ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಒಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಬಗ್ಗದವನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಬೇಗ ಕರಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಜನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದವರಿಗೆ ಗೊಂದಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಆ ಗೊಂದಲವನ್ನೇ ಹೊಗಳಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವಜ್ರಾದಪಿ ಕಠೋರಾಣಿ ಮೃದೂನಿ ಕುಸುಮಾದಪಿ ।
ಲೋಕೋತ್ತರಾಣಾಂ ಚೇತಾಂಸಿ ಕೋ ಹಿ ವಿಜ್ಞಾತುಮರ್ಹತಿ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
वज्रादपि कठोराणि मृदूनि कुसुमादपि ।
लोकोत्तराणां चेतांसि को हि विज्ञातुमर्हति ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vajrādapi kaṭhorāṇi mṛdūni kusumādapi |
lokottarāṇāṃ cetāṃsi ko hi vijñātumarhati ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವಜ್ರಾತ್ (वज्रात्, vajrāt) = ವಜ್ರಕ್ಕಿಂತ (than diamond)
- ಅಪಿ (अपि, api) = ಸಹ (even)
- ಕಠೋರಾಣಿ (कठोराणि, kaṭhorāṇi) = ಗಟ್ಟಿಯಾದವು (harder)
- ಮೃದೂನಿ (मृदूनि, mṛdūni) = ಮೃದುವಾದವು (softer)
- ಕುಸುಮಾತ್ (कुसुमात्, kusumāt) = ಹೂವಿಗಿಂತ (than a flower)
- ಅಪಿ (अपि, api) = ಸಹ (even)
- ಲೋಕೋತ್ತರಾಣಾಮ್ (लोकोत्तराणाम्, lokottarāṇām) = ಲೋಕವನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತವರ (of those who stand beyond the common world)
- ಚೇತಾಂಸಿ (चेतांसि, cetāṃsi) = ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು (the hearts)
- ಕಃ (कः, kaḥ) = ಯಾರು (who)
- ಹಿ (हि, hi) = ತಾನೆ (indeed)
- ವಿಜ್ಞಾತುಮ್ (विज्ञातुम्, vijñātum) = ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು (to know through and through)
- ಅರ್ಹತಿ (अर्हति, arhati) = ಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ (is fit, is able)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ವಜ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗಟ್ಟಿ, ಹೂವಿಗಿಂತಲೂ ಮೃದು. ಲೋಕವನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತವರ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಯಾರಿಗೆ ತಾನೆ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ?
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Harder than diamond, and softer than a flower. Who indeed is fit to know through and through the hearts of those who stand beyond the common world?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಕಠೋರಾಣಿ ಮತ್ತು ಮೃದೂನಿ ಎರಡೂ ನಪುಂಸಕ ಬಹುವಚನ. ಎರಡೂ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನ ಚೇತಾಂಸಿ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಸಾಲು ಇಡೀ ಪೂರ್ತಿ ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗದೆ ತೂಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
Kathorani and mridūni are both neuter plurals, and both attach to cetamsi in the second line. So the whole first line hangs in the air, with nothing yet to describe.
ವಜ್ರ ಎಂದರೆ ವಜ್ರದ ಕಲ್ಲು, ಅದಲ್ಲದೆ ಇಂದ್ರನ ಆಯುಧ. ಎರಡೂ ಅರ್ಥದಲ್ಲೂ ಅದು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿತನದ ಕೊನೆಯ ಅಳತೆ. ಕುಸುಮ ಮೃದುತ್ವದ ಕೊನೆಯ ಅಳತೆ. ಶ್ಲೋಕ ಅಳತೆಪಟ್ಟಿಯ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ.
Vajra is both the diamond and Indra’s thunderbolt. In either sense it is the last measure of hardness in Sanskrit, as kusuma is the last measure of softness. The verse puts both ends of the scale in one place.
ಇದೇ ಶ್ಲೋಕ ಭವಭೂತಿಯ ಉತ್ತರರಾಮಚರಿತದಲ್ಲೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಕೋ ನು ಎಂಬ ಪಾಠ ಇದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕೋ ಹಿ ಎಂದಿದೆ. ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ.
This same verse is well known from Bhavabhuti’s Uttararamacarita. There the last line reads ko nu, while here it reads ko hi. The sense is not altered.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 45. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 45. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕೆಟ್ಟ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹೇಳುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಈ ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೇಕು. ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡದಿರುವ ಗಟ್ಟಿತನ, ಹೇಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೃದುತ್ವ.
Telling a family bad news needs both of these at once: the hardness not to shrink the truth, and the softness in the way it is said.
ಗಟ್ಟಿತನ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೆ ಒರಟುತನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೃದುತ್ವ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೆ ಅಸಹಾಯಕತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕ ಹೊಗಳುತ್ತಿರುವುದು ಜೋಡಿಯನ್ನು, ಅವೆರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲ.
Hardness by itself becomes coarseness. Softness by itself becomes helplessness. What the verse praises is the pair, not either one of them taken alone.