ಕೆಲವು ಕಡೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲಿರುವವನಿಗಿಂತ ಅವನ ಹಿಂದೆ ನಿಂತು ಬರೆದುಕೊಳ್ಳುವವನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಕವಿಗಳೂ ಗಮನಿಸಿದ್ದರು.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನು ವ್ಯಂಗ್ಯದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದದ ಪದ್ಯ. ಮೊದಲ ಸಾಲು ಓದಿಲ್ಲದ ರಾಜನ ಸುತ್ತ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಅದರ ಕಹಿ ತೀರ್ಮಾನ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಸ್ಯಾದತ್ಯಂತನಿರಕ್ಷರಃ ಕ್ಷಿತಿಪತಿಃ ಶ್ರೀಕಾರಮಾತ್ರಾಶ್ರಯಾನ್ಮಂತ್ರೀ ತತ್ಕಥಿತಾರ್ಥಲೇಖನಪರಸ್ತತ್ಸೇವಕೋ ಜಾಯತೇ
ಅಧ್ಯೇತಾ ತದಗಾರಮೇವ ಭಜತೇ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತು ತಂ ಯಾಚತೇ ಯಾವಾನ್ಯಸ್ಯ ಗಿರಾ ಸಮಂ ಪರಿಚಯಸ್ತಾವಾನ್ವಿದೂರೇ ಶ್ರಿಯಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
स्यादत्यन्तनिरक्षरः क्षितिपतिः श्रीकारमात्राश्रयान्मन्त्री तत्कथितार्थलेखनपरस्तत्सेवको जायते
अध्येता तदगारमेव भजते विद्वांस्तु तं याचते यावान्यस्य गिरा समं परिचयस्तावान्विदूरे श्रियः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
syādatyantanirakṣaraḥ kṣitipatiḥ śrīkāramātrāśrayānmantrī tatkathitārthalekhanaparastatsevako jāyate
adhyetā tadagārameva bhajate vidvāṃstu taṃ yācate yāvānyasya girā samaṃ paricayastāvānvidūre śriyaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸ್ಯಾದತ್ಯಂತನಿರಕ್ಷರಃ (स्यादत्यन्तनिरक्षरः, syādatyantanirakṣaraḥ) = ಅತ್ಯಂತ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥನಾಗಿರಲಿ (ಸ್ಯಾತ್ ಅತ್ಯಂತನಿರಕ್ಷರಃ) (let him be wholly unlettered)
- ಕ್ಷಿತಿಪತಿಃ (क्षितिपतिः, kṣitipatiḥ) = ರಾಜ (the king)
- ಶ್ರೀಕಾರಮಾತ್ರಾಶ್ರಯಾನ್ಮಂತ್ರೀ (श्रीकारमात्राश्रयान्मन्त्री, śrīkāramātrāśrayānmantrī) = ಶ್ರೀ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರವೊಂದೇ ಆಶ್ರಯವಾದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರಿ (ಶ್ರೀಕಾರಮಾತ್ರಾಶ್ರಯಾತ್ ಮಂತ್ರೀ) (the minister, since the letter shri is his only resort)
- ತತ್ಕಥಿತಾರ್ಥಲೇಖನಪರಸ್ತತ್ಸೇವಕೋ (तत्कथितार्थलेखनपरस्तत्सेवको, tatkathitārthalekhanaparastatsevako) = ಅವನು ಹೇಳಿದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದ ಅವನ ಸೇವಕ (ತತ್ಕಥಿತಾರ್ಥಲೇಖನಪರಃ ತತ್ಸೇವಕಃ) (a servant intent on writing down what he says)
- ಜಾಯತೇ (जायते, jāyate) = ಆಗುತ್ತಾನೆ (becomes)
- ಅಧ್ಯೇತಾ (अध्येता, adhyetā) = ಓದುವವನು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ (the student)
- ತದಗಾರಮೇವ ಭಜತೇ (तदगारमेव भजते, tadagārameva bhajate) = ಅವನ ಮನೆಯನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ (ತತ್ ಅಗಾರಮ್ ಏವ) (keeps to his house)
- ವಿದ್ವಾಂಸ್ತು ತಂ ಯಾಚತೇ (विद्वांस्तु तं याचते, vidvāṃstu taṃ yācate) = ವಿದ್ವಾಂಸನಾದರೋ ಅವನನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ (the scholar begs of him)
- ಯಾವಾನ್ಯಸ್ಯ ಗಿರಾ ಸಮಂ (यावान्यस्य गिरा समं, yāvānyasya girā samaṃ) = ಯಾರಿಗೆ ವಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಷ್ಟು (ಯಾವಾನ್ ಯಸ್ಯ) (as much as one has with Speech)
- ಪರಿಚಯಸ್ತಾವಾನ್ವಿದೂರೇ ಶ್ರಿಯಃ (परिचयस्तावान्विदूरे श्रियः, paricayastāvānvidūre śriyaḥ) = ಪರಿಚಯವೋ ಅಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಪರಿಚಯಃ ತಾವಾನ್ ವಿದೂರೇ ಶ್ರಿಯಃ) (of acquaintance, by so much is fortune far off)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ರಾಜ ಪೂರ್ತಿ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥನೇ ಆಗಿರಲಿ, ಶ್ರೀ ಎಂದು ಬರೆಯುವುದೊಂದೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ. ಆದರೂ ಮಂತ್ರಿ ಅವನು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಬರೆದಿಡುವ ಸೇವಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಓದುವವನು ಅವನ ಮನೆಯನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ, ವಿದ್ವಾಂಸನಾದರೋ ಅವನ ಬಳಿ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾರಿಗೆ ವಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಪರಿಚಯವೋ, ಅವನಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಷ್ಟು ದೂರ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Let the king be wholly unlettered, with only the letter shri to lean on. Even so, the minister becomes a servant who writes down what he says. The student keeps to his house, and the scholar begs of him. The closer one’s acquaintance with Speech, the farther off stands fortune.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಶ್ರೀಕಾರ ಎಂದರೆ ಶ್ರೀ ಎಂಬ ಮಂಗಲ ಅಕ್ಷರ. ಇಲ್ಲಿ ಅದು ರಾಜ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಹಾಕುವ ಒಂದೇ ಗುರುತು ಎಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಓದು ಬರಹ ಬರದ ರಾಜನಿಗೂ ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಲು ಅದೊಂದು ಅಕ್ಷರ ಸಾಕು ಎಂಬುದೇ ಪದ್ಯದ ಚಿತ್ರ.
Shrikara is the auspicious syllable shri. Here it seems to be the one mark a king puts to an order. The picture, then, is of a king who cannot read or write yet needs only that single syllable to issue a command.
ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಪದ್ಯದ ಕಹಿ. ವಾಣಿ ವಿದ್ಯೆಯ ದೇವತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಂಪತ್ತಿನ ದೇವತೆ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಅಪರೂಪ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಮಾತನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.
The last line carries the sting. Vani is the goddess of learning and Lakshmi of wealth. The verse takes the old saying that the two seldom share a house and gives it an ironic edge.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 180. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 180. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹುದ್ದೆ ಮತ್ತು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಒಂದೇ ಜನರಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರ ಮಾತಿಗೆ ತೂಕ ಬರುವುದು ಅವರ ಹುದ್ದೆಯಿಂದಲ್ಲ, ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಂದ ಎಂದು ನಾವು ಹಲವು ಬಾರಿ ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ.
Position and understanding need not sit in the same people. In a medical classroom we have often seen that a senior’s word carries weight from knowledge, not from rank.
ವಿದ್ಯೆ ಇದ್ದವರು ಬಡವರೇ ಎಂದು ಇದನ್ನು ನಿಯಮವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ತನ್ನ ಕಾಲದ ಕಹಿಯನ್ನು ಉಬ್ಬಿಸಿ ಹೇಳಿದ ಪದ್ಯ ಇದು.
This should not be taken as a rule that the learned are poor. It is a verse that exaggerates the bitterness of its own times.

