ದಿನ ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ ಎಚ್ಚರವಿಲ್ಲದ ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಒಳಗಿನ ಆ ಬದಲಾಗದ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆನೆಯುವ ಶ್ಲೋಕ ಇದು.
ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಾತಃಸ್ಮರಣ ಸ್ತೋತ್ರದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಇದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಖಚಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರಾತಃಸ್ಮರಾಮಿ ಹೃದಿ ಸಂಸ್ಫುರದಾತ್ಮತತ್ತ್ವಂ ಸಚ್ಚಿತ್ಸುಖಂ ಪರಮಹಂಸಗತಿಂ ತುರೀಯಮ್ ।
ಯತ್ಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಸುಷುಪ್ತಿಮವೈತಿ ನಿತ್ಯಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ನಿಷ್ಕಲಮಹಂ ನ ಚ ಭೂತಸಂಘಃ ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
प्रातःस्मरामि हृदि संस्फुरदात्मतत्त्वं सच्चित्सुखं परमहंसगतिं तुरीयम् ।
यत्स्वप्नजागरसुषुप्तिमवैति नित्यं तद्ब्रह्म निष्कलमहं न च भूतसङ्घः ॥
ಶ್ಲೋಕ (IAST)
prātaḥsmarāmi hṛdi saṃsphuradātmatattvaṃ saccitsukhaṃ paramahaṃsagatiṃ turīyam |
yatsvapnajāgarasuṣuptimavaiti nityaṃ tadbrahma niṣkalamahaṃ na ca bhūtasaṅghaḥ ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪ್ರಾತಃ ಸ್ಮರಾಮಿ (प्रातः स्मरामि, prātaḥ smarāmi) = ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇನೆ (I remember in the morning)
- ಹೃದಿ ಸಂಸ್ಫುರತ್ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವಮ್ (हृदि संस्फुरत् आत्मतत्त्वम्, hṛdi saṃsphurat ātmatattvam) = ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು (the self nature shining within the heart)
- ಸತ್ ಚಿತ್ ಸುಖಮ್ (सत् चित् सुखम्, sat cit sukham) = ಇರುವಿಕೆ, ಅರಿವು, ಸುಖ ಸ್ವರೂಪವಾದುದನ್ನು (the one whose nature is being, awareness and happiness)
- ಪರಮಹಂಸಗತಿಮ್ ತುರೀಯಮ್ (परमहंसगतिम् तुरीयम्, paramahaṃsagatim turīyam) = ಪರಮಹಂಸರು ಸೇರುವ ಗುರಿಯಾದ, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಾದುದನ್ನು (the goal reached by the paramahamsas, the fourth state beyond the three)
- ಯತ್ ಸ್ವಪ್ನ ಜಾಗರ ಸುಷುಪ್ತಿಮ್ ಅವೈತಿ ನಿತ್ಯಮ್ (यत् स्वप्न जागर सुषुप्तिम् अवैति नित्यम्, yat svapna jāgara suṣuptim avaiti nityam) = ಯಾವುದು ಕನಸು, ಎಚ್ಚರ, ಗಾಢ ನಿದ್ರೆ ಮೂರನ್ನೂ ಸದಾ ಬಲ್ಲುದೋ (which always knows the three states of dream, waking and deep sleep)
- ತತ್ ಬ್ರಹ್ಮ ನಿಷ್ಕಲಮ್ ಅಹಮ್ (तत् ब्रह्म निष्कलम् अहम्, tat brahma niṣkalam aham) = ಆ ಭಾಗವಿಲ್ಲದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ನಾನು (I am that partless Brahman)
- ನ ಚ ಭೂತಸಂಘಃ (न च भूतसङ्घः, na ca bhūtasaṅghaḥ) = ಪಂಚಭೂತಗಳ ಗುಂಪಲ್ಲ (not a mere aggregate of the five elements)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ, ಇರುವಿಕೆ ಅರಿವು ಸುಖ ಸ್ವರೂಪವಾದ, ಪರಮಹಂಸರು ಸೇರುವ ಗುರಿಯಾದ, ಕನಸು ಎಚ್ಚರ ಗಾಢನಿದ್ರೆ ಮೂರನ್ನೂ ಸದಾ ಬಲ್ಲುವ ಆ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆ ಭಾಗವಿಲ್ಲದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ನಾನು, ಪಂಚಭೂತಗಳ ಗುಂಪಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
In the morning I remember that self nature shining within the heart, whose form is being, awareness and happiness, the goal reached by the paramahamsas, the fourth state that always knows the three states of dream, waking and deep sleep. I am that partless Brahman, not a mere aggregate of the five elements.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಬಗ್ಗೆAbout this verse
ಪ್ರಾತಃಸ್ಮರಣ ಸ್ತೋತ್ರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದರಿಂದ ನಾವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಖಚಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
The collection known as the Pratahsmarana Stotra is said to contain three such verses. Since the readings vary a little across sources, we have given here only this first verse, of which we are confident.
ತುರೀಯ ಎಂದರೆ ಎಚ್ಚರ, ಕನಸು, ಗಾಢನಿದ್ರೆ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಿತಿ, ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೇ ಆತ್ಮನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
Turiya is the fourth state beyond waking, dream and deep sleep. In Advaita Vedanta this is described as the true nature of the self.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where versions differ, we have noted it here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕಣ್ಣು ತೆರೆಯುತ್ತಲೇ ಫೋನ್ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಈ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೆನೆದು ದಿನ ಆರಂಭಿಸಿದರೆ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಆಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.
Instead of reaching for the phone the moment we open our eyes, beginning the day by remembering this one verse turns the mind inward, if only for a moment.