ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಮೇಷ್ಟ್ರ ಹೆಸರು ಇಂದಿಗೂ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿದೆ. ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ಫಲಕವೂ ಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂತಹ ಕೀರ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಅಂತಹವರು ಹುಟ್ಟುವುದು ಅಪರೂಪ ಎಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವ್ಯತಿಕರಿತದಿಗಂತಾಃ ಶ್ವೇತಮಾನೈರ್ಯಶೋಭಿಃ ಸುಕೃತವಿಲಸಿತಾನಾಂ ಸ್ಥಾನಮೂರ್ಜಸ್ವಲಾನಾಮ್
ಅಕಲಿತಮಹಿಮಾನಃ ಕೇತನಂ ಮಂಗಲಾನಾಂ ಕಥಮಪಿ ಭುವನೇಽಸ್ಮಿಂಸ್ತಾದೃಶಾಃ ಸಂಭವಂತಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
व्यतिकरितदिगन्ताः श्वेतमानैर्यशोभिः सुकृतविलसितानां स्थानमूर्जस्वलानाम्
अकलितमहिमानः केतनं मङ्गलानां कथमपि भुवनेऽस्मिंस्तादृशाः संभवन्ति
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vyatikaritadigantāḥ śvetamānairyaśobhiḥ sukṛtavilasitānāṃ sthānamūrjasvalānām
akalitamahimānaḥ ketanaṃ maṅgalānāṃ kathamapi bhuvane’smiṃstādṛśāḥ saṃbhavanti
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವ್ಯತಿಕರಿತದಿಗಂತಾಃ (व्यतिकरितदिगन्ताः, vyatikaritadigantāḥ) = ದಿಗಂತಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದವರು (those who have filled the horizons)
- ಶ್ವೇತಮಾನೈರ್ಯಶೋಭಿಃ (श्वेतमानैर्यशोभिः, śvetamānairyaśobhiḥ) = ಶುಭ್ರವಾದ ಕೀರ್ತಿಗಳಿಂದ (with spotless fame)
- ಸುಕೃತವಿಲಸಿತಾನಾಂ (सुकृतविलसितानां, sukṛtavilasitānāṃ) = ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವವರ (of those shining with good deeds)
- ಸ್ಥಾನಮೂರ್ಜಸ್ವಲಾನಾಮ್ (स्थानमूर्जस्वलानाम्, sthānamūrjasvalānām) = ಬಲಶಾಲಿಗಳ ನೆಲೆ (the seat of the vigorous)
- ಅಕಲಿತಮಹಿಮಾನಃ (अकलितमहिमानः, akalitamahimānaḥ) = ಅಳೆಯಲಾಗದ ಮಹಿಮೆಯವರು (of unmeasured greatness)
- ಕೇತನಂ (केतनं, ketanaṃ) = ಧ್ವಜ (a banner)
- ಮಂಗಲಾನಾಂ (मङ्गलानां, maṅgalānāṃ) = ಮಂಗಳಗಳಿಗೆ (of auspicious things)
- ಕಥಮಪಿ (कथमपि, kathamapi) = ಹೇಗೋ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು (somehow, with difficulty)
- ಭುವನೇಽಸ್ಮಿಂಸ್ತಾದೃಶಾಃ (भुवनेऽस्मिंस्तादृशाः, bhuvane’smiṃstādṛśāḥ) = ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಂತಹವರು (such people in this world)
- ಸಂಭವಂತಿ (संभवन्ति, saṃbhavanti) = ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ (come to be)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಶುಭ್ರವಾದ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ದಿಗಂತಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದವರು, ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಬಲಶಾಲಿಗಳ ನೆಲೆಯಾದವರು, ಅಳೆಯಲಾಗದ ಮಹಿಮೆಯವರು, ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ಧ್ವಜದಂತಿರುವವರು, ಅಂತಹ ಸಜ್ಜನರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಗೋ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Those who fill the horizons with spotless fame, who are the seat of the vigorous and shine with good deeds, whose greatness cannot be measured, who are a banner of all that is auspicious: such people come to be in this world only with great difficulty.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಳಿ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಬಿಳುಪು ಇಲ್ಲಿ ಕಲೆಯಿಲ್ಲದ ಹೆಸರಿನ ಗುರುತು.
Calling fame white is an old convention of Sanskrit poetry. Whiteness here marks a name without a stain.
ಕೇತನ ಎಂದರೆ ಧ್ವಜ. ಧ್ವಜ ದೂರದಿಂದಲೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಹತ್ತಿರ ಹೋದರೆ ಯಾರ ಮನೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥಮಪಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಾವು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಎಂದು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಕೆಲವು ಓದುಗರು ಹೇಗೋ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದು ಓದಬಹುದು.
Ketana means a banner. A banner is seen from afar, and up close you learn whose house it marks. We have read kathamapi as with difficulty. Some may read it as somehow or other.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 51. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 51. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕೀರ್ತಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರಿಗಿಂತ ಕೆಲಸದಿಂದ ಕೀರ್ತಿ ಬಂದವರನ್ನು ಜನ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಮಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
It seems to us that people remember longest those whose fame came from the work, and not those who worked for fame.
ಇಂತಹ ಒಬ್ಬರು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಅದೃಷ್ಟ. ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ.
To have one such person near us is good fortune. To recognise and honour them is our part.