ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಗೊತ್ತಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದವರಿಗೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೊಸದಲ್ಲ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ವಿಶೇಷ ಬೇರೆ. ಇದು ಬೇರೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಶಿಖರಿಣೀ ವೃತ್ತದ ನಾಲ್ಕೂ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕವಿ ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆಯೇ, ಉತ್ತಮ ಪುರುಷದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯದಾ ಕಿಂಚಿಜ್ಜ್ಞೋಽಹಂ ದ್ವಿಪ ಇವ ಮದಾನ್ಧಃ ಸಮಭವಂ
ತದಾ ಸರ್ವಜ್ಞೋಽಸ್ಮೀತ್ಯಭವದವಲಿಪ್ತಂ ಮಮ ಮನಃ ।
ಯದಾ ಕಿಂಚಿತ್ಕಿಂಚಿದ್ಬುಧಜನಸಕಾಶಾದವಗತಂ
ತದಾ ಮೂರ್ಖೋಽಸ್ಮೀತಿ ಜ್ವರ ಇವ ಮದೋ ಮೇ ವ್ಯಪಗತಃ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
यदा किंचिज्ज्ञोऽहं द्विप इव मदान्धः समभवं
तदा सर्वज्ञोऽस्मीत्यभवदवलिप्तं मम मनः ।
यदा किंचित्किंचिद्बुधजनसकाशादवगतं
तदा मूर्खोऽस्मीति ज्वर इव मदो मे व्यपगतः ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yadā kiṃcijjño’haṃ dvipa iva madāndhaḥ samabhavaṃ
tadā sarvajño’smītyabhavadavaliptaṃ mama manaḥ |
yadā kiṃcitkiṃcidbudhajanasakāśādavagataṃ
tadā mūrkho’smīti jvara iva mado me vyapagataḥ ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯದಾ ಕಿಂಚಿಜ್ಜ್ಞೋಽಹಮ್ (यदा किंचिज्ज्ञोऽहम्, yadā kiṃcijjño’ham) = ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿಳಿದವನಾಗಿದ್ದಾಗ (when I knew a little)
- ದ್ವಿಪ ಇವ (द्विप इव, dvipa iva) = ಆನೆಯಂತೆ (like an elephant)
- ಮದಾನ್ಧಃ (मदान्धः, madāndhaḥ) = ಮದದಿಂದ ಕುರುಡಾದವನು (blinded with rut)
- ಸಮಭವಮ್ (समभवम्, samabhavam) = ಆಗಿಬಿಟ್ಟೆ (I became)
- ತದಾ (तदा, tadā) = ಆಗ (then)
- ಸರ್ವಜ್ಞೋಽಸ್ಮಿ ಇತಿ (सर्वज्ञोऽस्मि इति, sarvajño’smi iti) = ನಾನು ಸರ್ವಜ್ಞ ಎಂದು (with the thought that I know everything)
- ಅಭವತ್ (अभवत्, abhavat) = ಆಯಿತು (became)
- ಅವಲಿಪ್ತಮ್ (अवलिप्तम्, avaliptam) = ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡಂತೆ ಉಬ್ಬಿದ್ದು (smeared over, swollen)
- ಮಮ ಮನಃ (मम मनः, mama manaḥ) = ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು (my mind)
- ಯದಾ (यदा, yadā) = ಯಾವಾಗ (when)
- ಕಿಂಚಿತ್ಕಿಂಚಿತ್ (किंचित्किंचित्, kiṃcitkiṃcit) = ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ (little by little)
- ಬುಧಜನಸಕಾಶಾತ್ (बुधजनसकाशात्, budhajanasakāśāt) = ತಿಳಿದವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಿಂದ (from being near learned people)
- ಅವಗತಮ್ (अवगतम्, avagatam) = ಅರ್ಥವಾಯಿತು (came to be understood)
- ತದಾ ಮೂರ್ಖೋಽಸ್ಮಿ ಇತಿ (तदा मूर्खोऽस्मि इति, tadā mūrkho’smi iti) = ಆಗ ನಾನು ಮೂರ್ಖ ಎಂದು (then, with the thought that I am a fool)
- ಜ್ವರ ಇವ (ज्वर इव, jvara iva) = ಜ್ವರದಂತೆ (like a fever)
- ಮದೋ ಮೇ (मदो मे, mado me) = ನನ್ನ ಮದ (my conceit)
- ವ್ಯಪಗತಃ (व्यपगतः, vyapagataḥ) = ಇಳಿದುಹೋಯಿತು (went away)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿಳಿದವನಾಗಿದ್ದಾಗ ಮದದಿಂದ ಕುರುಡಾದ ಆನೆಯಂತೆ ಆಗಿಬಿಟ್ಟೆ. ಆಗ ನಾನು ಸರ್ವಜ್ಞ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಮೇಲೆ ತಿಳಿದವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಾಗ, ನಾನು ಮೂರ್ಖ ಎಂಬ ಅರಿವಿನಿಂದ ನನ್ನ ಮದ ಜ್ವರ ಇಳಿಯುವಂತೆ ಇಳಿದುಹೋಯಿತು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
When I knew a little I became like an elephant blind with rut, and my mind was swollen with the thought that I knew everything. Later, when little by little I came to understand something in the company of learned people, then, with the thought that I am a fool, my conceit left me the way a fever goes.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಮದ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ. ಆನೆಯ ಮದ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಸೊಕ್ಕು. ಮದಾಂಧ ಎಂದರೆ ಮದದಿಂದ ಕುರುಡಾದವನು. ಮದದ ಆನೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಎದುರಿಗೆ ಇರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಉಪಮೆ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯ ಎರಡೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.
Mada means two things: the rut of an elephant and a man’s conceit. Madandha is one blinded by mada, and a bull elephant in rut truly does not recognise what stands before it. Both halves of the comparison sit inside one word.
ಅವಲಿಪ್ತ ಎಂದರೆ ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡದ್ದು, ಸುಣ್ಣ ಬಳಿದದ್ದು. ಮನಸ್ಸು ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮೇಲೊಂದು ಪದರ ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಒಳಗಿನದು ಬೆಳೆದಿಲ್ಲ. ಹೊರಗೆ ಒಂದು ಲೇಪ ಬಂದಿದೆ.
Avalipta means smeared, plastered over. The verse does not say the mind grew. It says a coat was laid over it. Nothing inside has grown. A layer has appeared outside.
ಜ್ವರದ ಹೋಲಿಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದದ್ದು. ಜ್ವರ ಜಗಳ ಮಾಡಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ತಾನಾಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ದೇಹ ಸೋತಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ತಲೆ ತಿಳಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮದ ಹೋದ ಸ್ಥಿತಿಗೂ ಅದೇ ಸರಿಯಾದ ಚಿತ್ರ.
The fever simile is a fine one. A fever does not leave after a fight, it breaks. When it has gone the body is weak but the head is clear, and that is the right picture for a mind the conceit has left.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 41. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 41. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕಾಣುವ ಚಿತ್ರ. ಕಲಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕರಣಗಳೂ ಸುಲಭ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆಯೇ ಸಂಶಯ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂಶಯವೇ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಗುರುತು.
In medicine this is visible every year. At the first stage of learning every case looks easy. Doubt begins only after the hard cases. That doubt is itself the mark of growth.
ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ನಾನು ಮೂರ್ಖ ಎಂಬುದು ತನ್ನನ್ನು ಸಣ್ಣದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾತಲ್ಲ. ಎಷ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದರ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಳತೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಮಾತು.
The end of the verse should not be taken wrongly. I am a fool is not a way of belittling oneself. It is a man taking his own true measure against the size of what there is to know.