ಮದುವೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೈತುಂಬ ಒಡವೆ ಹೇರಿಕೊಂಡು ಬಂದವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಗೌರವ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಗೌರವ ಬೇರೆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ವೀರಪ್ರಶಂಸೆಯ ವಿಭಾಗದ ಈ ಪದ್ಯ ಅದನ್ನು ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಸರ ಹಾಕಿದ ನಾಯಿಯ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಸಾಲಿಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವಿನಾಪ್ಯರ್ಥೈರ್ವೀರಃ ಸ್ಪೃಶತಿ ಬಹುಮಾನೋನ್ನತಿಪದಂ ಸಮಾಯುಕ್ತೋಽಪ್ಯರ್ಥೈಃ ಪರಿಭವಪದಂ ಯಾತಿ ಕೃಪಣಃ
ಸ್ವಭಾವಾದುದ್ಭೂತಾಂ ಗುಣಸಮುದಯಾವಾಪ್ತಿವಿಷಯಾಂ ದ್ಯುತಿಂ ಸೈಂಹೀಂ ಕಿಂ ಶ್ವಾ ಧೃತಕನಕಮಾಲೋಽಪಿ ಲಭತೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
विनाप्यर्थैर्वीरः स्पृशति बहुमानोन्नतिपदं समायुक्तोऽप्यर्थैः परिभवपदं याति कृपणः
स्वभावादुद्भूतां गुणसमुदयावाप्तिविषयां द्युतिं सैंहीं किं श्वा धृतकनकमालोऽपि लभते
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vināpyarthairvīraḥ spṛśati bahumānonnatipadaṃ samāyukto’pyarthaiḥ paribhavapadaṃ yāti kṛpaṇaḥ
svabhāvādudbhūtāṃ guṇasamudayāvāptiviṣayāṃ dyutiṃ saiṃhīṃ kiṃ śvā dhṛtakanakamālo’pi labhate
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವಿನಾಪ್ಯರ್ಥೈರ್ವೀರಃ (विनाप्यर्थैर्वीरः, vināpyarthairvīraḥ) = ಹಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವೀರನು (ವಿನಾ + ಅಪಿ + ಅರ್ಥೈಃ + ವೀರಃ) (even without riches, the hero)
- ಸ್ಪೃಶತಿ (स्पृशति, spṛśati) = ಮುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ (reaches)
- ಬಹುಮಾನೋನ್ನತಿಪದಂ (बहुमानोन्नतिपदं, bahumānonnatipadaṃ) = ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಏರಿಕೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು (a place of high regard and rising)
- ಸಮಾಯುಕ್ತೋಽಪ್ಯರ್ಥೈಃ (समायुक्तोऽप्यर्थैः, samāyukto’pyarthaiḥ) = ಹಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ (ಸಮಾಯುಕ್ತಃ + ಅಪಿ + ಅರ್ಥೈಃ) (though joined with riches)
- ಪರಿಭವಪದಂ (परिभवपदं, paribhavapadaṃ) = ಅವಮಾನದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು (a place of disgrace)
- ಯಾತಿ (याति, yāti) = ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ (goes to)
- ಕೃಪಣಃ (कृपणः, kṛpaṇaḥ) = ಜಿಪುಣನು (the miser)
- ಸ್ವಭಾವಾದುದ್ಭೂತಾಂ (स्वभावादुद्भूतां, svabhāvādudbhūtāṃ) = ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ (ಸ್ವಭಾವಾತ್ + ಉದ್ಭೂತಾಂ) (arisen from nature)
- ಗುಣಸಮುದಯಾವಾಪ್ತಿವಿಷಯಾಂ (गुणसमुदयावाप्तिविषयां, guṇasamudayāvāptiviṣayāṃ) = ಗುಣಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ (tied to the gathering of many qualities)
- ದ್ಯುತಿಂ (द्युतिं, dyutiṃ) = ಕಾಂತಿಯನ್ನು (radiance)
- ಸೈಂಹೀಂ (सैंहीं, saiṃhīṃ) = ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (belonging to the lion)
- ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು, ಹೇಗೆ (can)
- ಶ್ವಾ (श्वा, śvā) = ನಾಯಿ (a dog)
- ಧೃತಕನಕಮಾಲೋಽಪಿ (धृतकनकमालोऽपि, dhṛtakanakamālo’pi) = ಚಿನ್ನದ ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದರೂ (ಧೃತಕನಕಮಾಲಃ + ಅಪಿ) (though wearing a golden garland)
- ಲಭತೇ (लभते, labhate) = ಪಡೆಯುತ್ತದೆ (obtain)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವೀರನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನ್ನಣೆಯ ಮತ್ತು ಏರಿಕೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಹಣ ತುಂಬಿದ್ದರೂ ಜಿಪುಣ ಅವಮಾನದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ, ಗುಣಗಳ ರಾಶಿಯಿಂದ ಬಂದ ಸಿಂಹದ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದ ನಾಯಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Without riches the hero still reaches a place of high regard and rising. Full of riches the miser still goes down to a place of disgrace. Can a dog, though it wears a golden garland, win the radiance of the lion, which comes from its nature and from a store of qualities?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಯ ಒಂದು ಕಡೆ ಸಿಂಹ ಇದೆ. ಅದರ ಕಾಂತಿ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹಾಕಿಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಸರ ಹಾಕಿದ ನಾಯಿ. ಅಲಂಕಾರ ಎಷ್ಟೇ ಬೆಲೆಬಾಳಿದರೂ ಅದು ಗುಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪದ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
On one side of the comparison stands the lion, whose radiance is not put on from outside but comes from its nature. On the other stands the dog in a chain. However costly the ornament, it does not become a quality. The verse says so sharply.
ಸೈಂಹೀ ಎಂಬ ಪದ ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಂದರ್ಥ. ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಸಿಂಹಸಂಬಂಧಿನೀ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆ ಪದದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಸ್ವರಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಮುದ್ರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ.
The word saimhi means belonging to the lion. The footnote on the printed page glosses it as lion-related. In this word we corrected one vowel sign of the digital text to follow the print.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 78. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 78. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಸಂಬಳ ಅಥವಾ ಪದವಿಯ ಗಾತ್ರದಿಂದ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ. ಕೆಲವೇ ದಿನ ಜೊತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಯಾರಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಗೌರವ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ.
We still tend to measure a person by the size of the pay or the title. A few days of working together show who truly commands respect.
ಹಣವಿಲ್ಲದವರೆಲ್ಲ ವೀರರು ಎಂದು ಪದ್ಯ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಣದ ಜೊತೆಗೆ ಗುಣ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಗೌರವ ಉಳಿಯದು ಎನ್ನುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ.
The verse does not say that everyone without money is a hero. We read it as saying that respect does not last where money has no qualities beside it.