ಯಜ್ಞ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಣವಿಲ್ಲದವನು ಆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾತುಕತೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನೂ ಈ ಸುಭಾಷಿತ ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಸುಭಾಷಿತಮಯೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಂಗ್ರಹಂ ನ ಕರೋತಿ ಯಃ ।
ಸೋಽಪಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಯಜ್ಞೇಷು ಕಾಂ ಪ್ರದಾಸ್ಯತಿ ದಕ್ಷಿಣಾಮ್ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
सुभाषितमयैर्द्रव्यैः संग्रहं न करोति यः ।
सोऽपि प्रस्तावयज्ञेषु कां प्रदास्यति दक्षिणाम् ॥
ಸುಭಾಷಿತ (English IAST)
subhāṣitamayairdravyaiḥ saṃgrahaṃ na karoti yaḥ |
so’pi prastāvayajñeṣu kāṃ pradāsyati dakṣiṇām ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸುಭಾಷಿತಮಯೈಃ (सुभाषितमयैः, subhāṣitamayaiḥ) = ಸುಭಾಷಿತಗಳಿಂದಲೇ ಆದ (made of fine sayings)
- ದ್ರವ್ಯೈಃ (द्रव्यैः, dravyaiḥ) = ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ (with wealth)
- ಸಂಗ್ರಹಮ್ (संग्रहम्, saṃgraham) = ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು (a store)
- ನ ಕರೋತಿ (न करोति, na karoti) = ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ (does not make)
- ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾರು (who)
- ಸಃ ಅಪಿ (सः अपि, saḥ api) = ಅಂಥವನು (such a one)
- ಪ್ರಸ್ತಾವಯಜ್ಞೇಷು (प्रस्तावयज्ञेषु, prastāvayajñeṣu) = ಸಂದರ್ಭಗಳೆಂಬ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ (at the sacrifices that are occasions)
- ಕಾಮ್ (काम्, kām) = ಯಾವ (what)
- ಪ್ರದಾಸ್ಯತಿ (प्रदास्यति, pradāsyati) = ಕೊಟ್ಟಾನು (will he give)
- ದಕ್ಷಿಣಾಮ್ (दक्षिणाम्, dakṣiṇām) = ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು (as the priest’s fee)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸುಭಾಷಿತಗಳೆಂಬ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಯಾರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನು ಮಾತುಕತೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳೆಂಬ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾನು?
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
He who lays up no store of wealth made of fine sayings, what fee will he pay when conversation offers its sacrifices?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಪ್ರಸ್ತಾವ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಪ್ರಸಂಗ, ಅಂದರೆ ಸಂದರ್ಭ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಭೆ, ಚರ್ಚೆ, ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕಾದ ಹೊತ್ತು ಎಂಬುದು ಇದರ ಭಾವ.
The footnote in the Subhashitaratnabhandagara glosses prastava as prasanga, an occasion. The sense is the moment in an assembly, a debate or a conversation when one must speak.
ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆಯ ರೂಪಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತ. ದಕ್ಷಿಣೆ ಇಲ್ಲದ ಯಜ್ಞ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದಾನೆ.
The metaphor of sacrifice and fee is familiar in Sanskrit literature. The poet applies the belief that a sacrifice without its fee is incomplete to speech.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 29. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 29. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಓದುವಾಗ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿಡಿಸಿದ ಸಾಲನ್ನು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಹಳೆಯದು. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು commonplace book ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
Writing down a line that moved you in a notebook is an old habit. In English it is called a commonplace book.
ಅಂಥ ಸಂಗ್ರಹವಿದ್ದರೆ ಶುಭಾಶಯ ಹೇಳುವಾಗ, ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುವಾಗ, ಭಾಷಣದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಮಾತು ಹುಡುಕಿ ಪರದಾಡಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
With such a store, one does not have to grope for the right words when congratulating someone, consoling someone, or opening a speech.