ಹಲವು ದಿನ ಜ್ವರದಿಂದ ಮಲಗಿದ್ದ ರೋಗಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಒಂದು ಲೋಟ ಗಂಜಿ ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅದು ಹಬ್ಬದೂಟದಂತೆ ರುಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆರೋಗ್ಯದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಗಂಜಿ ಯಾರಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಅದೇ ಅನುಭವವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸುಖದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅದರ ಅಳತೆಯಲ್ಲ, ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಕಷ್ಟ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ತಿರುವು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವ್ಯಸನಾನಂತರಂ ಸೌಖ್ಯಂ ಸ್ವಲ್ಪಮಪ್ಯಧಿಕಂ ಭವೇತ್
ಕಾಷಾಯರಸಮಾಸ್ವಾದ್ಯ ಸ್ವಾದ್ವತೀವಾಂಬು ವಿಂದತೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
व्यसनानन्तरं सौख्यं स्वल्पमप्यधिकं भवेत्
काषायरसमास्वाद्य स्वाद्वतीवाम्बु विन्दते
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vyasanānantaraṃ saukhyaṃ svalpamapyadhikaṃ bhavet
kāṣāyarasamāsvādya svādvatīvāmbu vindate
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವ್ಯಸನಾನಂತರಂ (व्यसनानन्तरं, vyasanānantaraṃ) = ಕಷ್ಟದ ನಂತರ (ವ್ಯಸನ + ಅನಂತರಂ) (after distress (vyasana + anantaram))
- ಸೌಖ್ಯಂ (सौख्यं, saukhyaṃ) = ಸುಖ (happiness)
- ಸ್ವಲ್ಪಮಪ್ಯಧಿಕಂ (स्वल्पमप्यधिकं, svalpamapyadhikaṃ) = ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (ಸ್ವಲ್ಪಂ + ಅಪಿ + ಅಧಿಕಂ) (though small, greater than it is (svalpam + api + adhikam))
- ಭವೇತ್ (भवेत्, bhavet) = ಆಗುತ್ತದೆ (becomes)
- ಕಾಷಾಯರಸಮಾಸ್ವಾದ್ಯ (काषायरसमास्वाद्य, kāṣāyarasamāsvādya) = ಒಗರು ರಸವನ್ನು ಸವಿದು (ಕಾಷಾಯರಸಂ + ಆಸ್ವಾದ್ಯ) (having tasted an astringent juice (kashayarasam + asvadya))
- ಸ್ವಾದ್ವತೀವಾಂಬು (स्वाद्वतीवाम्बु, svādvatīvāmbu) = ಬಹಳ ಸಿಹಿಯಾದ ನೀರನ್ನು (ಸ್ವಾದು + ಅತೀವ + ಅಂಬು) (water that is exceedingly sweet (svadu + ativa + ambu))
- ವಿಂದತೇ (विन्दते, vindate) = ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ (finds)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕಷ್ಟದ ನಂತರ ಬಂದ ಸುಖ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಒಗರು ರಸವನ್ನು ಸವಿದವನು ನೀರನ್ನು ಬಹಳ ಸಿಹಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
After distress, even a little happiness seems great. A man who has tasted an astringent juice finds plain water exceedingly sweet.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಕಾಷಾಯ ಎಂದರೆ ಒಗರು ರುಚಿಯ ರಸ, ಅಂದರೆ ಸಸ್ಯದ ತೊಗಟೆ ಅಥವಾ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ಕಷಾಯದ ರುಚಿ. ಆ ಒಗರು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀರೂ ಸಿಹಿಯಾಗಿ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಈ ಹೋಲಿಕೆ.
Kashaya is an astringent juice, the taste of a decoction made from bark or unripe fruit. While that dryness lingers in the mouth, ordinary water tastes sweet. That is the comparison.
ವ್ಯಸನ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಚಟವಲ್ಲ, ಆಪತ್ತು ಅಥವಾ ಸಂಕಟ. ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳು ಬರುವುದುಂಟು. ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ನಾವು ಸಂಕಟ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
Vyasana here means not a bad habit but a misfortune or an ordeal. The word can carry both senses, and we have taken the one that suits the context.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 168. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 168. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದೀರ್ಘ ಕಾಯಿಲೆಯ ನಂತರ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟ ರೋಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನಡಿಗೆಯನ್ನೂ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಗಳ ಸುಖವನ್ನು ನಾವು ಎಷ್ಟು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
A patient going home after a long illness rejoices even in a short walk. Seeing that, it strikes us how much we overlook the ease of ordinary days.
ಸುಖಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಕಷ್ಟ ಬೇಕು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಷ್ಟ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಸಣ್ಣ ಸುಖವನ್ನೂ ಸವಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.
The verse does not say that happiness needs hardship first. It only hints that even a small comfort after hardship can be savoured.

