ಶಿವನು ಬೆಳಕಿನ ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದನೆಂಬ ಕಥೆಯಿಂದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಹಿಮಾಲಯದವರೆಗೆ, ಕಾಶಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರದವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಂಪರೆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸಂಜೆ ನೆನೆಯುವುದೇ ಒಂದು ಯಾತ್ರೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
The name jyotirlinga comes from the story of Shiva appearing as a pillar of light. Tradition honours twelve shrines, spread from India’s western coast to the Himalaya and from Kashi to the southern sea, as jyotirlingas. Devotees hold that simply remembering their names morning and evening is itself a kind of pilgrimage.
ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನಿತ್ಯ ಹೇಳುವ ನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಲಘು ಸ್ಮರಣೆ, ಸೌರಾಷ್ಟ್ರೇ ಸೋಮನಾಥಂ ಚ. ಅದಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು ಶ್ಲೋಕವಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
We give two texts here. The first is the four-verse short remembrance most people recite daily, beginning Saurashtre Somanatham cha. After it we give the full stotra of twelve verses, one for each shrine, with its phalashruti.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಲಘು ಸ್ತೋತ್ರ (ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ಮರಣೆ)
ಸೌರಾಷ್ಟ್ರೇ ಸೋಮನಾಥಂ ಚ ಶ್ರೀಶೈಲೇ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಮ್ ।
ಉಜ್ಜಯಿನ್ಯಾಂ ಮಹಾಕಾಲಮೋಂಕಾರಮಮಲೇಶ್ವರಮ್ ॥
ಪರಲ್ಯಾಂ ವೈದ್ಯನಾಥಂ ಚ ಡಾಕಿನ್ಯಾಂ ಭೀಮಶಂಕರಮ್ ।
ಸೇತುಬಂಧೇ ತು ರಾಮೇಶಂ ನಾಗೇಶಂ ದಾರುಕಾವನೇ ॥
ವಾರಾಣಸ್ಯಾಂ ತು ವಿಶ್ವೇಶಂ ತ್ರ್ಯಂಬಕಂ ಗೌತಮೀತಟೇ ।
ಹಿಮಾಲಯೇ ತು ಕೇದಾರಂ ಘೃಷ್ಣೇಶಂ ಚ ಶಿವಾಲಯೇ ॥
ಏತಾನಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಾನಿ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ ಪಠೇನ್ನರಃ ।
ಸಪ್ತಜನ್ಮಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಸ್ಮರಣೇನ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥
ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರ
ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದೇಶೇ ವಿಶದೇಽತಿರಮ್ಯೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಂ ಚಂದ್ರಕಳಾವತಂಸಮ್ ।
ಭಕ್ತಿಪ್ರದಾನಾಯ ಕೃಪಾವತೀರ್ಣಂ ತಂ ಸೋಮನಾಥಂ ಶರಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥ 1 ॥
ಶ್ರೀಶೈಲಶೃಂಗೇ ವಿಬುಧಾತಿಸಂಗೇ ತುಲಾದ್ರಿತುಂಗೇಽಪಿ ಮುದಾ ವಸಂತಮ್ ।
ತಮರ್ಜುನಂ ಮಲ್ಲಿಕಪೂರ್ವಮೇಕಂ ನಮಾಮಿ ಸಂಸಾರಸಮುದ್ರಸೇತುಮ್ ॥ 2 ॥
ಅವಂತಿಕಾಯಾಂ ವಿಹಿತಾವತಾರಂ ಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾನಾಯ ಚ ಸಜ್ಜನಾನಾಮ್ ।
ಅಕಾಲಮೃತ್ಯೋಃ ಪರಿರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ವಂದೇ ಮಹಾಕಾಲಮಹಾಸುರೇಶಮ್ ॥ 3 ॥
ಕಾವೇರಿಕಾನರ್ಮದಯೋಃ ಪವಿತ್ರೇ ಸಮಾಗಮೇ ಸಜ್ಜನತಾರಣಾಯ ।
ಸದೈವ ಮಾಂಧಾತೃಪುರೇ ವಸಂತಮೋಂಕಾರಮೀಶಂ ಶಿವಮೇಕಮೀಡೇ ॥ 4 ॥
ಪೂರ್ವೋತ್ತರೇ ಪ್ರಜ್ವಲಿಕಾನಿಧಾನೇ ಸದಾ ವಸಂತಂ ಗಿರಿಜಾಸಮೇತಮ್ ।
ಸುರಾಸುರಾರಾಧಿತಪಾದಪದ್ಮಂ ಶ್ರೀವೈದ್ಯನಾಥಂ ತಮಹಂ ನಮಾಮಿ ॥ 5 ॥
ಯಾಮ್ಯೇ ಸದಂಗೇ ನಗರೇಽತಿರಮ್ಯೇ ವಿಭೂಷಿತಾಂಗಂ ವಿವಿಧೈಶ್ಚ ಭೋಗೈಃ ।
ಸದ್ಭಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಮೀಶಮೇಕಂ ಶ್ರೀನಾಗನಾಥಂ ಶರಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥ 6 ॥
ಮಹಾದ್ರಿಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚ ತಟೇ ರಮಂತಂ ಸಂಪೂಜ್ಯಮಾನಂ ಸತತಂ ಮುನೀಂದ್ರೈಃ ।
ಸುರಾಸುರೈರ್ಯಕ್ಷಮಹೋರಗಾಢ್ಯೈಃ ಕೇದಾರಮೀಶಂ ಶಿವಮೇಕಮೀಡೇ ॥ 7 ॥
ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಶೀರ್ಷೇ ವಿಮಲೇ ವಸಂತಂ ಗೋದಾವರಿತೀರಪವಿತ್ರದೇಶೇ ।
ಯದ್ದರ್ಶನಾತ್ಪಾತಕಮಾಶು ನಾಶಂ ಪ್ರಯಾತಿ ತಂ ತ್ರ್ಯಂಬಕಮೀಶಮೀಡೇ ॥ 8 ॥
ಸುತಾಮ್ರಪರ್ಣೀಜಲರಾಶಿಯೋಗೇ ನಿಬಧ್ಯ ಸೇತುಂ ವಿಶಿಖೈರಸಂಖ್ಯೈಃ ।
ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರೇಣ ಸಮರ್ಪಿತಂ ತಂ ರಾಮೇಶ್ವರಾಖ್ಯಂ ನಿಯತಂ ನಮಾಮಿ ॥ 9 ॥
ಯಂ ಡಾಕಿನಿಶಾಕಿನಿಕಾಸಮಾಜೇ ನಿಷೇವ್ಯಮಾಣಂ ಪಿಶಿತಾಶನೈಶ್ಚ ।
ಸದೈವ ಭೀಮಾದಿಪದಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ತಂ ಶಂಕರಂ ಭಕ್ತಹಿತಂ ನಮಾಮಿ ॥ 10 ॥
ಸಾನಂದಮಾನಂದವನೇ ವಸಂತಮಾನಂದಕಂದಂ ಹತಪಾಪವೃಂದಮ್ ।
ವಾರಾಣಸೀನಾಥಮನಾಥನಾಥಂ ಶ್ರೀವಿಶ್ವನಾಥಂ ಶರಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥ 11 ॥
ಇಲಾಪುರೇ ರಮ್ಯವಿಶಾಲಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಸಮುಲ್ಲಸಂತಂ ಚ ಜಗದ್ವರೇಣ್ಯಮ್ ।
ವಂದೇ ಮಹೋದಾರತರಸ್ವಭಾವಂ ಘೃಷ್ಣೇಶ್ವರಾಖ್ಯಂ ಶರಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥ 12 ॥
ಫಲಶ್ರುತಿ
ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯದ್ವಾದಶಲಿಂಗಕಾನಾಂ ಶಿವಾತ್ಮನಾಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮಿದಂ ಕ್ರಮೇಣ ।
ಸ್ತೋತ್ರಂ ಪಠಿತ್ವಾ ಮನುಜೋಽತಿಭಕ್ತ್ಯಾ ಫಲಂ ತದಾಲೋಕ್ಯ ನಿಜಂ ಭಜೇಚ್ಚ ॥ 13 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
ಲಘು ಸ್ತೋತ್ರ (ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ಮರಣೆ)
सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम् ।
उज्जयिन्यां महाकालमोंकारममलेश्वरम् ॥
परल्यां वैद्यनाथं च डाकिन्यां भीमशंकरम् ।
सेतुबंधे तु रामेशं नागेशं दारुकावने ॥
वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यंबकं गौतमीतटे ।
हिमालये तु केदारं घृष्णेशं च शिवालये ॥
एतानि ज्योतिर्लिंगानि सायं प्रातः पठेन्नरः ।
सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति ॥
ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರ
सौराष्ट्रदेशे विशदेऽतिरम्ये ज्योतिर्मयं चंद्रकळावतंसम् ।
भक्तिप्रदानाय कृपावतीर्णं तं सोमनाथं शरणं प्रपद्ये ॥ 1 ॥
श्रीशैलशृंगे विबुधातिसंगे तुलाद्रितुंगेऽपि मुदा वसंतम् ।
तमर्जुनं मल्लिकपूर्वमेकं नमामि संसारसमुद्रसेतुम् ॥ 2 ॥
अवंतिकायां विहितावतारं मुक्तिप्रदानाय च सज्जनानाम् ।
अकालमृत्योः परिरक्षणार्थं वंदे महाकालमहासुरेशम् ॥ 3 ॥
कावेरिकानर्मदयोः पवित्रे समागमे सज्जनतारणाय ।
सदैव मांधातृपुरे वसंतमोंकारमीशं शिवमेकमीडे ॥ 4 ॥
पूर्वोत्तरे प्रज्वलिकानिधाने सदा वसंतं गिरिजासमेतम् ।
सुरासुराराधितपादपद्मं श्रीवैद्यनाथं तमहं नमामि ॥ 5 ॥
याम्ये सदंगे नगरेऽतिरम्ये विभूषितांगं विविधैश्च भोगैः ।
सद्भक्तिमुक्तिप्रदमीशमेकं श्रीनागनाथं शरणं प्रपद्ये ॥ 6 ॥
महाद्रिपार्श्वे च तटे रमंतं संपूज्यमानं सततं मुनींद्रैः ।
सुरासुरैर्यक्षमहोरगाढ्यैः केदारमीशं शिवमेकमीडे ॥ 7 ॥
सह्याद्रिशीर्षे विमले वसंतं गोदावरितीरपवित्रदेशे ।
यद्दर्शनात्पातकमाशु नाशं प्रयाति तं त्र्यंबकमीशमीडे ॥ 8 ॥
सुताम्रपर्णीजलराशियोगे निबध्य सेतुं विशिखैरसंख्यैः ।
श्रीरामचंद्रेण समर्पितं तं रामेश्वराख्यं नियतं नमामि ॥ 9 ॥
यं डाकिनिशाकिनिकासमाजे निषेव्यमाणं पिशिताशनैश्च ।
सदैव भीमादिपदप्रसिद्धं तं शंकरं भक्तहितं नमामि ॥ 10 ॥
सानंदमानंदवने वसंतमानंदकंदं हतपापवृंदम् ।
वाराणसीनाथमनाथनाथं श्रीविश्वनाथं शरणं प्रपद्ये ॥ 11 ॥
इलापुरे रम्यविशालकेऽस्मिन् समुल्लसंतं च जगद्वरेण्यम् ।
वंदे महोदारतरस्वभावं घृष्णेश्वराख्यं शरणं प्रपद्ये ॥ 12 ॥
ಫಲಶ್ರುತಿ
ज्योतिर्मयद्वादशलिंगकानां शिवात्मनां प्रोक्तमिदं क्रमेण ।
स्तोत्रं पठित्वा मनुजोऽतिभक्त्या फलं तदालोक्य निजं भजेच्च ॥ 13 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
ಲಘು ಸ್ತೋತ್ರ (ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ಮರಣೆ)
saurāṣṭre somanāthaṃ ca śrīśaile mallikārjunam |
ujjayinyāṃ mahākālamoṃkāramamaleśvaram ||
paralyāṃ vaidyanāthaṃ ca ḍākinyāṃ bhīmaśaṃkaram |
setubaṃdhe tu rāmeśaṃ nāgeśaṃ dārukāvane ||
vārāṇasyāṃ tu viśveśaṃ tryaṃbakaṃ gautamītaṭe |
himālaye tu kedāraṃ ghṛṣṇeśaṃ ca śivālaye ||
etāni jyotirliṃgāni sāyaṃ prātaḥ paṭhennaraḥ |
saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ smaraṇena vinaśyati ||
ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರ
saurāṣṭradeśe viśade’tiramye jyotirmayaṃ caṃdrakaḷāvataṃsam |
bhaktipradānāya kṛpāvatīrṇaṃ taṃ somanāthaṃ śaraṇaṃ prapadye || 1 ||
śrīśailaśṛṃge vibudhātisaṃge tulādrituṃge’pi mudā vasaṃtam |
tamarjunaṃ mallikapūrvamekaṃ namāmi saṃsārasamudrasetum || 2 ||
avaṃtikāyāṃ vihitāvatāraṃ muktipradānāya ca sajjanānām |
akālamṛtyoḥ parirakṣaṇārthaṃ vaṃde mahākālamahāsureśam || 3 ||
kāverikānarmadayoḥ pavitre samāgame sajjanatāraṇāya |
sadaiva māṃdhātṛpure vasaṃtamoṃkāramīśaṃ śivamekamīḍe || 4 ||
pūrvottare prajvalikānidhāne sadā vasaṃtaṃ girijāsametam |
surāsurārādhitapādapadmaṃ śrīvaidyanāthaṃ tamahaṃ namāmi || 5 ||
yāmye sadaṃge nagare’tiramye vibhūṣitāṃgaṃ vividhaiśca bhogaiḥ |
sadbhaktimuktipradamīśamekaṃ śrīnāganāthaṃ śaraṇaṃ prapadye || 6 ||
mahādripārśve ca taṭe ramaṃtaṃ saṃpūjyamānaṃ satataṃ munīṃdraiḥ |
surāsurairyakṣamahoragāḍhyaiḥ kedāramīśaṃ śivamekamīḍe || 7 ||
sahyādriśīrṣe vimale vasaṃtaṃ godāvaritīrapavitradeśe |
yaddarśanātpātakamāśu nāśaṃ prayāti taṃ tryaṃbakamīśamīḍe || 8 ||
sutāmraparṇījalarāśiyoge nibadhya setuṃ viśikhairasaṃkhyaiḥ |
śrīrāmacaṃdreṇa samarpitaṃ taṃ rāmeśvarākhyaṃ niyataṃ namāmi || 9 ||
yaṃ ḍākiniśākinikāsamāje niṣevyamāṇaṃ piśitāśanaiśca |
sadaiva bhīmādipadaprasiddhaṃ taṃ śaṃkaraṃ bhaktahitaṃ namāmi || 10 ||
sānaṃdamānaṃdavane vasaṃtamānaṃdakaṃdaṃ hatapāpavṛṃdam |
vārāṇasīnāthamanāthanāthaṃ śrīviśvanāthaṃ śaraṇaṃ prapadye || 11 ||
ilāpure ramyaviśālake’smin samullasaṃtaṃ ca jagadvareṇyam |
vaṃde mahodāratarasvabhāvaṃ ghṛṣṇeśvarākhyaṃ śaraṇaṃ prapadye || 12 ||
ಫಲಶ್ರುತಿ
jyotirmayadvādaśaliṃgakānāṃ śivātmanāṃ proktamidaṃ krameṇa |
stotraṃ paṭhitvā manujo’tibhaktyā phalaṃ tadālokya nijaṃ bhajecca || 13 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- ಲಘು ಸ್ತೋತ್ರ (ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ಮರಣೆ) ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ, ಶ್ರೀಶೈಲದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ, ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲ, ಓಂಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮಲೇಶ್ವರ (ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ), ಪರಳಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥ, ಡಾಕಿನಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಶಂಕರ, ಸೇತುಬಂಧದಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ್ವರ, ದಾರುಕಾವನದಲ್ಲಿ ನಾಗೇಶ. ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ, ಗೌತಮೀ (ಗೋದಾವರಿ) ತೀರದಲ್ಲಿ ತ್ರ್ಯಂಬಕ, ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇದಾರ, ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಘೃಷ್ಣೇಶ. ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಪಠಿಸುವವನ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪ ಇವುಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
Somanatha in Saurashtra, Mallikarjuna on Shrishaila, Mahakala in Ujjayini, Amaleshvara at Omkara (Omkareshwar), Vaidyanatha at Parali, Bhimashankara in Dakini, Rameshvara at Setubandha, Nagesha in the Daruka forest. Vishveshvara in Varanasi, Tryambaka on the bank of the Gautami (Godavari), Kedara in the Himalaya, Ghrishnesha at Shivalaya. Whoever recites these jyotirlingas evening and morning, the sin of seven births is destroyed by this remembrance alone. - 1 ನಿರ್ಮಲವೂ ಅತಿ ರಮ್ಯವೂ ಆದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕಿನಿಂದಲೇ ತುಂಬಿದವನು, ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಶಿರೋಭೂಷಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನು, ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಲು ದಯೆಯಿಂದ ಅವತರಿಸಿದವನು ಆದ ಸೋಮನಾಥನಿಗೆ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಗುಜರಾತಿನ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಕರಾವಳಿಯ ಸೋಮನಾಥ (ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರ).
In the clear and most lovely land of Saurashtra, he who is made of light, who wears the crescent moon as his crest, who came down in compassion to grant devotion: I take refuge in that Somanatha. This is Somnath on the Saurashtra coast of Gujarat (Prabhasa). - 2 ದೇವತೆಗಳು ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ಸೇರುವ ಶ್ರೀಶೈಲದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಉನ್ನತವಾದ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಮಲ್ಲಿಕಾ ಎಂಬ ಪದ ಮೊದಲಿಗಿರುವ ಅರ್ಜುನನಾದ (ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನಾದ) ಆ ಏಕೈಕನನ್ನು ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಸಂಸಾರಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ಸೇತುವೆ. ಇದು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಶೈಲ.
On the peak of Shrishaila where the gods gather in crowds, dwelling gladly on that lofty height, the one Arjuna with Mallika before his name (Mallikarjuna): him I bow to, the bridge across the ocean of worldly life. This is Srisailam in Andhra Pradesh. - 3 ಅವಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ) ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ, ಮಹಾದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಮಹಾಕಾಲನಿಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ.
In Avantika (Ujjain), he who took form to grant liberation to the good and to guard them from untimely death: I salute Mahakala, lord of the great gods. This is Mahakaleshwar at Ujjain in Madhya Pradesh. - 4 ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ನರ್ಮದೆಯರ ಪವಿತ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ, ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಲು ಮಾಂಧಾತೃಪುರದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುವ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರನಾದ ಏಕೈಕ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನರ್ಮದೆಯ ದ್ವೀಪವಾದ ಮಾಂಧಾತಾದ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಾವೇರಿ ನರ್ಮದೆಯನ್ನು ಸೇರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಪನದಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ಕಾವೇರಿ ಬೇರೆ.
At the holy meeting of the Kaveri and the Narmada, dwelling always in Mandhatripura to carry the good across: I praise Omkara, the lord, the one Shiva. This is Omkareshwar on the Narmada island of Mandhata in Madhya Pradesh. The Kaveri here is a small stream that joins the Narmada, distinct from the southern Kaveri. - 5 ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಉರಿಯುವ ಚಿತೆಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ (ಚಿತಾಭೂಮಿ ಎಂದು ಹಲವರು ಓದುತ್ತಾರೆ) ಗಿರಿಜೆಯೊಡನೆ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುವ, ದೇವತೆಗಳೂ ಅಸುರರೂ ಪೂಜಿಸುವ ಪಾದಕಮಲಗಳುಳ್ಳ ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯನಾಥನಿಗೆ ನಾನು ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಜಾರ್ಖಂಡಿನ ದೇವಘರ್ ಎಂದು ಹಲವರು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪರಳಿ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲಘು ಸ್ಮರಣೆ ಪರಳಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ.
In the north-east, in the place of blazing fires (read by many as the cremation ground, Chitabhumi), dwelling always with Girija, whose lotus feet gods and demons alike worship: to that Shri Vaidyanatha I bow. Many identify this shrine with Deoghar in Jharkhand, others with Parli in Maharashtra. The short remembrance names Parali. - 6 ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ರಮ್ಯವಾದ ಸದಂಗ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಬಗೆಬಗೆಯ ಭೋಗಗಳಿಂದ (ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ) ಶೋಭಿಸುವ ದೇಹವುಳ್ಳ, ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೊಡುವ ಏಕೈಕ ಈಶನಾದ ಶ್ರೀ ನಾಗನಾಥನಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗುರುತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಮತವಿದೆ. ಗುಜರಾತಿನ ದ್ವಾರಕೆಯ ಬಳಿಯ ನಾಗೇಶ್ವರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಔಂಢಾ ನಾಗನಾಥ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಜಾಗೇಶ್ವರ, ಮೂರನ್ನೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಂಪರೆಗಳು ಹೆಸರಿಸುತ್ತವೆ.
In the south, in the most lovely city of Sadanga, his body adorned with many kinds of splendour, the one lord who grants true devotion and liberation: I take refuge in Shri Naganatha. The identification of this shrine is disputed. Different traditions name Nageshvara near Dwarka in Gujarat, Aundha Nagnath in Maharashtra, and Jageshwar in Uttarakhand. - 7 ಮಹಾಪರ್ವತದ (ಹಿಮಾಲಯದ) ಮಗ್ಗುಲಲ್ಲಿ, ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ಇರುವ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ದೇವತೆಗಳೂ ಅಸುರರೂ ಯಕ್ಷರೂ ಮಹಾಸರ್ಪಗಳೂ ಸದಾ ಪೂಜಿಸುವ ಕೇದಾರೇಶ್ವರನಾದ ಏಕೈಕ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಂದಾಕಿನಿಯ ತೀರದ ಕೇದಾರನಾಥ.
By the side of the great mountain (the Himalaya), delighting on the river bank, worshipped without pause by the chief of sages and by gods, demons, yakshas and great serpents: I praise Kedara, the lord, the one Shiva. This is Kedarnath in the Himalaya of Uttarakhand, on the Mandakini. - 8 ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ನಿರ್ಮಲ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಗೋದಾವರಿ ತೀರದ ಪವಿತ್ರ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಯಾರ ದರ್ಶನದಿಂದ ಪಾಪ ಬೇಗನೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕ್ ಬಳಿ, ಗೋದಾವರಿಯ ಉಗಮದ ಬಳಿಯ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ.
Dwelling on the pure summit of the Sahyadri, in the holy land on the bank of the Godavari, he at whose sight sin is quickly destroyed: I praise that lord Tryambaka. This is Tryambakeshwar near Nashik in Maharashtra, close to the source of the Godavari. - 9 ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿಯ ನೀರು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವಲ್ಲಿ, ಅಸಂಖ್ಯ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿದ ರಾಮೇಶ್ವರನೆಂಬ ಹೆಸರಿನವನನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಮೇಶ್ವರಂ.
Where the waters of the Tamraparni meet the sea, there Shri Ramachandra, having built a bridge with countless arrows, installed him: to him who is called Rameshvara I bow always. This is Rameswaram in Tamil Nadu. - 10 ಡಾಕಿನಿಯರ ಮತ್ತು ಶಾಕಿನಿಯರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ, ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕರೂ ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವ, ಭೀಮ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸದಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ (ಭೀಮಶಂಕರನಾದ), ಭಕ್ತರ ಹಿತಕಾರಿಯಾದ ಆ ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಇದನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆಯ ಬಳಿ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೀಮಾಶಂಕರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಡಾಕಿನಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಸ್ಸಾಮಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯೂ ಇದೆ.
Him who is served in the company of dakinis and shakinis, and by flesh-eaters too, who is ever famed by the word Bhima (as Bhimashankara), that Shankara who is kind to his devotees, I bow to. Most identify this with Bhimashankar in the Sahyadri near Pune in Maharashtra. Another tradition places the Dakini region in Assam. - 11 ಆನಂದವನದಲ್ಲಿ (ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ) ಆನಂದದಿಂದ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಆನಂದದ ಮೂಲನಾದ, ಪಾಪರಾಶಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ, ವಾರಾಣಸಿಯ ಒಡೆಯನಾದ, ಅನಾಥರಿಗೆ ನಾಥನಾದ ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವನಾಥನಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ವಾರಾಣಸಿಯ ಕಾಶೀ ವಿಶ್ವನಾಥ.
Dwelling joyfully in Anandavana (Kashi), the root of bliss, the destroyer of heaps of sin, the lord of Varanasi, protector of those who have no protector: I take refuge in Shri Vishvanatha. This is Kashi Vishwanath at Varanasi in Uttar Pradesh. - 12 ರಮ್ಯವೂ ವಿಶಾಲವೂ ಆದ ಈ ಇಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಉದಾರ ಸ್ವಭಾವದ ಘೃಷ್ಣೇಶ್ವರನಿಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ, ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲೋರಾ ಬಳಿಯ ವೇರೂಳಿನ ಘೃಷ್ಣೇಶ್ವರ. ಇಲಾಪುರ ಎಂಬುದು ವೇರೂಳಿನ ಹಳೆಯ ಹೆಸರು.
Shining forth in this lovely and spacious Ilapura, the most excellent in the world, of a most generous nature: I salute him called Ghrishneshvara and take refuge in him. This is Ghrishneshwar at Verul near Ellora in Maharashtra, Ilapura being an old name of Verul. - 13 ಶಿವಸ್ವರೂಪವಾದ ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅತಿಶಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಅವುಗಳನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ಫಲವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
This hymn to the twelve lingas of light, which are Shiva himself, has been told in order. The person who recites it with great devotion gains for himself the fruit of beholding them.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಲಘು ಸ್ಮರಣೆ ಶಿವಪುರಾಣದ ಕೋಟಿರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯ ಪರಂಪರೆಯದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪರಂಪರೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಖಚಿತ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರ ಉಪಜಾತಿ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿದೆ, ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಶರಣಾಗತಿ ಅಥವಾ ನಮನದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
The short remembrance is usually traced to the Kotirudra Samhita of the Shiva Purana. Tradition attributes the full stotra to Shankaracharya, though there is no firm evidence for this. The full stotra is in upajati metre, and each verse describes one shrine and ends in a salutation or an act of refuge.
ಎರಡು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕ್ರಮ ಬೇರೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅದರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾಠದಂತೆಯೇ ಉಳಿಸಿದ್ದೇವೆ. ವೈದ್ಯನಾಥ (ದೇವಘರ್ ಅಥವಾ ಪರಳಿ), ನಾಗೇಶ್ವರ (ದ್ವಾರಕೆ, ಔಂಢಾ ಅಥವಾ ಜಾಗೇಶ್ವರ) ಮತ್ತು ಭೀಮಶಂಕರ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಅಥವಾ ಅಸ್ಸಾಂ) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗುರುತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಪರಂಪರೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯವನ್ನೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಗುರುತುಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.
The two texts list the shrines in different orders, and we keep the full stotra in its traditional order. Traditions differ on the identification of Vaidyanatha (Deoghar or Parli), Nageshvara (Dwarka, Aundha or Jageshwar) and Bhimashankara (Maharashtra or Assam). Devotees at each site honour their own temple as the jyotirlinga, so we have noted every identification.
ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ: ಲಘು ಸ್ಮರಣೆಯ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ಘೃಷ್ಣೇಶಂ ಚ ಶಿವಾಲಯೇ ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಘೃಷ್ಣೇಶಂ ತು ವಿಶಾಲಕೇ ಎಂದಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ 1ನೇ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಭಕ್ತಿಪ್ರದಾನಾಯ (ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಪ್ರದಾನಾಯ), 2ನೇ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ವಿಬುಧಾತಿಸಂಗೇ ತುಲಾದ್ರಿತುಂಗೇಽಪಿ ಮುದಾ (ಇನ್ನೊಂದು ಪಾಠ ವಿವಿಧಪ್ರಸಂಗೇ ಶೇಷಾದ್ರಿಶೃಂಗೇಽಪಿ ಸದಾ), 9ನೇ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸುತಾಮ್ರಪರ್ಣೀ (ಇನ್ನೊಂದು ಪಾಠ ಶ್ರೀತಾಮ್ರಪರ್ಣೀ) ಎಂಬ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯ ಕೆಲವು ಮುದ್ರಣದೋಷಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ.
On the text: for the last line of the short remembrance we give the more common reading ghrishnesham cha shivalaye, while some copies have ghrishnesham tu vishalake. In the full stotra we chose bhaktipradanaya in verse 1 (another copy has bhaktapradanaya), vibudhatisange tuladritunge’pi muda in verse 2 (another reading has vividhaprasange sheshadrishringe’pi sada), and sutamraparni in verse 9 (another reading has shritamraparni). We have corrected a few misprints in our source copy.
3ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಮಹಾಕಾಲನು ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಪಠಣ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬದಲಿಯಲ್ಲ.
Verse 3 says Mahakala protects from untimely death. Prayer and chanting do not replace medical care.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಊರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದು ಘೋಷಿಸುವಾಗ, ನಾವು ಎಂದೂ ನೋಡದ ಊರುಗಳೂ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಹನ್ನೆರಡು ಹೆಸರುಗಳ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಬೆಳಗಿನ ಒಂದು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ಹೋಗಲಾಗದವರಿಗೆ, ಹೆಸರನ್ನು ನೆನೆಯುವುದೇ ಹತ್ತಿರವಾಗುವ ಒಂದು ದಾರಿ.
When a railway station announces town after town, even places we have never seen rise briefly in the mind. This hymn works the same way, taking us round the whole country through twelve names in a single morning minute. For those who cannot travel to every shrine, remembering the name is its own way of drawing near.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ