ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಕೇಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದೂ ನಾವು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸಮಾಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಸವಿಯಾದ ಮಾತಿಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಅವರು ಬಗ್ಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ.
ಆ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತದ ಮೂರು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಸಾಧ್ಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಅವು ಯಾರ ಬಗ್ಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಿಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವ್ಯಾಲಂ ಬಾಲಮೃಣಾಲತನ್ತುಭಿರಸೌ ರೋದ್ಧುಂ ಸಮುಜ್ಜೃಮ್ಭತೇ
ಛೇತ್ತುಂ ವಜ್ರಮಣಿಂ ಶಿರೀಷಕುಸುಮಪ್ರಾನ್ತೇನ ಸಂನಹ್ಯತೇ ।
ಮಾಧುರ್ಯಂ ಮಧುಬಿನ್ದುನಾ ರಚಯಿತುಂ ಕ್ಷಾರಾಮ್ಬುಧೇರೀಹತೇ
ನೇತುಂ ವಾಞ್ಛತಿ ಯಃ ಖಲಾನ್ಪಥಿ ಸತಾಂ ಸೂಕ್ತೈಃ ಸುಧಾಸ್ಯನ್ದಿಭಿಃ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
व्यालं बालमृणालतन्तुभिरसौ रोद्धुं समुज्जृम्भते
छेत्तुं वज्रमणिं शिरीषकुसुमप्रान्तेन संनह्यते ।
माधुर्यं मधुबिन्दुना रचयितुं क्षाराम्बुधेरीहते
नेतुं वाञ्छति यः खलान्पथि सतां सूक्तैः सुधास्यन्दिभिः ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vyālaṃ bālamṛṇālatantubhirasau roddhuṃ samujjṛmbhate
chettuṃ vajramaṇiṃ śirīṣakusumaprāntena saṃnahyate |
mādhuryaṃ madhubindunā racayituṃ kṣārāmbudherīhate
netuṃ vāñchati yaḥ khalānpathi satāṃ sūktaiḥ sudhāsyandibhiḥ ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವ್ಯಾಲಂ (व्यालं, vyālaṃ) = ಮದಗಜವನ್ನು, ಅಥವಾ ಸರ್ಪವನ್ನು (a rutting elephant, or a snake)
- ಬಾಲಮೃಣಾಲತನ್ತುಭಿಃ (बालमृणालतन्तुभिः, bālamṛṇālatantubhiḥ) = ಎಳೆಯ ತಾವರೆದಂಟಿನ ನಾರುಗಳಿಂದ (with the fibres of a tender lotus stalk)
- ಅಸೌ (असौ, asau) = ಇವನು (this man)
- ರೋದ್ಧುಂ (रोद्धुं, roddhuṃ) = ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲು (to hold back)
- ಸಮುಜ್ಜೃಮ್ಭತೇ (समुज्जृम्भते, samujjṛmbhate) = ತೋಳು ಕೊಡವಿ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ (braces himself for the task)
- ಛೇತ್ತುಂ (छेत्तुं, chettuṃ) = ಕತ್ತರಿಸಲು (to cut)
- ವಜ್ರಮಣಿಂ (वज्रमणिं, vajramaṇiṃ) = ವಜ್ರವನ್ನು (a diamond)
- ಶಿರೀಷಕುಸುಮಪ್ರಾನ್ತೇನ (शिरीषकुसुमप्रान्तेन, śirīṣakusumaprāntena) = ಬಾಗೆಹೂವಿನ ತುದಿಯಿಂದ (with the tip of a shirisha blossom)
- ಸಂನಹ್ಯತೇ (संनह्यते, saṃnahyate) = ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ (girds himself)
- ಮಾಧುರ್ಯಂ (माधुर्यं, mādhuryaṃ) = ಸಿಹಿಯನ್ನು (sweetness)
- ಮಧುಬಿನ್ದುನಾ (मधुबिन्दुना, madhubindunā) = ಒಂದು ಹನಿ ಜೇನಿನಿಂದ (with a single drop of honey)
- ರಚಯಿತುಂ (रचयितुं, racayituṃ) = ಉಂಟುಮಾಡಲು (to bring about)
- ಕ್ಷಾರಾಮ್ಬುಧೇಃ (क्षाराम्बुधेः, kṣārāmbudheḥ) = ಉಪ್ಪುಕಡಲಿನಲ್ಲಿ (in the salt ocean)
- ಈಹತೇ (ईहते, īhate) = ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ (makes the attempt)
- ನೇತುಂ ವಾಞ್ಛತಿ ಯಃ (नेतुं वाञ्छति यः, netuṃ vāñchati yaḥ) = ಯಾರು ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ (who wishes to lead)
- ಖಲಾನ್ (खलान्, khalān) = ದುಷ್ಟರನ್ನು (the crooked)
- ಪಥಿ ಸತಾಂ (पथि सतां, pathi satāṃ) = ಸಜ್ಜನರ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ (onto the road of the good)
- ಸೂಕ್ತೈಃ ಸುಧಾಸ್ಯನ್ದಿಭಿಃ (सूक्तैः सुधास्यन्दिभिः, sūktaiḥ sudhāsyandibhiḥ) = ಅಮೃತ ಸುರಿಸುವ ಸವಿಮಾತುಗಳಿಂದ (with good sayings that drip nectar)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಅಮೃತ ಸುರಿಸುವ ಸವಿಮಾತುಗಳಿಂದ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಜ್ಜನರ ದಾರಿಗೆ ತರಬೇಕೆಂದು ಹೊರಟವನು ಎಳೆಯ ತಾವರೆದಂಟಿನ ನಾರಿನಿಂದ ಮದಗಜವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ತೋಳು ಕೊಡವುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಬಾಗೆಹೂವಿನ ತುದಿಯಿಂದ ವಜ್ರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಹನಿ ಜೇನಿನಿಂದ ಉಪ್ಪುಕಡಲನ್ನು ಸಿಹಿಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The man who wishes to lead the crooked onto the road of the good with good sayings that drip nectar is bracing himself to hold back a rutting elephant with the fibres of a tender lotus stalk. He is girding himself to cut a diamond with the tip of a shirisha blossom. He is labouring to make the salt ocean sweet with a single drop of honey.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ವ್ಯಾಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮದಗಜ ಮತ್ತು ಸರ್ಪ ಎರಡೂ ಅರ್ಥ ಉಂಟು. ಮೃಣಾಲ ಎಂದರೆ ತಾವರೆದಂಟು. ಅದಕ್ಕೆ ಬಾಲ ಎಂಬ ಪದ ಸೇರಿ ನಾರು ಇನ್ನೂ ಎಳೆಯದು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಪದದಿಂದ ಅಂತರವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
Vyala means both a rutting elephant and a snake. Mrinala is the lotus stalk, and the added bala makes the fibre younger and weaker still. One word widens the gap further.
ಮೂರೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮೆದುವಾದದ್ದನ್ನು ಅತಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದದ್ದರ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ. ನಾರು ಮತ್ತು ಆನೆ, ಹೂವಿನ ತುದಿ ಮತ್ತು ವಜ್ರ, ಒಂದು ಹನಿ ಮತ್ತು ಕಡಲು. ಮಾತು ಮತ್ತು ಖಲನ ಮನಸ್ಸು ಅದೇ ಜೋಡಿಯ ನಾಲ್ಕನೆಯದು.
All three images set the softest thing against the hardest. Fibre and elephant, flower tip and diamond, one drop and the ocean. Sweet speech and a crooked mind are the fourth pair in the same series.
ಇದೇ ಶ್ಲೋಕ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದಲ್ಲೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅದು ದುರ್ಜನರ ಬಗೆಗಿನ ಪದ್ಯಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
This same verse is also found in Bhartrihari’s Niti Shataka, where it stands among the verses on bad men.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 41. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 41. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಯಾರನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳಿ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಅಳೆಯುವುದು ಒಂದು ಕೌಶಲ. ಆ ಅಳತೆ ತಪ್ಪಿದರೆ ನಮ್ಮ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಾನ ಎರಡೂ ಸೊರಗುತ್ತವೆ.
Judging in advance who can be brought round and who cannot is a skill in itself. When the judgement is wrong, both our time and our peace of mind wear thin.
ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕದ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಯಾರ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾದರೂ ಹಚ್ಚುವುದು ಸುಲಭ. ಎದುರಿನವನು ಖಲನೋ ಅಥವಾ ಈಗ ಕೇಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ನಾವೇ ನೋಡಬೇಕು.
But it is easy to pin the verse’s verdict on anyone at all. Whether the person is crooked or simply not in a state to listen just now is a difference we have to see for ourselves.