ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಹೋದಾಗ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಬೀಸಣಿಗೆ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಮಗುವಿಗೆ ಗಾಳಿ ಹಾಕುವ ಕೈ ಸೋಲುತ್ತದೆ, ಮಗು ತಂಪಾಗಿ ನಿದ್ದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಆ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಸುಜನಂ ವ್ಯಜನಂ ಮನ್ಯೇ ಚಾರುವಂಶಸಮುದ್ಭವಮ್ ।
ಆತ್ಮಾನಂ ಚ ಪರಿಶ್ರಾಮ್ಯ ಪರತಾಪನಿವಾರಣಮ್ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
सुजनं व्यजनं मन्ये चारुवंशसमुद्भवम् ।
आत्मानं च परिश्राम्य परतापनिवारणम् ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
sujanaṃ vyajanaṃ manye cāruvaṃśasamudbhavam |
ātmānaṃ ca pariśrāmya paratāpanivāraṇam ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸುಜನಂ (सुजनं, sujanaṃ) = ಸಜ್ಜನನನ್ನು (the good man)
- ವ್ಯಜನಂ (व्यजनं, vyajanaṃ) = ಬೀಸಣಿಗೆ ಎಂದು (as a hand fan)
- ಮನ್ಯೇ (मन्ये, manye) = ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ (I take him to be)
- ಚಾರು (चारु, cāru) = ಸುಂದರವಾದ, ಒಳ್ಳೆಯ (fine, good)
- ವಂಶ (वंश, vaṃśa) = ಬಿದಿರು; ವಂಶ (bamboo; lineage)
- ಸಮುದ್ಭವಮ್ (समुद्भवम्, samudbhavam) = ಹುಟ್ಟಿದ (sprung from)
- ಆತ್ಮಾನಂ (आत्मानं, ātmānaṃ) = ತನ್ನನ್ನು (itself)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಪರಿಶ್ರಾಮ್ಯ (परिश्राम्य, pariśrāmya) = ದಣಿಸಿಕೊಂಡು (having wearied)
- ಪರ (पर, para) = ಬೇರೆಯವರ (of another)
- ತಾಪ (ताप, tāpa) = ಬಿಸಿ, ಸಂಕಟ (heat, distress)
- ನಿವಾರಣಮ್ (निवारणम्, nivāraṇam) = ಕಳೆಯುವುದು (the taking away)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸಜ್ಜನನನ್ನು ನಾನು ಬೀಸಣಿಗೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎರಡೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಎರಡೂ ತಮ್ಮನ್ನು ದಣಿಸಿಕೊಂಡು ಬೇರೆಯವರ ಬಿಸಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
I take the good man to be a hand fan. Both are born of good bamboo. Both wear themselves out, and so take away another’s heat.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ವಂಶ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಬಿದಿರು ಎಂದೂ ಕುಲ ಎಂದೂ ಅರ್ಥ. ಬೀಸಣಿಗೆಗೆ ಅದು ಬಿದಿರು, ಸಜ್ಜನನಿಗೆ ಅದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮನೆತನ. ಒಂದೇ ಪದ ಎರಡನ್ನೂ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
Vamsha means both bamboo and family line. For the fan it is the cane, for the good man his good stock. One word carries both.
ತಾಪ ಎಂದರೆ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಟ. ಪರತಾಪನಿವಾರಣ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ತಂಪೂ ಇದೆ, ಬೇರೆಯವರ ದುಃಖವನ್ನು ಕಳೆಯುವುದೂ ಇದೆ.
Tapa is heat and also distress. Paratapa nivarana therefore means both the cooling of air and the easing of someone else’s grief.
ಪರಿಶ್ರಾಮ್ಯ ಎಂದರೆ ದಣಿದುಕೊಂಡು. ಬೀಸಣಿಗೆಗೆ ತನ್ನ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಯಾವ ತಂಪೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರಮ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ, ಸುಖ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ.
Parishramya means having tired itself. The fan gets no coolness from its own breeze. The labour is on one side, the comfort on the other.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 45. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 45. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿ ಮುಗಿಸಿ ಬಂದವರ ಮುಖ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆಯವರ ನೋವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ದಣಿದಿರಬೇಕು.
Look at the face of someone coming off a night shift and the verse explains itself. For another person’s pain to lessen, somebody has to be tired.
ಬೀಸಣಿಗೆಯೂ ಒಂದು ದಿನ ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ದಣಿವನ್ನು ಗುಣವೆಂದು ಹೊಗಳುವಾಗ, ದಣಿದವರಿಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೊಡುವುದನ್ನೂ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
A fan also breaks one day. When we praise tiredness as a virtue, we should also remember to let the tired rest.