸಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿನ ತಿರುವು.
Lupyate is a grammarian’s word. The dropping of a letter is called lopa in Panini’s terminology. Borrowing a word from the grammar class for a remark about conduct is the turn here.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 45. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 45. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದು ಸಲಹೆ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಯಾರ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ. ಕೇಳುವ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು ಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
A suggestion may be right and still the question is whom you put it before. In a room with no ear for it, a good point ends as a joke.
ಇದನ್ನು ಮೌನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕದ ಗುರಿ ಬೇರೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು ಬೆಳೆಯಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಸಭೆಯನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.
This can be used as an excuse for silence. But the verse points elsewhere. If good words are to grow, the company for them has to be built as well.