ಇದೊಂದು ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಹೇಳುವ ಸರ್ಗ. ಮೂಲದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ 131ನೆಯ ಸರ್ಗ. ಇಲ್ಲಿ 123 ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಭರತನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಮಾತಿನಿಂದ ಇದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
This is the sarga that tells of the coronation of Sri Rama. As the source’s closing line says, it is the 131st sarga of the Yuddha Kanda of the Valmiki Ramayana. It has 123 verses and begins with Bharata’s words offering the kingdom to Rama.
ನಂತರ ರಾಮನ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಪ್ರವೇಶ, ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳ ನೀರಿನ ತಯಾರಿ, ವಸಿಷ್ಠರ ಅಭಿಷೇಕ, ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಉಡುಗೊರೆಗಳು, ರಾಮನ ರಾಜ್ಯದ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಕೇಳುವ, ಓದುವ ಮತ್ತು ಬರೆಯಿಸುವವರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಫಲಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Next come Rama’s entry into Ayodhya, the gathering of water from the four seas, Vasishtha’s anointing, the crown and the gifts, and a description of Rama’s reign. At the end the fruits for those who hear, read and have the Ramayana written are declared.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಶಿರಸ್ಯಂಜಲಿಮಾಧಾಯ ಕೈಕೇಯ್ಯಾನಂದವರ್ಧನಃ ।
ಬಭಾಷೇ ಭರತೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ರಾಮಂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಂ ॥ 1 ॥
ಪೂಜಿತಾ ಮಾಮಿಕಾ ಮಾತಾ ದತ್ತಂ ರಾಜ್ಯಮಿದಂ ಮಮ ।
ತದ್ದದಾಮಿ ಪುನಸ್ತುಭ್ಯಂ ಯಥಾ ತ್ವಮದದಾ ಮಮ ॥ 2 ॥
ಧುರಮೇಕಾಕಿನಾ ನ್ಯಸ್ತಾಮೃಷಭೇಣ ಬಲೀಯಸಾ ।
ಕಿಶೋರವದ್ಗುರುಂ ಭಾರಂ ನ ವೋಢುಮಹಮುತ್ಸಹೇ ॥ 3 ॥
ವಾರಿವೇಗೇನ ಮಹತಾ ಭಿನ್ನಃ ಸೇತುರಿವ ಕ್ಷರನ್ ।
ದುರ್ಬಂಧನಮಿದಂ ಮನ್ಯೇ ರಾಜ್ಯಚ್ಛಿದ್ರಮಸಂವೃತಂ ॥ 4 ॥
ಗತಿಂ ಖರ ಇವಾಶ್ವಸ್ಯ ಹಂಸಸ್ಯೇವ ಚ ವಾಯಸಃ ।
ನಾನ್ವೇತುಮುತ್ಸಹೇ ರಾಮ ತವ ಮಾರ್ಗಮರಿಂದಮ ॥ 5 ॥
ಯಥಾ ಚಾರೋಪಿತೋ ವೃಕ್ಷೋ ಜಾತಶ್ಚಾಂತರ್ನಿವೇಶನೇ ।
ಮಹಾಂಶ್ಚ ಸುದುರಾರೋಹೋ ಮಹಾಸ್ಕಂಧಃ ಪ್ರಶಾಖವಾನ್ ॥ 6 ॥
ಶೀರ್ಯೇತ ಪುಷ್ಪಿತೋ ಭೂತ್ವಾ ನ ಫಲಾನಿ ಪ್ರದರ್ಶಯನ್ ।
ತಸ್ಯ ನಾನುಭವೇದರ್ಥಂ ಯಸ್ಯ ಹೇತೋಃ ಸ ರೋಪ್ಯತೇ ॥ 7 ॥
ಏಷೋಪಮಾ ಮಹಾಬಾಹೋ ತ್ವದರ್ಥಂ ವೇತ್ತುಮರ್ಹಸಿ ।
ಯದ್ಯಸ್ಮಾನ್ಮನುಜೇಂದ್ರ ತ್ವಂ ಭಕ್ತಾಂಭೃತ್ಯಾನ್ನ ಶಾಧಿ ಹಿ ॥ 8 ॥
ಜಗದದ್ಯಾಭಿಷಿಕ್ತಂ ತ್ವಾಮನುಪಶ್ಯತು ಸರ್ವತಃ ।
ಪ್ರತಪಂತಮಿವಾದಿತ್ಯಂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ದೀಪ್ತತೇಜಸಂ ॥ 9 ॥
ತೂರ್ಯಸಂಘಾತನಿರ್ಘೋಷೈಃ ಕಾಂಚೀನೂಪುರನಿಸ್ವನೈಃ ।
ಮಧುರೈರ್ಗೀತಶಬ್ದೈಶ್ಚ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯಸ್ವ ರಾಘವ ॥ 10 ॥
ಯಾವದಾವರ್ತತೇ ಚಕ್ರಂ ಯಾವತೀ ಚ ವಸುಂಧರಾ ।
ತಾವತ್ತ್ವಮಿಹ ಸರ್ವಸ್ಯ ಸ್ವಾಮಿತ್ವಮನುವರ್ತಯ ॥ 11 ॥
ಭರತಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಃ ಪರಪುರಂಜಯಃ ।
ತಥೇತಿ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ನಿಷಸಾದಾಸನೇ ಶುಭೇ ॥ 12 ॥
ತತಃ ಶತ್ರುಘ್ನವಚನಾನ್ನಿಪುಣಾಃ ಶ್ಮಶ್ರುವರ್ಧಕಾಃ ।
ಸುಖಹಸ್ತಾಃ ಸುಶೀಘ್ರಾಶ್ಚ ರಾಘವಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತ ॥ 13 ॥
ಪೂರ್ವಂ ತು ಭರತೇ ಸ್ನಾತೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇ ಚ ಮಹಾಬಲೇ ।
ಸುಗ್ರೀವೇ ವಾನರೇಂದ್ರೇ ಚ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರೇ ವಿಭೀಷಣೇ ॥ 14 ॥
ವಿಶೋಧಿತಜಟಃ ಸ್ನಾತಶ್ಚಿತ್ರಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನಃ ।
ಮಹಾರ್ಹವಸನೋ ರಾಮಸ್ತಸ್ಥೌ ತತ್ರ ಶ್ರಿಯಾ ಜ್ವಲನ್ ॥ 15 ॥
ಪ್ರತಿಕರ್ಮ ಚ ರಾಮಸ್ಯ ಕಾರಯಾಮಾಸ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನಿಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲವರ್ಧನಃ ॥ 16 ॥
ಪ್ರತಿಕರ್ಮ ಚ ಸೀತಾಯಾಃ ಸರ್ವಾ ದಶರಥಸ್ತ್ರಿಯಃ ।
ಆತ್ಮನೈವ ತದಾ ಚಕ್ರುರ್ಮನಸ್ವಿನ್ಯೋ ಮನೋಹರಂ ॥ 17 ॥
ತತೋ ವಾನರಪತ್ನೀನಾಂ ಸರ್ವಾಸಾಮೇವ ಶೋಭನಂ ।
ಚಕಾರ ಯತ್ನಾತ್ಕೌಸಲ್ಯಾ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ಪುತ್ರಲಾಲಸಾ ॥ 18 ॥
ತತಃ ಶತ್ರುಘ್ನವಚನಾತ್ಸುಮಂತ್ರೋ ನಾಮ ಸಾರಥಿಃ ।
ಯೋಜಯಿತ್ವಾಽಭಿಚಕ್ರಾಮ ರಥಂ ಸರ್ವಾಂಗಶೋಭನಂ ॥ 19 ॥
ಅರ್ಕಮಂಡಲಸಂಕಾಶಂ ದಿವ್ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಥೋತ್ತಮಂ ।
ಆರುರೋಹ ಮಹಾಬಾಹೂ ರಾಮಃ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ॥ 20 ॥
ಸುಗ್ರೀವೋ ಹನುಮಾಂಶ್ಚೈವ ಮಹೇಂದ್ರಸದೃಶದ್ಯುತೀ ।
ಸ್ನಾತೌ ದಿವ್ಯನಿಭೈರ್ವಸ್ತ್ರೈರ್ಜಗ್ಮತುಃ ಶುಭಕುಂಡಲೌ ॥ 21 ॥
ವರಾಭರಣಸಂಪನ್ನಾ ಯಯುಸ್ತಾಃ ಶುಭಕುಂಡಲಾಃ ।
ಸುಗ್ರೀವಪತ್ನ್ಯಃ ಸೀತಾ ಚ ದ್ರಷ್ಟುಂ ನಗರಮುತ್ಸುಕಾಃ ॥ 22 ॥
ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ತು ಸಚಿವಾ ರಾಜ್ಞೋ ದಶರಥಸ್ಯ ಯೇ ।
ಪುರೋಹಿತಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಮಂತ್ರಯಾಮಾಸುರರ್ಥವತ್ ॥ 23 ॥
ಅಶೋಕೋ ವಿಜಯಶ್ಚೈವ ಸುಮಂತ್ರಶ್ಚೈವ ಸಂಗತಾಃ ।
ಮಂತ್ರಯನ್ರಾಮವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಮೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ನಗರಸ್ಯ ಚ ॥ 24 ॥
ಸರ್ವಮೇವಾಭಿಷೇಕಾರ್ಥಂ ಜಯಾರ್ಹಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।
ಕರ್ತುಮರ್ಹಥ ರಾಮಸ್ಯ ಯದ್ಯನ್ಮಂಗಲಪೂರ್ವಕಂ ॥ 25 ॥
ಇತಿ ತೇ ಮಂತ್ರಿಣಃ ಸರ್ವೇ ಸಂದಿಶ್ಯ ತು ಪುರೋಹಿತಂ ।
ನಗರಾನ್ನಿರ್ಯಯುಸ್ತೂರ್ಣಂ ರಾಮದರ್ಶನಬುದ್ಧಯಃ ॥ 26 ॥
ಹರಿಯುಕ್ತಂ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷೋ ರಥಮಿಂದ್ರ ಇವಾನಘಃ ।
ಪ್ರಯಯೌ ರಥಮಾಸ್ಥಾಯ ರಾಮೋ ನಗರಮುತ್ತಮಂ ॥ 27 ॥
ಜಗ್ರಾಹ ಭರತೋ ರಶ್ಮೀಞ್ಶತ್ರುಘ್ನಶ್ಛತ್ರಮಾದದೇ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವ್ಯಜನಂ ತಸ್ಯ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಸಂಪರ್ಯವೀಜಯತ್ ॥ 28 ॥
॥ ಶ್ವೇತಂ ಚ ವಾಲವ್ಯಜನಂ ಜಗ್ರಾಹ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತಃ ।
ಅಪರಂ ಚಂದ್ರಸಂಕಾಶಂ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರೋ ವಿಭೀಷಣಃ ॥ 29 ॥
ಋಷಿಸಂಘೈಸ್ತದಾಽಽಕಾಶೇ ದೇವೈಶ್ಚ ಸಮರುದ್ಗಣೈಃ ।
ಸ್ತೂಯಮಾನಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಶುಶ್ರುವೇ ಮಧುರಧ್ವನಿಃ ॥ 30 ॥
ತತಃ ಶತ್ರುಂಜಯಂ ನಾಮ ಕುಂಜರಂ ಪರ್ವತೋಪಮಂ ।
ಆರುರೋಹ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಃ ॥ 31 ॥
ನವನಾಗಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯಯುರಾಸ್ಥಾಯ ವಾನರಾಃ ।
ಮಾನುಷಂ ವಿಗ್ರಹಂ ಕೃತ್ವಾ ಸರ್ವಾಭರಣಭೂಷಿತಾಃ ॥ 32 ॥
ಶಂಖಶಬ್ದಪ್ರಣಾದೈಶ್ಚ ದುಂದುಭೀನಾಂ ಚ ನಿಸ್ಸ್ವನೈಃ ।
ಪ್ರಯಯೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಸ್ತಾಂ ಪುರೀಂ ಹರ್ಮ್ಯಮಾಲಿನೀಂ ॥ 33 ॥
ದದೃಶುಸ್ತೇ ಸಮಾಯಾಂತಂ ರಾಘವಂ ಸಪುರಸ್ಸರಂ ।
ವಿರಾಜಮಾನಂ ವಪುಷಾ ರಥೇನಾತಿರಥಂ ತದಾ ॥ 34 ॥
ತೇ ವರ್ಧಯಿತ್ವಾ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ರಾಮೇಣ ಪ್ರತಿನಂದಿತಾಃ ।
ಅನುಜಗ್ಮುರ್ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಪರಿವಾರಿತಂ ॥ 35 ॥
ಅಮಾತ್ಯೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಪ್ರಕೃತಿಭಿರ್ವೃತಃ ।
ಶ್ರಿಯಾ ವಿರುರುಚೇ ರಾಮೋ ನಕ್ಷತ್ರೈರಿವ ಚಂದ್ರಮಾಃ ॥ 36 ॥
ಸ ಪುರೋಗಾಮಿಭಿಸ್ತೂರ್ಯೈಸ್ತಾಲಸ್ವಸ್ತಿಕಪಾಣಿಭಿಃ ।
ಪ್ರವ್ಯಾಹರದ್ಭಿರ್ಮುದಿತೈರ್ಮಂಗಲಾನಿ ಯಯೌ ವೃತಃ ॥ 37 ॥
ಅಕ್ಷತಂ ಜಾತರೂಪಂ ಚ ಗಾವಃ ಕನ್ಯಾಸ್ತಥಾ ದ್ವಿಜಾಃ ।
ನರಾ ಮೋದಕಹಸ್ತಾಶ್ಚ ರಾಮಸ್ಯ ಪುರತೋ ಯಯುಃ ॥ 38 ॥
ಸಖ್ಯಂ ಚ ರಾಮಃ ಸುಗ್ರೀವೇ ಪ್ರಭಾವಂ ಚಾನಿಲಾತ್ಮಜೇ ।
ವಾನರಾಣಾಂ ಚ ತತ್ಕರ್ಮ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಚ ತದ್ಬಲಂ ।
ವಿಭೀಷಣಸ್ಯ ಸಮ್ಯೋಗಮಾಚಚಕ್ಷೇ ಚ ಮಂತ್ರಿಣಾಂ ॥ 39 ॥
ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ವಿಸ್ಮಯಂ ಜಗ್ಮುರಯೋಧ್ಯಾಪುರವಾಸಿನಃ ॥ 40 ॥
ದ್ಯುತಿಮಾನೇತದಾಖ್ಯಾಯ ರಾಮೋ ವಾನರಸಂವೃತಃ ।
ಹೃಷ್ಟಪುಷ್ಟಜನಾಕೀರ್ಣಾಮಯೋಧ್ಯಾಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ॥ 41 ॥
ತತೋ ಹ್ಯಭ್ಯುಚ್ಛ್ರಯಂಪೌರಾಃ ಪತಾಕಾಸ್ತೇ ಗೃಹೇ ಗೃಹೇ ॥ 42 ॥
ಐಕ್ಷ್ವಾಕಾಧ್ಯುಷಿತಂ ರಮ್ಯಮಾಸಸಾದ ಪಿತುರ್ಗೃಹಂ ॥ 43 ॥
ಅಥಾಬ್ರವೀದ್ರಾಜಸುತೋ ಭರತಂ ಧರ್ಮಿಣಾಂ ವರಂ ।
ಅರ್ಥೋಪಹಿತಯಾ ವಾಚಾ ಮಧುರಂ ರಘುನಂದನಃ ॥ 44 ॥
ಪಿತುರ್ಭವನಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।
ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾಂ ಚ ಕೈಕೇಯೀಮಭಿವಾದ್ಯ ಚ ॥ 45 ॥
ಯಚ್ಚ ಮದ್ಭವನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸಾಶೋಕವನಿಕಂ ಮಹತ್ ।
ಮುಕ್ತಾವೈಡೂರ್ಯಸಂಕೀರ್ಣಂ ಸುಗ್ರೀವಾಯ ನಿವೇದಯ ॥ 46 ॥
ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಭರತಃ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಃ ।
ಪಾಣೌ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸುಗ್ರೀವಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ತಮಾಲಯಂ ॥ 47 ॥
ತತಸ್ತೈಲಪ್ರದೀಪಾಂಶ್ಚ ಪರ್ಯಂಕಾಸ್ತರಣಾನಿ ಚ ।
ಗೃಹೀತ್ವಾ ವಿವಿಶುಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಶತ್ರುಘ್ನೇನ ಪ್ರಚೋದಿತಾಃ ॥ 48 ॥
ಉವಾಚ ಚ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸುಗ್ರೀವಂ ರಾಘವಾನುಜಃ ।
ಅಭಿಷೇಕಾಯ ರಾಮಸ್ಯ ದೂತಾನಾಜ್ಞಾಪಯ ಪ್ರಭೋ ॥ 49 ॥
ಸೌವರ್ಣಾನ್ವಾನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಚತುರೋ ಘಟಾನ್ ।
ದದೌ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸ ಸುಗ್ರೀವಃ ಸರ್ವರತ್ನವಿಭೂಷಿತಾನ್ ॥ 50 ॥
ಯಥಾ ಪ್ರತ್ಯೂಷಸಮಯೇ ಚತುರ್ಣಾಂ ಸಾಗರಾಂಭಸಾಂ ।
ಪೂರ್ಣೈರ್ಘಟೈಃ ಪ್ರತೀಕ್ಷಧ್ವಂ ತಥಾ ಕುರುತ ವಾನರಾಃ ॥ 51 ॥
ಏವಮುಕ್ತಾ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ವಾನರಾ ವಾರಣೋಪಮಾಃ ।
ಉತ್ಪೇತುರ್ಗಗನಂ ಶೀಘ್ರಂ ಗರುಡಾ ಇವ ಶೀಘ್ರಗಾಃ ॥ 52 ॥
ಜಾಂಬವಾಂಶ್ಚ ಹನೂಮಾಂಶ್ಚ ವೇಗದರ್ಶೀ ಚ ವಾನರಃ ।
ಋಷಭಶ್ಚೈವ ಕಲಶಾಂಜಲಪೂರ್ಣಾನಥಾನಯನ್ ॥ 53 ॥
ನದೀಶತಾನಾಂ ಪಂಚಾನಾಂ ಜಲಂ ಕುಂಭೇಷು ಚಾಹರನ್ ॥ 54 ॥
ಪೂರ್ವಾತ್ಸಮುದ್ರಾತ್ಕಲಶಂ ಜಲಪೂರ್ಣಮಥಾನಯತ್ ।
ಸುಷೇಣಃ ಸತ್ತ್ವಸಂಪನ್ನಃ ಸರ್ವರತ್ನವಿಭೂಷಿತಂ ॥ 55 ॥
ಋಷಭೋ ದಕ್ಷಿಣಾತ್ತೂರ್ಣಂ ಸಮುದ್ರಾಜ್ಜಲಮಾಹರತ್ ।
ರಕ್ತಚಂದನಶಾಖಾಭಿಃ ಸಂವೃತಂ ಕಾಂಚನಂ ಘಟಂ ॥ 56 ॥
ಗವಯಃ ಪಶ್ಚಿಮಾತ್ತೋಯಮಾಜಹಾರ ಮಹಾರ್ಣವಾತ್ ।
ರತ್ನಕುಂಭೇನ ಮಹತಾ ಶೀತಂ ಮಾರುತವಿಕ್ರಮಃ ॥ 57 ॥
ಉತ್ತರಾಚ್ಚ ಜಲಂ ಶೀಘ್ರಂ ಗರುಡಾನಿಲವಿಕ್ರಮಃ ।
ಆಜಹಾರ ಸ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನಲಃ ಸರ್ವಗುಣಾನ್ವಿತಃ ॥ 58 ॥
ತತಸ್ತೈರ್ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠೈರಾನೀತಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ತಜ್ಜಲಂ ।
ಅಭಿಷೇಕಾಯ ರಾಮಸ್ಯ ಶತ್ರುಘ್ನಃ ಸಚಿವೈಃ ಸಹ ।
ಪುರೋಹಿತಾಯ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಯ ಸುಹೃದ್ಭ್ಯಶ್ಚ ನ್ಯವೇದಯತ್ ॥ 59 ॥
ತತಃ ಸ ಪ್ರಯತೋ ವೃದ್ಧೋ ವಸಿಷ್ಠೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಸಹ ।
ರಾಮಂ ರತ್ನಮಯೇ ಪೀಠೇ ಸಹಸೀತಂ ನ್ಯವೇಶಯತ್ ॥ 60 ॥
ವಸಿಷ್ಠೋ ವಾಮದೇವಶ್ಚ ಜಾಬಾಲಿರಥ ಕಾಶ್ಯಪಃ ।
ಕಾತ್ಯಾಯನಃ ಸುಯಜ್ಞಶ್ಚ ಗೌತಮೋ ವಿಜಯಸ್ತಥಾ ॥ 61 ॥
ಅಭ್ಯಷಿಂಚನ್ನರವ್ಯಾಘ್ರಂ ಪ್ರಸನ್ನೇನ ಸುಗಂಧಿನಾ ।
ಸಲಿಲೇನ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಂ ವಸವೋ ವಾಸವಂ ಯಥಾ ॥ 62 ॥
ಋತ್ವಿಗ್ಭಿರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಪೂರ್ವಂ ಕನ್ಯಾಭಿರ್ಮಂತ್ರಿಭಿಸ್ತಥಾ ।
ಯೋಧೈಶ್ಚೈವಾಭ್ಯಷಿಂಚಂಸ್ತೇ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ಸನೈಗಮೈಃ ॥ 63 ॥
ಸರ್ವೌಷಧಿರಸೈರ್ದಿವ್ಯೈರ್ದೈವತೈರ್ನಭಸಿ ಸ್ಥಿತೈಃ ।
ಚತುರ್ಭಿರ್ಲೋಕಪಾಲೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈರ್ದೇವೈಶ್ಚ ಸಂಗತೈಃ ॥ 64 ॥
ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ನಿರ್ಮಿತಂ ಪೂರ್ವಂ ಕಿರೀಟಂ ರತ್ನಶೋಭಿತಂ ।
ಅಭಿಷಿಕ್ತಃ ಪುರಾ ಯೇನ ಮನುಸ್ತಂ ದೀಪ್ತತೇಜಸಂ ॥ 65 ॥
ತಸ್ಯಾನ್ವವಾಯೇ ರಾಜಾನಃ ಕ್ರಮಾದ್ಯೇನಾಭಿಷೇಚಿತಾಃ ।
ಸಭಾಯಾಂ ಹೇಮಕ್ಲುಪ್ತಾಯಾಂ ಶೋಭಿತಾಯಾಂ ಮಹಾಜನೈಃ ।
ರತ್ನೈರ್ನಾನಾವಿಧೈಶ್ಚೈವ ಚಿತ್ರಿತಾಯಾಂ ಸುಶೋಭನೈಃ ॥ 66 ॥
ನಾನಾರತ್ನಮಯೇ ಪೀಠೇ ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾ ಯಥಾವಿಧಿ ।
ಕಿರೀಟೇನ ತತಃ ಪಶ್ಚಾದ್ವಸಿಷ್ಠೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ ।
ಋತ್ವಿಗ್ಭಿರ್ಭೂಷಣೈಶ್ಚೈವ ಸಮಯೋಕ್ಷ್ಯತ ರಾಘವಃ ॥ 67 ॥
ಛತ್ರಂ ತು ತಸ್ಯ ಜಗ್ರಾಹ ಶತ್ರುಘ್ನಃ ಪಾಂಡುರಂ ಶುಭಂ ।
ಶ್ವೇತಂ ಚ ವಾಲವ್ಯಜನಂ ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾನರೇಶ್ವರಃ ।
ಅಪರಂ ಚಂದ್ರಸಂಕಾಶಂ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರೋ ವಿಭೀಷಣಃ ॥ 68 ॥
ಮಾಲಾಂ ಜ್ವಲಂತೀಂ ವಪುಷಾ ಕಾಂಚನೀಂ ಶತಪುಷ್ಕರಾಂ ।
ರಾಘವಾಯ ದದೌ ವಾಯುರ್ವಾಸವೇನ ಪ್ರಚೋದಿತಃ ॥ 69 ॥
ಸರ್ವರತ್ನಸಮಾಯುಕ್ತಂ ಮಣಿರತ್ನವಿಭೂಷಿತಂ ।
ಮುಕ್ತಾಹಾರಂ ನರೇಂದ್ರಾಯ ದದೌ ಶಕ್ರಪ್ರಚೋದಿತಃ ॥ 70 ॥
ಪ್ರಜಗುರ್ದೇವಗಂಧರ್ವಾ ನನೃತುಶ್ಚಾಪ್ಸರೋಗಣಾಃ ।
ಅಭಿಷೇಕೇ ತದರ್ಹಸ್ಯ ತದಾ ರಾಮಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ॥ 71 ॥
ಭೂಮಿಃ ಸಸ್ಯವತೀ ಚೈವ ಫಲವಂತಶ್ಚ ಪಾದಪಾಃ ।
ಗಂಧವಂತಿ ಚ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಬಭೂವೂ ರಾಘವೋತ್ಸವೇ ॥ 72 ॥
ಸಹಸ್ರಶತಮಶ್ವಾನಾಂ ಧೇನೂನಾಂ ಚ ಗವಾಂ ತಥಾ ।
ದದೌ ಶತಂ ವೃಷಾಂಪೂರ್ವಂ ದ್ವಿಜೇಭ್ಯೋ ಮನುಜರ್ಷಭಃ ॥ 73 ॥
ತ್ರಿಂಶತ್ಕೋಟೀರ್ಹಿರಣ್ಯಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ದದೌ ಪುನಃ ।
ನಾನಾಭರಣವಸ್ತ್ರಾಣಿ ಮಹಾರ್ಹಾಣಿ ಚ ರಾಘವಃ ॥ 74 ॥
ಅರ್ಕರಶ್ಮಿಪ್ರತೀಕಾಶಾಂ ಕಾಂಚನೀಂ ಮಣಿವಿಗ್ರಹಾಂ ।
ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಸ್ರಜಂ ದಿವ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಯಚ್ಛನ್ಮನುಜರ್ಷಭಃ ॥ 75 ॥
ವೈಡೂರ್ಯಮಣಿಚಿತ್ರೇ ಚ ವಜ್ರರತ್ನವಿಭೂಷಿತೇ ।
ವಾಲಿಪುತ್ರಾಯ ಧೃತಿಮಾನಂಗದಾಯಾಂಗದೇ ದದೌ ॥ 76 ॥
ಮಣಿಪ್ರವರಜುಷ್ಟಂ ಚ ಮುಕ್ತಾಹಾರಮನುತ್ತಮಂ ।
ಸೀತಾಯೈ ಪ್ರದದೌ ರಾಮಶ್ಚಂದ್ರರಶ್ಮಿಸಮಪ್ರಭಂ ॥ 77 ॥
ಅರಜೇ ವಾಸಸೀ ದಿವ್ಯೇ ಶುಭಾನ್ಯಾಭರಣಾನಿ ಚ ।
ಅವೇಕ್ಷಮಾಣಾ ವೈದೇಹೀ ಪ್ರದದೌ ವಾಯುಸೂನವೇ ॥ 78 ॥
ಅವಮುಚ್ಯಾತ್ಮನಃ ಕಂಠಾದ್ಧಾರಂ ಜನಕನಂದಿನೀ ।
ಅವೈಕ್ಷತ ಹರೀನ್ಸರ್ವಾಂಭರ್ತಾರಂ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ॥ 79 ॥
ತಾಮಿಂಗಿತಜ್ಞಃ ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಬಭಾಷೇ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಂ ।
ಪ್ರದೇಹಿ ಸುಭಗೇ ಹಾರಂ ಯಸ್ಯ ತುಷ್ಟಾಸಿ ಭಾಮಿನಿ ।
ಪೌರುಷಂ ವಿಕ್ರಮೋ ಬುದ್ಧಿರ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ॥ 80 ॥
ದದೌ ಸಾ ವಾಯುಪುತ್ರಾಯ ತಂ ಹಾರಮಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ।
ಹನುಮಾಂಸ್ತೇನ ಹಾರೇಣ ಶುಶುಭೇ ವಾನರರ್ಷಭಃ ।
ಚಂದ್ರಾಂಶುಚಯಗೌರೇಣ ಶ್ವೇತಾಭ್ರೇಣ ಯಥಾಽಚಲಃ ॥ 81 ॥
ತತೋ ದ್ವಿವಿದಮೈಂದಾಭ್ಯಾಂ ನೀಲಾಯ ಚ ಪರಂತಪಃ ।
ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಗುಣಾನ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರದದೌ ವಸುಧಾಧಿಪಃ ॥ 82 ॥
ಸರ್ವವಾನರವೃದ್ಧಾಶ್ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ವಾನರೇಶ್ವರಾಃ ।
ವಾಸೋಭಿರ್ಭೂಷಣೈಶ್ಚೈವ ಯಥಾರ್ಹಂ ಪ್ರತಿಪೂಜಿತಾಃ ॥ 83 ॥
ವಿಭೀಷಣೋಽಥ ಸುಗ್ರೀವೋ ಹನುಮಾನ್ ಜಾಂಬವಾಂಸ್ತಥಾ ।
ಸರ್ವವಾನರಮುಖ್ಯಾಶ್ಚ ರಾಮೇಣಾಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ ॥ 84 ॥
ಯಥಾರ್ಹಂ ಪೂಜಿತಾಃ ಸರ್ವೈಃ ಕಾಮೈ ರತ್ನೈಶ್ಚ ಪುಷ್ಕಲೈಃ ।
ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮನಸಃ ಸರ್ವೇ ಜಗ್ಮುರೇವ ಯಥಾಗತಂ ॥ 85 ॥
ನತ್ವಾ ಸರ್ವೇ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ತತಸ್ತೇ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ ।
ವಿಸೃಷ್ಟಾಃ ಪಾರ್ಥಿವೇಂದ್ರೇಣ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಮಭ್ಯುಪಾಗಮನ್ ॥ 86 ॥
ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಮಾಭಿಷೇಚನಂ ।
ಪೂಜಿತಶ್ಚೈವ ರಾಮೇಣ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಂ ಪ್ರಾವಿಶತ್ಪುರೀಂ ॥ 87 ॥
ರಾಮೇಣ ಸರ್ವಕಾಮೈಶ್ಚ ಯಥಾರ್ಹಂ ಪ್ರತಿಪೂಜಿತಃ ।
ಲಬ್ಧ್ವಾ ಕುಲಧನಂ ರಾಜಾ ಲಂಕಾಂ ಪ್ರಾಯಾದ್ವಿಭೀಷಣಃ ॥ 88 ॥
ಸ ರಾಜ್ಯಮಖಿಲಂ ಶಾಸನ್ನಿಹತಾರಿರ್ಮಹಾಯಶಾಃ ।
ರಾಘವಃ ಪರಮೋದಾರಃ ಶಶಾಸ ಪರಯಾ ಮುದಾ ॥ 89 ॥
ಉವಾಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ರಾಮೋ ಧರ್ಮಜ್ಞಂ ಧರ್ಮವತ್ಸಲಃ ॥ 90 ॥
ಆತಿಷ್ಠ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಮಯಾ ಸಹೇಮಾಂ
ಗಾಂ ಪೂರ್ವರಾಜಾಧ್ಯುಷಿತಾಂ ಬಲೇನ ।
ತುಲ್ಯಂ ಮಯಾ ತ್ವಂ ಪಿತೃಭಿರ್ಧೃತಾ ಯಾ
ತಾಂ ಯೌವರಾಜ್ಯೇ ಧುರಮುದ್ವಹಸ್ವ ॥ 91 ॥
ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಪರ್ಯನುನೀಯಮಾನೋ
ಯದಾ ನ ಸೌಮಿತ್ರಿರುಪೈತಿ ಯೋಗಂ ।
ನಿಯುಜ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ಚ ಯೌವರಾಜ್ಯೇ
ತತೋಽಭ್ಯಷಿಂಚದ್ಭರತಂ ಮಹಾತ್ಮಾ ॥ 92 ॥
ಪೌಂಡರೀಕಾಶ್ವಮೇಧಾಭ್ಯಾಂ ವಾಜಪೇಯೇನ ಚಾಸಕೃತ್ ।
ಅನ್ಯೈಶ್ಚ ವಿವಿಧೈರ್ಯಜ್ಞೈರಯಜತ್ಪಾರ್ಥಿವರ್ಷಭಃ ॥ 93 ॥
ರಾಜ್ಯಂ ದಶಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವರ್ಷಾಣಿ ರಾಘವಃ ।
ಶತಾಶ್ವಮೇಧಾನಾಜಹ್ರೇ ಸದಶ್ವಾಂಭೂರಿದಕ್ಷಿಣಾನ್ ॥ 94 ॥
ಆಜಾನುಲಂಬಬಾಹುಃ ಸ ಮಹಾಸ್ಕಂಧಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾನುಚರೋ ರಾಮಃ ಪೃಥಿವೀಮನ್ವಪಾಲಯತ್ ॥ 95 ॥
ರಾಘವಶ್ಚಾಪಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಮನುತ್ತಮಂ ।
ಈಜೇ ಬಹುವಿಧೈರ್ಯಜ್ಞೈಃ ಸಸುಹೃಜ್ಜ್ಞಾತಿಬಾಂಧವಃ ॥ 96 ॥
ನ ಪರ್ಯದೇವನ್ವಿಧವಾ ನ ಚ ವ್ಯಾಲಕೃತಂ ಭಯಂ ।
ನ ವ್ಯಾಧಿಜಂ ಭಯಂ ವಾಽಪಿ ರಾಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಶಾಸತಿ ॥ 97 ॥
ನಿರ್ದಸ್ಯುರಭವಲ್ಲೋಕೋ ನಾನರ್ಥಃ ಕಂಚಿದಸ್ಪೃಶತ್ ।
ನ ಚ ಸ್ಮ ವೃದ್ಧಾ ಬಾಲಾನಾಂ ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಾಣಿ ಕುರ್ವತೇ ॥ 98 ॥
ಸರ್ವಂ ಮುದಿತಮೇವಾಸೀತ್ಸರ್ವೋ ಧರ್ಮಪರೋಽಭವತ್ ।
ರಾಮಮೇವಾನುಪಶ್ಯಂತೋ ನಾಭ್ಯಹಿಂಸಂಪರಸ್ಪರಂ ॥ 99 ॥
ಆಸನ್ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ತಥಾ ಪುತ್ರಸಹಸ್ರಿಣಃ ।
ನಿರಾಮಯಾ ವಿಶೋಕಾಶ್ಚ ರಾಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಶಾಸತಿ ॥ 100 ॥
ರಾಮೋ ರಾಮೋ ರಾಮ ಇತಿ ಪ್ರಜಾನಾಮಭವನ್ಕಥಾಃ ।
ರಾಮಭೂತಂ ಜಗದಭೂದ್ರಾಮೇ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಶಾಸತಿ ॥ 101 ॥
ನಿತ್ಯಪುಷ್ಪಾ ನಿತ್ಯಫಲಾಸ್ತರವಃ ಸ್ಕಂಧವಿಸ್ತೃತಾಃ ।
ಕಾಲೇ ವರ್ಷೀ ಚ ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಸುಖಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ಮಾರುತಃ ॥ 102 ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ವೈಶ್ಯಾಃ ಶೂದ್ರಾ ಲೋಭವಿವರ್ಜಿತಾಃ ।
ಸ್ವಕರ್ಮಸು ಪ್ರವರ್ತಂತೇ ತುಷ್ಟಾಃ ಸ್ವೈರೇವ ಕರ್ಮಭಿಃ ॥ 103 ॥
ಆಸಂಪ್ರಜಾ ಧರ್ಮರತಾ ರಾಮೇ ಶಾಸತಿ ನಾನೃತಾಃ ।
ಸರ್ವೇ ಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನಾಃ ಸರ್ವೇ ಧರ್ಮಪರಾಯಣಾಃ ॥ 104 ॥
ದಶ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶ ವರ್ಷಶತಾನಿ ಚ ।
ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹಿತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ರಾಮೋ ರಾಜ್ಯಮಕಾರಯತ್ ॥ 105 ॥
ಧನ್ಯಂ ಯಶಸ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ಚ ವಿಜಯಾವಹಂ ।
ಆದಿಕಾವ್ಯಮಿದಂ ತ್ವಾರ್ಷಂ ಪುರಾ ವಾಲ್ಮೀಕಿನಾ ಕೃತಂ ।
ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛೃಣುಯಾಲ್ಲೋಕೇ ನರಃ ಪಾಪಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ ॥ 106 ॥
ಪುತ್ರಕಾಮಸ್ತು ಪುತ್ರಾನ್ವೈ ಧನಕಾಮೋ ಧನಾನಿ ಚ ।
ಲಭತೇ ಮನುಜೋ ಲೋಕೇ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಾಭಿಷೇಚನಂ ॥ 107 ॥
ಮಹೀಂ ವಿಜಯತೇ ರಾಜಾ ರಿಪೂಂಶ್ಚಾಪ್ಯಧಿತಿಷ್ಠತಿ ।
ರಾಘವೇಣ ಯಥಾ ಮಾತಾ ಸುಮಿತ್ರಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ॥ 108 ॥
ಭರತೇನೇವ ಕೈಕೇಯೀ ಜೀವಪುತ್ರಾಸ್ತಥಾ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ।
ಭವಿಷ್ಯಂತಿ ಸದಾನಂದಾಃ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಸಮನ್ವಿತಾಃ ॥ 109 ॥
ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಾಯಣಮಿದಂ ದೀರ್ಘಮಾಯುಶ್ಚ ವಿಂದತಿ ।
ರಾಮಸ್ಯ ವಿಜಯಂ ಚೈವ ಸರ್ವಮಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಃ ॥ 110 ॥
ಶೃಣೋತಿ ಯ ಇದಂ ಕಾವ್ಯಮಾರ್ಷಂ ವಾಲ್ಮೀಕಿನಾ ಕೃತಂ ।
ಶ್ರದ್ದಧಾನೋ ಜಿತಕ್ರೋಧೋ ದುರ್ಗಾಣ್ಯತಿತರತ್ಯಸೌ ॥ 111 ॥
ಸಮಾಗಮಂ ಪ್ರವಾಸಾಂತೇ ಲಭತೇ ಚಾಪಿ ಬಾಂಧವೈಃ ।
ಪ್ರಾರ್ಥಿತಾಂಶ್ಚ ವರಾನ್ಸರ್ವಾಂಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದಿಹ ರಾಘವಾತ್ ॥ 112 ॥
ಶ್ರವಣೇನ ಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರೀಯಂತೇ ಸಂಪ್ರಶೃಣ್ವತಾಂ ।
ವಿನಾಯಕಾಶ್ಚ ಶಾಮ್ಯಂತಿ ಗೃಹೇ ತಿಷ್ಠಂತಿ ಯಸ್ಯ ವೈ ॥ 113 ॥
ವಿಜಯೇತ ಮಹೀಂ ರಾಜಾ ಪ್ರವಾಸೀ ಸ್ವಸ್ತಿಮಾನ್ವ್ರಜೇತ್ ।
ಸ್ತ್ರಿಯೋ ರಜಸ್ವಲಾಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪುತ್ರಾನ್ ಸೂಯುರನುತ್ತಮಾನ್ ॥ 114 ॥
ಪೂಜಯಂಶ್ಚ ಪಠಂಶ್ಚೇಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಂ ।
ಸರ್ವಪಾಪಾತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯೇತ ದೀರ್ಘಮಾಯುರವಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥ 115 ॥
ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ನಿತ್ಯಂ ಶ್ರೋತವ್ಯಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯೈರ್ದ್ವಿಜಾತ್ ।
ಐಶ್ವರ್ಯಂ ಪುತ್ರಲಾಭಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ ॥ 116 ॥
ರಾಮಾಯಣಮಿದಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಶೃಣ್ವತಃ ಪಠತಃ ಸದಾ ।
ಪ್ರೀಯತೇ ಸತತಂ ರಾಮಃ ಸ ಹಿ ವಿಷ್ಣುಃ ಸನಾತನಃ ॥ 117 ॥
ಆದಿದೇವೋ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಹರಿರ್ನಾರಾಯಣಃ ಪ್ರಭುಃ ।
ಸಾಕ್ಷಾದ್ರಾಮೋ ರಘುಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಶೇಷೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 118 ॥
ಕುಟುಂಬವೃದ್ಧಿಂ ಧನಧಾನ್ಯವೃದ್ಧಿಂ
ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚ ಮುಖ್ಯಾಃ ಸುಖಮುತ್ತಮಂ ಚ ।
ಶೃತ್ವಾ ಶುಭಂ ಕಾವ್ಯಮಿದಂ ಮಹಾರ್ಥಂ
ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಸರ್ವಾಂ ಭುವಿ ಚಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ॥ 119 ॥
ಆಯುಷ್ಯಮಾರೋಗ್ಯಕರಂ ಯಶಸ್ಯಂ
ಸೌಭ್ರಾತೃಕಂ ಬುದ್ಧಿಕರಂ ಸುಖಂ ಚ ।
ಶ್ರೋತವ್ಯಮೇತನ್ನಿಯಮೇನ ಸದ್ಭಿ-
-ರಾಖ್ಯಾನಮೋಜಸ್ಕರಮೃದ್ಧಿಕಾಮೈಃ ॥ 120 ॥
ಏವಮೇತತ್ಪುರಾವೃತ್ತಮಾಖ್ಯಾನಂ ಭದ್ರಮಸ್ತು ವಃ ।
ಪ್ರವ್ಯಾಹರತ ವಿಸ್ರಬ್ಧಂ ಬಲಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪ್ರವರ್ಧತಾಂ ॥ 121 ॥
ದೇವಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ತುಷ್ಯಂತಿ ಗ್ರಹಣಾಚ್ಛ್ರವಣಾತ್ತಥಾ ।
ರಾಮಾಯಣಸ್ಯ ಶ್ರವಣಾತ್ತುಷ್ಯಂತಿ ಪಿತರಸ್ತಥಾ ॥ 122 ॥
ಭಕ್ತ್ಯಾ ರಾಮಸ್ಯ ಯೇ ಚೇಮಾಂ ಸಂಹಿತಾಮೃಷಿಣಾ ಕೃತಾಂ ।
ಲೇಖಯಂತೀಹ ಚ ನರಾಸ್ತೇಷಾಂ ವಾಸಸ್ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪೇ ॥ 123 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
शिरस्यंजलिमाधाय कैकेय्यानंदवर्धनः ।
बभाषे भरतो ज्येष्ठं रामं सत्यपराक्रमं ॥ 1 ॥
पूजिता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम ।
तद्ददामि पुनस्तुभ्यं यथा त्वमददा मम ॥ 2 ॥
धुरमेकाकिना न्यस्तामृषभेण बलीयसा ।
किशोरवद्गुरुं भारं न वोढुमहमुत्सहे ॥ 3 ॥
वारिवेगेन महता भिन्नः सेतुरिव क्षरन् ।
दुर्बंधनमिदं मन्ये राज्यच्छिद्रमसंवृतं ॥ 4 ॥
गतिं खर इवाश्वस्य हंसस्येव च वायसः ।
नान्वेतुमुत्सहे राम तव मार्गमरिंदम ॥ 5 ॥
यथा चारोपितो वृक्षो जातश्चांतर्निवेशने ।
महांश्च सुदुरारोहो महास्कंधः प्रशाखवान् ॥ 6 ॥
शीर्येत पुष्पितो भूत्वा न फलानि प्रदर्शयन् ।
तस्य नानुभवेदर्थं यस्य हेतोः स रोप्यते ॥ 7 ॥
एषोपमा महाबाहो त्वदर्थं वेत्तुमर्हसि ।
यद्यस्मान्मनुजेंद्र त्वं भक्तांभृत्यान्न शाधि हि ॥ 8 ॥
जगदद्याभिषिक्तं त्वामनुपश्यतु सर्वतः ।
प्रतपंतमिवादित्यं मध्याह्ने दीप्ततेजसं ॥ 9 ॥
तूर्यसंघातनिर्घोषैः कांचीनूपुरनिस्वनैः ।
मधुरैर्गीतशब्दैश्च प्रतिबुध्यस्व राघव ॥ 10 ॥
यावदावर्तते चक्रं यावती च वसुंधरा ।
तावत्त्वमिह सर्वस्य स्वामित्वमनुवर्तय ॥ 11 ॥
भरतस्य वचः श्रुत्वा रामः परपुरंजयः ।
तथेति प्रतिजग्राह निषसादासने शुभे ॥ 12 ॥
ततः शत्रुघ्नवचनान्निपुणाः श्मश्रुवर्धकाः ।
सुखहस्ताः सुशीघ्राश्च राघवं पर्युपासत ॥ 13 ॥
पूर्वं तु भरते स्नाते लक्ष्मणे च महाबले ।
सुग्रीवे वानरेंद्रे च राक्षसेंद्रे विभीषणे ॥ 14 ॥
विशोधितजटः स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः ।
महार्हवसनो रामस्तस्थौ तत्र श्रिया ज्वलन् ॥ 15 ॥
प्रतिकर्म च रामस्य कारयामास वीर्यवान् ।
लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः ॥ 16 ॥
प्रतिकर्म च सीतायाः सर्वा दशरथस्त्रियः ।
आत्मनैव तदा चक्रुर्मनस्विन्यो मनोहरं ॥ 17 ॥
ततो वानरपत्नीनां सर्वासामेव शोभनं ।
चकार यत्नात्कौसल्या प्रहृष्टा पुत्रलालसा ॥ 18 ॥
ततः शत्रुघ्नवचनात्सुमंत्रो नाम सारथिः ।
योजयित्वाऽभिचक्राम रथं सर्वांगशोभनं ॥ 19 ॥
अर्कमंडलसंकाशं दिव्यं दृष्ट्वा रथोत्तमं ।
आरुरोह महाबाहू रामः सत्यपराक्रमः ॥ 20 ॥
सुग्रीवो हनुमांश्चैव महेंद्रसदृशद्युती ।
स्नातौ दिव्यनिभैर्वस्त्रैर्जग्मतुः शुभकुंडलौ ॥ 21 ॥
वराभरणसंपन्ना ययुस्ताः शुभकुंडलाः ।
सुग्रीवपत्न्यः सीता च द्रष्टुं नगरमुत्सुकाः ॥ 22 ॥
अयोध्यायां तु सचिवा राज्ञो दशरथस्य ये ।
पुरोहितं पुरस्कृत्य मंत्रयामासुरर्थवत् ॥ 23 ॥
अशोको विजयश्चैव सुमंत्रश्चैव संगताः ।
मंत्रयन्रामवृद्ध्यर्थमृद्ध्यर्थं नगरस्य च ॥ 24 ॥
सर्वमेवाभिषेकार्थं जयार्हस्य महात्मनः ।
कर्तुमर्हथ रामस्य यद्यन्मंगलपूर्वकं ॥ 25 ॥
इति ते मंत्रिणः सर्वे संदिश्य तु पुरोहितं ।
नगरान्निर्ययुस्तूर्णं रामदर्शनबुद्धयः ॥ 26 ॥
हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिंद्र इवानघः ।
प्रययौ रथमास्थाय रामो नगरमुत्तमं ॥ 27 ॥
जग्राह भरतो रश्मीञ्शत्रुघ्नश्छत्रमाददे ।
लक्ष्मणो व्यजनं तस्य मूर्ध्नि संपर्यवीजयत् ॥ 28 ॥
॥ श्वेतं च वालव्यजनं जग्राह पुरतः स्थितः ।
अपरं चंद्रसंकाशं राक्षसेंद्रो विभीषणः ॥ 29 ॥
ऋषिसंघैस्तदाऽऽकाशे देवैश्च समरुद्गणैः ।
स्तूयमानस्य रामस्य शुश्रुवे मधुरध्वनिः ॥ 30 ॥
ततः शत्रुंजयं नाम कुंजरं पर्वतोपमं ।
आरुरोह महातेजाः सुग्रीवः प्लवगर्षभः ॥ 31 ॥
नवनागसहस्राणि ययुरास्थाय वानराः ।
मानुषं विग्रहं कृत्वा सर्वाभरणभूषिताः ॥ 32 ॥
शंखशब्दप्रणादैश्च दुंदुभीनां च निस्स्वनैः ।
प्रययौ पुरुषव्याघ्रस्तां पुरीं हर्म्यमालिनीं ॥ 33 ॥
ददृशुस्ते समायांतं राघवं सपुरस्सरं ।
विराजमानं वपुषा रथेनातिरथं तदा ॥ 34 ॥
ते वर्धयित्वा काकुत्स्थं रामेण प्रतिनंदिताः ।
अनुजग्मुर्महात्मानं भ्रातृभिः परिवारितं ॥ 35 ॥
अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैव तथा प्रकृतिभिर्वृतः ।
श्रिया विरुरुचे रामो नक्षत्रैरिव चंद्रमाः ॥ 36 ॥
स पुरोगामिभिस्तूर्यैस्तालस्वस्तिकपाणिभिः ।
प्रव्याहरद्भिर्मुदितैर्मंगलानि ययौ वृतः ॥ 37 ॥
अक्षतं जातरूपं च गावः कन्यास्तथा द्विजाः ।
नरा मोदकहस्ताश्च रामस्य पुरतो ययुः ॥ 38 ॥
सख्यं च रामः सुग्रीवे प्रभावं चानिलात्मजे ।
वानराणां च तत्कर्म राक्षसानां च तद्बलं ।
विभीषणस्य सम्योगमाचचक्षे च मंत्रिणां ॥ 39 ॥
श्रुत्वा तु विस्मयं जग्मुरयोध्यापुरवासिनः ॥ 40 ॥
द्युतिमानेतदाख्याय रामो वानरसंवृतः ।
हृष्टपुष्टजनाकीर्णामयोध्यां प्रविवेश ह ॥ 41 ॥
ततो ह्यभ्युच्छ्रयंपौराः पताकास्ते गृहे गृहे ॥ 42 ॥
ऐक्ष्वाकाध्युषितं रम्यमाससाद पितुर्गृहं ॥ 43 ॥
अथाब्रवीद्राजसुतो भरतं धर्मिणां वरं ।
अर्थोपहितया वाचा मधुरं रघुनंदनः ॥ 44 ॥
पितुर्भवनमासाद्य प्रविश्य च महात्मनः ।
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीमभिवाद्य च ॥ 45 ॥
यच्च मद्भवनं श्रेष्ठं साशोकवनिकं महत् ।
मुक्तावैडूर्यसंकीर्णं सुग्रीवाय निवेदय ॥ 46 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भरतः सत्यविक्रमः ।
पाणौ गृहीत्वा सुग्रीवं प्रविवेश तमालयं ॥ 47 ॥
ततस्तैलप्रदीपांश्च पर्यंकास्तरणानि च ।
गृहीत्वा विविशुः क्षिप्रं शत्रुघ्नेन प्रचोदिताः ॥ 48 ॥
उवाच च महातेजाः सुग्रीवं राघवानुजः ।
अभिषेकाय रामस्य दूतानाज्ञापय प्रभो ॥ 49 ॥
सौवर्णान्वानरेंद्राणां चतुर्णां चतुरो घटान् ।
ददौ क्षिप्रं स सुग्रीवः सर्वरत्नविभूषितान् ॥ 50 ॥
यथा प्रत्यूषसमये चतुर्णां सागरांभसां ।
पूर्णैर्घटैः प्रतीक्षध्वं तथा कुरुत वानराः ॥ 51 ॥
एवमुक्ता महात्मानो वानरा वारणोपमाः ।
उत्पेतुर्गगनं शीघ्रं गरुडा इव शीघ्रगाः ॥ 52 ॥
जांबवांश्च हनूमांश्च वेगदर्शी च वानरः ।
ऋषभश्चैव कलशांजलपूर्णानथानयन् ॥ 53 ॥
नदीशतानां पंचानां जलं कुंभेषु चाहरन् ॥ 54 ॥
पूर्वात्समुद्रात्कलशं जलपूर्णमथानयत् ।
सुषेणः सत्त्वसंपन्नः सर्वरत्नविभूषितं ॥ 55 ॥
ऋषभो दक्षिणात्तूर्णं समुद्राज्जलमाहरत् ।
रक्तचंदनशाखाभिः संवृतं कांचनं घटं ॥ 56 ॥
गवयः पश्चिमात्तोयमाजहार महार्णवात् ।
रत्नकुंभेन महता शीतं मारुतविक्रमः ॥ 57 ॥
उत्तराच्च जलं शीघ्रं गरुडानिलविक्रमः ।
आजहार स धर्मात्मा नलः सर्वगुणान्वितः ॥ 58 ॥
ततस्तैर्वानरश्रेष्ठैरानीतं प्रेक्ष्य तज्जलं ।
अभिषेकाय रामस्य शत्रुघ्नः सचिवैः सह ।
पुरोहिताय श्रेष्ठाय सुहृद्भ्यश्च न्यवेदयत् ॥ 59 ॥
ततः स प्रयतो वृद्धो वसिष्ठो ब्राह्मणैः सह ।
रामं रत्नमये पीठे सहसीतं न्यवेशयत् ॥ 60 ॥
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यपः ।
कात्यायनः सुयज्ञश्च गौतमो विजयस्तथा ॥ 61 ॥
अभ्यषिंचन्नरव्याघ्रं प्रसन्नेन सुगंधिना ।
सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा ॥ 62 ॥
ऋत्विग्भिर्ब्राह्मणैः पूर्वं कन्याभिर्मंत्रिभिस्तथा ।
योधैश्चैवाभ्यषिंचंस्ते संप्रहृष्टाः सनैगमैः ॥ 63 ॥
सर्वौषधिरसैर्दिव्यैर्दैवतैर्नभसि स्थितैः ।
चतुर्भिर्लोकपालैश्च सर्वैर्देवैश्च संगतैः ॥ 64 ॥
ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वं किरीटं रत्नशोभितं ।
अभिषिक्तः पुरा येन मनुस्तं दीप्ततेजसं ॥ 65 ॥
तस्यान्ववाये राजानः क्रमाद्येनाभिषेचिताः ।
सभायां हेमक्लुप्तायां शोभितायां महाजनैः ।
रत्नैर्नानाविधैश्चैव चित्रितायां सुशोभनैः ॥ 66 ॥
नानारत्नमये पीठे कल्पयित्वा यथाविधि ।
किरीटेन ततः पश्चाद्वसिष्ठेन महात्मना ।
ऋत्विग्भिर्भूषणैश्चैव समयोक्ष्यत राघवः ॥ 67 ॥
छत्रं तु तस्य जग्राह शत्रुघ्नः पांडुरं शुभं ।
श्वेतं च वालव्यजनं सुग्रीवो वानरेश्वरः ।
अपरं चंद्रसंकाशं राक्षसेंद्रो विभीषणः ॥ 68 ॥
मालां ज्वलंतीं वपुषा कांचनीं शतपुष्करां ।
राघवाय ददौ वायुर्वासवेन प्रचोदितः ॥ 69 ॥
सर्वरत्नसमायुक्तं मणिरत्नविभूषितं ।
मुक्ताहारं नरेंद्राय ददौ शक्रप्रचोदितः ॥ 70 ॥
प्रजगुर्देवगंधर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
अभिषेके तदर्हस्य तदा रामस्य धीमतः ॥ 71 ॥
भूमिः सस्यवती चैव फलवंतश्च पादपाः ।
गंधवंति च पुष्पाणि बभूवू राघवोत्सवे ॥ 72 ॥
सहस्रशतमश्वानां धेनूनां च गवां तथा ।
ददौ शतं वृषांपूर्वं द्विजेभ्यो मनुजर्षभः ॥ 73 ॥
त्रिंशत्कोटीर्हिरण्यस्य ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुनः ।
नानाभरणवस्त्राणि महार्हाणि च राघवः ॥ 74 ॥
अर्करश्मिप्रतीकाशां कांचनीं मणिविग्रहां ।
सुग्रीवाय स्रजं दिव्यां प्रायच्छन्मनुजर्षभः ॥ 75 ॥
वैडूर्यमणिचित्रे च वज्ररत्नविभूषिते ।
वालिपुत्राय धृतिमानंगदायांगदे ददौ ॥ 76 ॥
मणिप्रवरजुष्टं च मुक्ताहारमनुत्तमं ।
सीतायै प्रददौ रामश्चंद्ररश्मिसमप्रभं ॥ 77 ॥
अरजे वाससी दिव्ये शुभान्याभरणानि च ।
अवेक्षमाणा वैदेही प्रददौ वायुसूनवे ॥ 78 ॥
अवमुच्यात्मनः कंठाद्धारं जनकनंदिनी ।
अवैक्षत हरीन्सर्वांभर्तारं च मुहुर्मुहुः ॥ 79 ॥
तामिंगितज्ञः संप्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजां ।
प्रदेहि सुभगे हारं यस्य तुष्टासि भामिनि ।
पौरुषं विक्रमो बुद्धिर्यस्मिन्नेतानि सर्वशः ॥ 80 ॥
ददौ सा वायुपुत्राय तं हारमसितेक्षणा ।
हनुमांस्तेन हारेण शुशुभे वानरर्षभः ।
चंद्रांशुचयगौरेण श्वेताभ्रेण यथाऽचलः ॥ 81 ॥
ततो द्विविदमैंदाभ्यां नीलाय च परंतपः ।
सर्वान्कामगुणान्वीक्ष्य प्रददौ वसुधाधिपः ॥ 82 ॥
सर्ववानरवृद्धाश्च ये चान्ये वानरेश्वराः ।
वासोभिर्भूषणैश्चैव यथार्हं प्रतिपूजिताः ॥ 83 ॥
विभीषणोऽथ सुग्रीवो हनुमान् जांबवांस्तथा ।
सर्ववानरमुख्याश्च रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 84 ॥
यथार्हं पूजिताः सर्वैः कामै रत्नैश्च पुष्कलैः ।
प्रहृष्टमनसः सर्वे जग्मुरेव यथागतं ॥ 85 ॥
नत्वा सर्वे महात्मानं ततस्ते प्लवगर्षभाः ।
विसृष्टाः पार्थिवेंद्रेण किष्किंधामभ्युपागमन् ॥ 86 ॥
सुग्रीवो वानरश्रेष्ठो दृष्ट्वा रामाभिषेचनं ।
पूजितश्चैव रामेण किष्किंधां प्राविशत्पुरीं ॥ 87 ॥
रामेण सर्वकामैश्च यथार्हं प्रतिपूजितः ।
लब्ध्वा कुलधनं राजा लंकां प्रायाद्विभीषणः ॥ 88 ॥
स राज्यमखिलं शासन्निहतारिर्महायशाः ।
राघवः परमोदारः शशास परया मुदा ॥ 89 ॥
उवाच लक्ष्मणं रामो धर्मज्ञं धर्मवत्सलः ॥ 90 ॥
आतिष्ठ धर्मज्ञ मया सहेमां
गां पूर्वराजाध्युषितां बलेन ।
तुल्यं मया त्वं पितृभिर्धृता या
तां यौवराज्ये धुरमुद्वहस्व ॥ 91 ॥
सर्वात्मना पर्यनुनीयमानो
यदा न सौमित्रिरुपैति योगं ।
नियुज्यमानोऽपि च यौवराज्ये
ततोऽभ्यषिंचद्भरतं महात्मा ॥ 92 ॥
पौंडरीकाश्वमेधाभ्यां वाजपेयेन चासकृत् ।
अन्यैश्च विविधैर्यज्ञैरयजत्पार्थिवर्षभः ॥ 93 ॥
राज्यं दशसहस्राणि प्राप्य वर्षाणि राघवः ।
शताश्वमेधानाजह्रे सदश्वांभूरिदक्षिणान् ॥ 94 ॥
आजानुलंबबाहुः स महास्कंधः प्रतापवान् ।
लक्ष्मणानुचरो रामः पृथिवीमन्वपालयत् ॥ 95 ॥
राघवश्चापि धर्मात्मा प्राप्य राज्यमनुत्तमं ।
ईजे बहुविधैर्यज्ञैः ससुहृज्ज्ञातिबांधवः ॥ 96 ॥
न पर्यदेवन्विधवा न च व्यालकृतं भयं ।
न व्याधिजं भयं वाऽपि रामे राज्यं प्रशासति ॥ 97 ॥
निर्दस्युरभवल्लोको नानर्थः कंचिदस्पृशत् ।
न च स्म वृद्धा बालानां प्रेतकार्याणि कुर्वते ॥ 98 ॥
सर्वं मुदितमेवासीत्सर्वो धर्मपरोऽभवत् ।
राममेवानुपश्यंतो नाभ्यहिंसंपरस्परं ॥ 99 ॥
आसन्वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः ।
निरामया विशोकाश्च रामे राज्यं प्रशासति ॥ 100 ॥
रामो रामो राम इति प्रजानामभवन्कथाः ।
रामभूतं जगदभूद्रामे राज्यं प्रशासति ॥ 101 ॥
नित्यपुष्पा नित्यफलास्तरवः स्कंधविस्तृताः ।
काले वर्षी च पर्जन्यः सुखस्पर्शश्च मारुतः ॥ 102 ॥
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा लोभविवर्जिताः ।
स्वकर्मसु प्रवर्तंते तुष्टाः स्वैरेव कर्मभिः ॥ 103 ॥
आसंप्रजा धर्मरता रामे शासति नानृताः ।
सर्वे लक्षणसंपन्नाः सर्वे धर्मपरायणाः ॥ 104 ॥
दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च ।
भ्रातृभिः सहितः श्रीमान्रामो राज्यमकारयत् ॥ 105 ॥
धन्यं यशस्यमायुष्यं राज्ञां च विजयावहं ।
आदिकाव्यमिदं त्वार्षं पुरा वाल्मीकिना कृतं ।
यः पठेच्छृणुयाल्लोके नरः पापाद्विमुच्यते ॥ 106 ॥
पुत्रकामस्तु पुत्रान्वै धनकामो धनानि च ।
लभते मनुजो लोके श्रुत्वा रामाभिषेचनं ॥ 107 ॥
महीं विजयते राजा रिपूंश्चाप्यधितिष्ठति ।
राघवेण यथा माता सुमित्रा लक्ष्मणेन च ॥ 108 ॥
भरतेनेव कैकेयी जीवपुत्रास्तथा स्त्रियः ।
भविष्यंति सदानंदाः पुत्रपौत्रसमन्विताः ॥ 109 ॥
श्रुत्वा रामायणमिदं दीर्घमायुश्च विंदति ।
रामस्य विजयं चैव सर्वमक्लिष्टकर्मणः ॥ 110 ॥
शृणोति य इदं काव्यमार्षं वाल्मीकिना कृतं ।
श्रद्दधानो जितक्रोधो दुर्गाण्यतितरत्यसौ ॥ 111 ॥
समागमं प्रवासांते लभते चापि बांधवैः ।
प्रार्थितांश्च वरान्सर्वांप्राप्नुयादिह राघवात् ॥ 112 ॥
श्रवणेन सुराः सर्वे प्रीयंते संप्रशृण्वतां ।
विनायकाश्च शाम्यंति गृहे तिष्ठंति यस्य वै ॥ 113 ॥
विजयेत महीं राजा प्रवासी स्वस्तिमान्व्रजेत् ।
स्त्रियो रजस्वलाः श्रुत्वा पुत्रान् सूयुरनुत्तमान् ॥ 114 ॥
पूजयंश्च पठंश्चेममितिहासं पुरातनं ।
सर्वपापात्प्रमुच्येत दीर्घमायुरवाप्नुयात् ॥ 115 ॥
प्रणम्य शिरसा नित्यं श्रोतव्यं क्षत्रियैर्द्विजात् ।
ऐश्वर्यं पुत्रलाभश्च भविष्यति न संशयः ॥ 116 ॥
रामायणमिदं कृत्स्नं शृण्वतः पठतः सदा ।
प्रीयते सततं रामः स हि विष्णुः सनातनः ॥ 117 ॥
आदिदेवो महाबाहुर्हरिर्नारायणः प्रभुः ।
साक्षाद्रामो रघुश्रेष्ठः शेषो लक्ष्मण उच्यते ॥ 118 ॥
कुटुंबवृद्धिं धनधान्यवृद्धिं
स्त्रियश्च मुख्याः सुखमुत्तमं च ।
शृत्वा शुभं काव्यमिदं महार्थं
प्राप्नोति सर्वां भुवि चार्थसिद्धिं ॥ 119 ॥
आयुष्यमारोग्यकरं यशस्यं
सौभ्रातृकं बुद्धिकरं सुखं च ।
श्रोतव्यमेतन्नियमेन सद्भि-
-राख्यानमोजस्करमृद्धिकामैः ॥ 120 ॥
एवमेतत्पुरावृत्तमाख्यानं भद्रमस्तु वः ।
प्रव्याहरत विस्रब्धं बलं विष्णोः प्रवर्धतां ॥ 121 ॥
देवाश्च सर्वे तुष्यंति ग्रहणाच्छ्रवणात्तथा ।
रामायणस्य श्रवणात्तुष्यंति पितरस्तथा ॥ 122 ॥
भक्त्या रामस्य ये चेमां संहितामृषिणा कृतां ।
लेखयंतीह च नरास्तेषां वासस्त्रिविष्टपे ॥ 123 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
śirasyaṃjalimādhāya kaikeyyānaṃdavardhanaḥ |
babhāṣe bharato jyeṣṭhaṃ rāmaṃ satyaparākramaṃ || 1 ||
pūjitā māmikā mātā dattaṃ rājyamidaṃ mama |
taddadāmi punastubhyaṃ yathā tvamadadā mama || 2 ||
dhuramekākinā nyastāmṛṣabheṇa balīyasā |
kiśoravadguruṃ bhāraṃ na voḍhumahamutsahe || 3 ||
vārivegena mahatā bhinnaḥ seturiva kṣaran |
durbaṃdhanamidaṃ manye rājyacchidramasaṃvṛtaṃ || 4 ||
gatiṃ khara ivāśvasya haṃsasyeva ca vāyasaḥ |
nānvetumutsahe rāma tava mārgamariṃdama || 5 ||
yathā cāropito vṛkṣo jātaścāṃtarniveśane |
mahāṃśca sudurāroho mahāskaṃdhaḥ praśākhavān || 6 ||
śīryeta puṣpito bhūtvā na phalāni pradarśayan |
tasya nānubhavedarthaṃ yasya hetoḥ sa ropyate || 7 ||
eṣopamā mahābāho tvadarthaṃ vettumarhasi |
yadyasmānmanujeṃdra tvaṃ bhaktāṃbhṛtyānna śādhi hi || 8 ||
jagadadyābhiṣiktaṃ tvāmanupaśyatu sarvataḥ |
pratapaṃtamivādityaṃ madhyāhne dīptatejasaṃ || 9 ||
tūryasaṃghātanirghoṣaiḥ kāṃcīnūpuranisvanaiḥ |
madhurairgītaśabdaiśca pratibudhyasva rāghava || 10 ||
yāvadāvartate cakraṃ yāvatī ca vasuṃdharā |
tāvattvamiha sarvasya svāmitvamanuvartaya || 11 ||
bharatasya vacaḥ śrutvā rāmaḥ parapuraṃjayaḥ |
tatheti pratijagrāha niṣasādāsane śubhe || 12 ||
tataḥ śatrughnavacanānnipuṇāḥ śmaśruvardhakāḥ |
sukhahastāḥ suśīghrāśca rāghavaṃ paryupāsata || 13 ||
pūrvaṃ tu bharate snāte lakṣmaṇe ca mahābale |
sugrīve vānareṃdre ca rākṣaseṃdre vibhīṣaṇe || 14 ||
viśodhitajaṭaḥ snātaścitramālyānulepanaḥ |
mahārhavasano rāmastasthau tatra śriyā jvalan || 15 ||
pratikarma ca rāmasya kārayāmāsa vīryavān |
lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ || 16 ||
pratikarma ca sītāyāḥ sarvā daśarathastriyaḥ |
ātmanaiva tadā cakrurmanasvinyo manoharaṃ || 17 ||
tato vānarapatnīnāṃ sarvāsāmeva śobhanaṃ |
cakāra yatnātkausalyā prahṛṣṭā putralālasā || 18 ||
tataḥ śatrughnavacanātsumaṃtro nāma sārathiḥ |
yojayitvā’bhicakrāma rathaṃ sarvāṃgaśobhanaṃ || 19 ||
arkamaṃḍalasaṃkāśaṃ divyaṃ dṛṣṭvā rathottamaṃ |
āruroha mahābāhū rāmaḥ satyaparākramaḥ || 20 ||
sugrīvo hanumāṃścaiva maheṃdrasadṛśadyutī |
snātau divyanibhairvastrairjagmatuḥ śubhakuṃḍalau || 21 ||
varābharaṇasaṃpannā yayustāḥ śubhakuṃḍalāḥ |
sugrīvapatnyaḥ sītā ca draṣṭuṃ nagaramutsukāḥ || 22 ||
ayodhyāyāṃ tu sacivā rājño daśarathasya ye |
purohitaṃ puraskṛtya maṃtrayāmāsurarthavat || 23 ||
aśoko vijayaścaiva sumaṃtraścaiva saṃgatāḥ |
maṃtrayanrāmavṛddhyarthamṛddhyarthaṃ nagarasya ca || 24 ||
sarvamevābhiṣekārthaṃ jayārhasya mahātmanaḥ |
kartumarhatha rāmasya yadyanmaṃgalapūrvakaṃ || 25 ||
iti te maṃtriṇaḥ sarve saṃdiśya tu purohitaṃ |
nagarānniryayustūrṇaṃ rāmadarśanabuddhayaḥ || 26 ||
hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamiṃdra ivānaghaḥ |
prayayau rathamāsthāya rāmo nagaramuttamaṃ || 27 ||
jagrāha bharato raśmīñśatrughnaśchatramādade |
lakṣmaṇo vyajanaṃ tasya mūrdhni saṃparyavījayat || 28 ||
|| śvetaṃ ca vālavyajanaṃ jagrāha purataḥ sthitaḥ |
aparaṃ caṃdrasaṃkāśaṃ rākṣaseṃdro vibhīṣaṇaḥ || 29 ||
ṛṣisaṃghaistadā”kāśe devaiśca samarudgaṇaiḥ |
stūyamānasya rāmasya śuśruve madhuradhvaniḥ || 30 ||
tataḥ śatruṃjayaṃ nāma kuṃjaraṃ parvatopamaṃ |
āruroha mahātejāḥ sugrīvaḥ plavagarṣabhaḥ || 31 ||
navanāgasahasrāṇi yayurāsthāya vānarāḥ |
mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā sarvābharaṇabhūṣitāḥ || 32 ||
śaṃkhaśabdapraṇādaiśca duṃdubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |
prayayau puruṣavyāghrastāṃ purīṃ harmyamālinīṃ || 33 ||
dadṛśuste samāyāṃtaṃ rāghavaṃ sapurassaraṃ |
virājamānaṃ vapuṣā rathenātirathaṃ tadā || 34 ||
te vardhayitvā kākutsthaṃ rāmeṇa pratinaṃditāḥ |
anujagmurmahātmānaṃ bhrātṛbhiḥ parivāritaṃ || 35 ||
amātyairbrāhmaṇaiścaiva tathā prakṛtibhirvṛtaḥ |
śriyā viruruce rāmo nakṣatrairiva caṃdramāḥ || 36 ||
sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |
pravyāharadbhirmuditairmaṃgalāni yayau vṛtaḥ || 37 ||
akṣataṃ jātarūpaṃ ca gāvaḥ kanyāstathā dvijāḥ |
narā modakahastāśca rāmasya purato yayuḥ || 38 ||
sakhyaṃ ca rāmaḥ sugrīve prabhāvaṃ cānilātmaje |
vānarāṇāṃ ca tatkarma rākṣasānāṃ ca tadbalaṃ |
vibhīṣaṇasya samyogamācacakṣe ca maṃtriṇāṃ || 39 ||
śrutvā tu vismayaṃ jagmurayodhyāpuravāsinaḥ || 40 ||
dyutimānetadākhyāya rāmo vānarasaṃvṛtaḥ |
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇāmayodhyāṃ praviveśa ha || 41 ||
tato hyabhyucchrayaṃpaurāḥ patākāste gṛhe gṛhe || 42 ||
aikṣvākādhyuṣitaṃ ramyamāsasāda piturgṛhaṃ || 43 ||
athābravīdrājasuto bharataṃ dharmiṇāṃ varaṃ |
arthopahitayā vācā madhuraṃ raghunaṃdanaḥ || 44 ||
piturbhavanamāsādya praviśya ca mahātmanaḥ |
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca || 45 ||
yacca madbhavanaṃ śreṣṭhaṃ sāśokavanikaṃ mahat |
muktāvaiḍūryasaṃkīrṇaṃ sugrīvāya nivedaya || 46 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā bharataḥ satyavikramaḥ |
pāṇau gṛhītvā sugrīvaṃ praviveśa tamālayaṃ || 47 ||
tatastailapradīpāṃśca paryaṃkāstaraṇāni ca |
gṛhītvā viviśuḥ kṣipraṃ śatrughnena pracoditāḥ || 48 ||
uvāca ca mahātejāḥ sugrīvaṃ rāghavānujaḥ |
abhiṣekāya rāmasya dūtānājñāpaya prabho || 49 ||
sauvarṇānvānareṃdrāṇāṃ caturṇāṃ caturo ghaṭān |
dadau kṣipraṃ sa sugrīvaḥ sarvaratnavibhūṣitān || 50 ||
yathā pratyūṣasamaye caturṇāṃ sāgarāṃbhasāṃ |
pūrṇairghaṭaiḥ pratīkṣadhvaṃ tathā kuruta vānarāḥ || 51 ||
evamuktā mahātmāno vānarā vāraṇopamāḥ |
utpeturgaganaṃ śīghraṃ garuḍā iva śīghragāḥ || 52 ||
jāṃbavāṃśca hanūmāṃśca vegadarśī ca vānaraḥ |
ṛṣabhaścaiva kalaśāṃjalapūrṇānathānayan || 53 ||
nadīśatānāṃ paṃcānāṃ jalaṃ kuṃbheṣu cāharan || 54 ||
pūrvātsamudrātkalaśaṃ jalapūrṇamathānayat |
suṣeṇaḥ sattvasaṃpannaḥ sarvaratnavibhūṣitaṃ || 55 ||
ṛṣabho dakṣiṇāttūrṇaṃ samudrājjalamāharat |
raktacaṃdanaśākhābhiḥ saṃvṛtaṃ kāṃcanaṃ ghaṭaṃ || 56 ||
gavayaḥ paścimāttoyamājahāra mahārṇavāt |
ratnakuṃbhena mahatā śītaṃ mārutavikramaḥ || 57 ||
uttarācca jalaṃ śīghraṃ garuḍānilavikramaḥ |
ājahāra sa dharmātmā nalaḥ sarvaguṇānvitaḥ || 58 ||
tatastairvānaraśreṣṭhairānītaṃ prekṣya tajjalaṃ |
abhiṣekāya rāmasya śatrughnaḥ sacivaiḥ saha |
purohitāya śreṣṭhāya suhṛdbhyaśca nyavedayat || 59 ||
tataḥ sa prayato vṛddho vasiṣṭho brāhmaṇaiḥ saha |
rāmaṃ ratnamaye pīṭhe sahasītaṃ nyaveśayat || 60 ||
vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliratha kāśyapaḥ |
kātyāyanaḥ suyajñaśca gautamo vijayastathā || 61 ||
abhyaṣiṃcannaravyāghraṃ prasannena sugaṃdhinā |
salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā || 62 ||
ṛtvigbhirbrāhmaṇaiḥ pūrvaṃ kanyābhirmaṃtribhistathā |
yodhaiścaivābhyaṣiṃcaṃste saṃprahṛṣṭāḥ sanaigamaiḥ || 63 ||
sarvauṣadhirasairdivyairdaivatairnabhasi sthitaiḥ |
caturbhirlokapālaiśca sarvairdevaiśca saṃgataiḥ || 64 ||
brahmaṇā nirmitaṃ pūrvaṃ kirīṭaṃ ratnaśobhitaṃ |
abhiṣiktaḥ purā yena manustaṃ dīptatejasaṃ || 65 ||
tasyānvavāye rājānaḥ kramādyenābhiṣecitāḥ |
sabhāyāṃ hemakluptāyāṃ śobhitāyāṃ mahājanaiḥ |
ratnairnānāvidhaiścaiva citritāyāṃ suśobhanaiḥ || 66 ||
nānāratnamaye pīṭhe kalpayitvā yathāvidhi |
kirīṭena tataḥ paścādvasiṣṭhena mahātmanā |
ṛtvigbhirbhūṣaṇaiścaiva samayokṣyata rāghavaḥ || 67 ||
chatraṃ tu tasya jagrāha śatrughnaḥ pāṃḍuraṃ śubhaṃ |
śvetaṃ ca vālavyajanaṃ sugrīvo vānareśvaraḥ |
aparaṃ caṃdrasaṃkāśaṃ rākṣaseṃdro vibhīṣaṇaḥ || 68 ||
mālāṃ jvalaṃtīṃ vapuṣā kāṃcanīṃ śatapuṣkarāṃ |
rāghavāya dadau vāyurvāsavena pracoditaḥ || 69 ||
sarvaratnasamāyuktaṃ maṇiratnavibhūṣitaṃ |
muktāhāraṃ nareṃdrāya dadau śakrapracoditaḥ || 70 ||
prajagurdevagaṃdharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
abhiṣeke tadarhasya tadā rāmasya dhīmataḥ || 71 ||
bhūmiḥ sasyavatī caiva phalavaṃtaśca pādapāḥ |
gaṃdhavaṃti ca puṣpāṇi babhūvū rāghavotsave || 72 ||
sahasraśatamaśvānāṃ dhenūnāṃ ca gavāṃ tathā |
dadau śataṃ vṛṣāṃpūrvaṃ dvijebhyo manujarṣabhaḥ || 73 ||
triṃśatkoṭīrhiraṇyasya brāhmaṇebhyo dadau punaḥ |
nānābharaṇavastrāṇi mahārhāṇi ca rāghavaḥ || 74 ||
arkaraśmipratīkāśāṃ kāṃcanīṃ maṇivigrahāṃ |
sugrīvāya srajaṃ divyāṃ prāyacchanmanujarṣabhaḥ || 75 ||
vaiḍūryamaṇicitre ca vajraratnavibhūṣite |
vāliputrāya dhṛtimānaṃgadāyāṃgade dadau || 76 ||
maṇipravarajuṣṭaṃ ca muktāhāramanuttamaṃ |
sītāyai pradadau rāmaścaṃdraraśmisamaprabhaṃ || 77 ||
araje vāsasī divye śubhānyābharaṇāni ca |
avekṣamāṇā vaidehī pradadau vāyusūnave || 78 ||
avamucyātmanaḥ kaṃṭhāddhāraṃ janakanaṃdinī |
avaikṣata harīnsarvāṃbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ || 79 ||
tāmiṃgitajñaḥ saṃprekṣya babhāṣe janakātmajāṃ |
pradehi subhage hāraṃ yasya tuṣṭāsi bhāmini |
pauruṣaṃ vikramo buddhiryasminnetāni sarvaśaḥ || 80 ||
dadau sā vāyuputrāya taṃ hāramasitekṣaṇā |
hanumāṃstena hāreṇa śuśubhe vānararṣabhaḥ |
caṃdrāṃśucayagaureṇa śvetābhreṇa yathā’calaḥ || 81 ||
tato dvividamaiṃdābhyāṃ nīlāya ca paraṃtapaḥ |
sarvānkāmaguṇānvīkṣya pradadau vasudhādhipaḥ || 82 ||
sarvavānaravṛddhāśca ye cānye vānareśvarāḥ |
vāsobhirbhūṣaṇaiścaiva yathārhaṃ pratipūjitāḥ || 83 ||
vibhīṣaṇo’tha sugrīvo hanumān jāṃbavāṃstathā |
sarvavānaramukhyāśca rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 84 ||
yathārhaṃ pūjitāḥ sarvaiḥ kāmai ratnaiśca puṣkalaiḥ |
prahṛṣṭamanasaḥ sarve jagmureva yathāgataṃ || 85 ||
natvā sarve mahātmānaṃ tataste plavagarṣabhāḥ |
visṛṣṭāḥ pārthiveṃdreṇa kiṣkiṃdhāmabhyupāgaman || 86 ||
sugrīvo vānaraśreṣṭho dṛṣṭvā rāmābhiṣecanaṃ |
pūjitaścaiva rāmeṇa kiṣkiṃdhāṃ prāviśatpurīṃ || 87 ||
rāmeṇa sarvakāmaiśca yathārhaṃ pratipūjitaḥ |
labdhvā kuladhanaṃ rājā laṃkāṃ prāyādvibhīṣaṇaḥ || 88 ||
sa rājyamakhilaṃ śāsannihatārirmahāyaśāḥ |
rāghavaḥ paramodāraḥ śaśāsa parayā mudā || 89 ||
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo dharmajñaṃ dharmavatsalaḥ || 90 ||
ātiṣṭha dharmajña mayā sahemāṃ
gāṃ pūrvarājādhyuṣitāṃ balena |
tulyaṃ mayā tvaṃ pitṛbhirdhṛtā yā
tāṃ yauvarājye dhuramudvahasva || 91 ||
sarvātmanā paryanunīyamāno
yadā na saumitrirupaiti yogaṃ |
niyujyamāno’pi ca yauvarājye
tato’bhyaṣiṃcadbharataṃ mahātmā || 92 ||
pauṃḍarīkāśvamedhābhyāṃ vājapeyena cāsakṛt |
anyaiśca vividhairyajñairayajatpārthivarṣabhaḥ || 93 ||
rājyaṃ daśasahasrāṇi prāpya varṣāṇi rāghavaḥ |
śatāśvamedhānājahre sadaśvāṃbhūridakṣiṇān || 94 ||
ājānulaṃbabāhuḥ sa mahāskaṃdhaḥ pratāpavān |
lakṣmaṇānucaro rāmaḥ pṛthivīmanvapālayat || 95 ||
rāghavaścāpi dharmātmā prāpya rājyamanuttamaṃ |
īje bahuvidhairyajñaiḥ sasuhṛjjñātibāṃdhavaḥ || 96 ||
na paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtaṃ bhayaṃ |
na vyādhijaṃ bhayaṃ vā’pi rāme rājyaṃ praśāsati || 97 ||
nirdasyurabhavalloko nānarthaḥ kaṃcidaspṛśat |
na ca sma vṛddhā bālānāṃ pretakāryāṇi kurvate || 98 ||
sarvaṃ muditamevāsītsarvo dharmaparo’bhavat |
rāmamevānupaśyaṃto nābhyahiṃsaṃparasparaṃ || 99 ||
āsanvarṣasahasrāṇi tathā putrasahasriṇaḥ |
nirāmayā viśokāśca rāme rājyaṃ praśāsati || 100 ||
rāmo rāmo rāma iti prajānāmabhavankathāḥ |
rāmabhūtaṃ jagadabhūdrāme rājyaṃ praśāsati || 101 ||
nityapuṣpā nityaphalāstaravaḥ skaṃdhavistṛtāḥ |
kāle varṣī ca parjanyaḥ sukhasparśaśca mārutaḥ || 102 ||
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā lobhavivarjitāḥ |
svakarmasu pravartaṃte tuṣṭāḥ svaireva karmabhiḥ || 103 ||
āsaṃprajā dharmaratā rāme śāsati nānṛtāḥ |
sarve lakṣaṇasaṃpannāḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ || 104 ||
daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca |
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ śrīmānrāmo rājyamakārayat || 105 ||
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ rājñāṃ ca vijayāvahaṃ |
ādikāvyamidaṃ tvārṣaṃ purā vālmīkinā kṛtaṃ |
yaḥ paṭhecchṛṇuyālloke naraḥ pāpādvimucyate || 106 ||
putrakāmastu putrānvai dhanakāmo dhanāni ca |
labhate manujo loke śrutvā rāmābhiṣecanaṃ || 107 ||
mahīṃ vijayate rājā ripūṃścāpyadhitiṣṭhati |
rāghaveṇa yathā mātā sumitrā lakṣmaṇena ca || 108 ||
bharateneva kaikeyī jīvaputrāstathā striyaḥ |
bhaviṣyaṃti sadānaṃdāḥ putrapautrasamanvitāḥ || 109 ||
śrutvā rāmāyaṇamidaṃ dīrghamāyuśca viṃdati |
rāmasya vijayaṃ caiva sarvamakliṣṭakarmaṇaḥ || 110 ||
śṛṇoti ya idaṃ kāvyamārṣaṃ vālmīkinā kṛtaṃ |
śraddadhāno jitakrodho durgāṇyatitaratyasau || 111 ||
samāgamaṃ pravāsāṃte labhate cāpi bāṃdhavaiḥ |
prārthitāṃśca varānsarvāṃprāpnuyādiha rāghavāt || 112 ||
śravaṇena surāḥ sarve prīyaṃte saṃpraśṛṇvatāṃ |
vināyakāśca śāmyaṃti gṛhe tiṣṭhaṃti yasya vai || 113 ||
vijayeta mahīṃ rājā pravāsī svastimānvrajet |
striyo rajasvalāḥ śrutvā putrān sūyuranuttamān || 114 ||
pūjayaṃśca paṭhaṃścemamitihāsaṃ purātanaṃ |
sarvapāpātpramucyeta dīrghamāyuravāpnuyāt || 115 ||
praṇamya śirasā nityaṃ śrotavyaṃ kṣatriyairdvijāt |
aiśvaryaṃ putralābhaśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 116 ||
rāmāyaṇamidaṃ kṛtsnaṃ śṛṇvataḥ paṭhataḥ sadā |
prīyate satataṃ rāmaḥ sa hi viṣṇuḥ sanātanaḥ || 117 ||
ādidevo mahābāhurharirnārāyaṇaḥ prabhuḥ |
sākṣādrāmo raghuśreṣṭhaḥ śeṣo lakṣmaṇa ucyate || 118 ||
kuṭuṃbavṛddhiṃ dhanadhānyavṛddhiṃ
striyaśca mukhyāḥ sukhamuttamaṃ ca |
śṛtvā śubhaṃ kāvyamidaṃ mahārthaṃ
prāpnoti sarvāṃ bhuvi cārthasiddhiṃ || 119 ||
āyuṣyamārogyakaraṃ yaśasyaṃ
saubhrātṛkaṃ buddhikaraṃ sukhaṃ ca |
śrotavyametanniyamena sadbhi-
-rākhyānamojaskaramṛddhikāmaiḥ || 120 ||
evametatpurāvṛttamākhyānaṃ bhadramastu vaḥ |
pravyāharata visrabdhaṃ balaṃ viṣṇoḥ pravardhatāṃ || 121 ||
devāśca sarve tuṣyaṃti grahaṇācchravaṇāttathā |
rāmāyaṇasya śravaṇāttuṣyaṃti pitarastathā || 122 ||
bhaktyā rāmasya ye cemāṃ saṃhitāmṛṣiṇā kṛtāṃ |
lekhayaṃtīha ca narāsteṣāṃ vāsastriviṣṭape || 123 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ಕೈಕೇಯಿಯ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಭರತನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈ ಮುಗಿದು, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಹಿರಿಯ ಸೋದರ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Bharata, who increased Kaikeyi’s joy, raised his folded hands to his head and spoke to his elder brother Rama, whose valour never failed. - 2 ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಇಷ್ಟ ನೆರವೇರಿತು ಮತ್ತು ಈ ರಾಜ್ಯ ನನಗೆ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನೀನು ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟಂತೆಯೇ ಈಗ ಮತ್ತೆ ನಿನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ.
My mother’s wish was fulfilled and this kingdom was given to me. Just as you gave it to me, I now give it back to you. - 3 ಒಬ್ಬನೇ ಬಲಿಷ್ಠ ಎತ್ತು ಹೊತ್ತಿದ್ದ ನೊಗವನ್ನು ಎಳೆಗರು ಹೊರಲಾರದಂತೆ, ಈ ಭಾರವಾದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊರಲು ನನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ.
Like a young calf that cannot bear the yoke carried by one mighty bull alone, I cannot bear this heavy load. - 4 ಮಹಾ ನೀರಿನ ವೇಗಕ್ಕೆ ಒಡೆದು ಸೋರುವ ಕಟ್ಟೆಯಂತೆ, ಕಾವಲಿಲ್ಲದ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಬಿರುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ ಎಂದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
Like an embankment broken by a great rush of water and leaking, this unguarded gap in the kingdom seems to me hard to bind. - 5 ಓ ರಾಮ, ಶತ್ರುನಾಶಕನೇ, ಕುದುರೆಯ ನಡೆಯನ್ನು ಕತ್ತೆಯೂ ಹಂಸದ ನಡೆಯನ್ನು ಕಾಗೆಯೂ ಹಿಂಬಾಲಿಸಲಾರದಂತೆ, ನಿನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ನನಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.
O Rama, subduer of foes, as a donkey cannot follow the gait of a horse nor a crow that of a swan, I cannot follow your path. - 6 ಮನೆಯ ಒಳಗೇ ನೆಟ್ಟು ಬೆಳೆದ ಮರ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ, ಹತ್ತಲು ಕಷ್ಟವಾದ ದಪ್ಪ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಹಲವು ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
A tree planted and grown inside the house becomes large, hard to climb, with a thick trunk and many branches. - 7 ಅದು ಹೂ ಬಿಟ್ಟು ಫಲ ತೋರಿಸದೆ ಒಣಗಿ ಬಿದ್ದರೆ, ಯಾರಿಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ನೆಟ್ಟಿದ್ದರೋ ಅವನಿಗೆ ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
If it flowers, shows no fruit and withers away, the one for whose sake it was planted does not enjoy its benefit. - 8 ಓ ಮಹಾಬಾಹು, ಇದು ನಿನಗೇ ಹೊಂದುವ ಹೋಲಿಕೆ ಎಂದು ತಿಳಿ. ನರೇಂದ್ರನೇ, ಭಕ್ತರೂ ಸೇವಕರೂ ಆದ ನಮ್ಮನ್ನು ನೀನು ಆಳದಿದ್ದರೆ ಹಾಗಾಗುತ್ತದೆ.
O mighty-armed one, know that this comparison is meant for you. It would be so if you, lord of men, did not rule us, your devotees and servants. - 9 ಇಂದು ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನನ್ನು, ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ನೋಡಲಿ.
Let the world see you from every side today, anointed and blazing with radiance like the sun at midday. - 10 ಓ ರಾಘವ, ವಾದ್ಯಗಳ ಘೋಷ, ಒಡ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಗೆಜ್ಜೆಗಳ ಸದ್ದು, ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳು.
O Raghava, awake to the sound of instruments, the jingle of girdles and anklets, and sweet songs. - 11 ಚಕ್ರ ತಿರುಗುವವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಇರುವವರೆಗೆ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಒಡೆಯನಾಗಿ ಮುಂದುವರಿ.
As long as the wheel turns and as long as the earth endures, continue here as master of all. - 12 ಭರತನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶತ್ರುಪುರಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ರಾಮನು ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿ ಶುಭ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು.
Hearing Bharata’s words, Rama, conqueror of enemy cities, accepted them saying so be it, and sat on a fair seat. - 13 ಶತ್ರುಘ್ನನ ಮಾತಿನಂತೆ ಕೌಶಲ್ಯವುಳ್ಳ, ಹಗುರ ಕೈಯ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ಕ್ಷೌರಿಕರು ರಾಘವನ ಸೇವೆಗೆ ಬಂದರು.
At Shatrughna’s word, skilled barbers with light hands and quick work came to attend on Raghava. - 14 ಮೊದಲು ಭರತ, ಮಹಾಬಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ವಾನರರಾಜ ಸುಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರಾಜ ವಿಭೀಷಣ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರು.
First Bharata, the mighty Lakshmana, Sugriva king of the monkeys and Vibhishana king of the rakshasas bathed. - 15 ನಂತರ ರಾಮನು ಜಡೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವಿಧವಿಧ ಹಾರಗಳು, ಗಂಧಲೇಪ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತ ನಿಂತನು.
Then Rama, his matted hair cleansed and bathed, stood there blazing with splendour in varied garlands, fragrant unguents and costly garments. - 16 ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಕುಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಭರತನು ರಾಮನಿಗೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿಸಿದನು.
The valiant and prosperous Bharata, who made the Ikshvaku line flourish, had Rama and Lakshmana adorned. - 17 ದಶರಥನ ಎಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯರು ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು ತಾವೇ ಸೀತೆಗೆ ಮನೋಹರವಾದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿದರು.
All the wives of Dasharatha, with spirited hearts, themselves gave Sita a charming adornment. - 18 ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಎಲ್ಲ ವಾನರಪತ್ನಿಯರನ್ನೂ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದಳು.
Kausalya, delighted and full of love for her sons, carefully adorned all the wives of the monkeys. - 19 ನಂತರ ಶತ್ರುಘ್ನನ ಮಾತಿನಂತೆ ಸಾರಥಿ ಸುಮಂತ್ರನು ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುವ ರಥವನ್ನು ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ತಂದನು.
Then at Shatrughna’s word the charioteer Sumantra yoked the horses to the chariot, splendid in every part, and brought it forward. - 20 ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಆ ದಿವ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥವನ್ನು ಕಂಡು ಮಹಾಬಾಹು ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿ ರಾಮನು ಅದನ್ನು ಏರಿದನು.
Seeing that divine and excellent chariot shining like the sun’s disc, the mighty-armed Rama of unfailing valour mounted it. - 21 ಮಹೇಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಸುಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಕುಂಡಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟರು.
Sugriva and Hanuman, radiant like Mahendra, bathed and went forth in divine-like garments and fair earrings. - 22 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸುಂದರ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟ ಸುಗ್ರೀವನ ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಸೀತೆ ನಗರವನ್ನು ನೋಡುವ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಹೊರಟರು.
Sugriva’s wives and Sita, wearing fine ornaments and fair earrings, set out eager to see the city. - 23 ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದಶರಥ ರಾಜನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿದರು.
In Ayodhya the ministers of King Dasharatha placed the priest at their head and deliberated to good purpose. - 24 ಅಶೋಕ, ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಸುಮಂತ್ರರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ, ರಾಮನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನಗರದ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದರು.
Ashoka, Vijaya and Sumantra met together and consulted for Rama’s advancement and the prosperity of the city. - 25 ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಮಂಗಲಕರವಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀವು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
They said: you should do everything auspicious for the anointing of the great-souled Rama, who deserves victory. - 26 ಹೀಗೆ ಆ ಮಂತ್ರಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ಸೂಚನೆ ಕೊಟ್ಟು, ರಾಮನನ್ನು ನೋಡುವ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಬೇಗನೆ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟರು.
Having thus instructed the priest, all the ministers hurried out of the city, their minds set on seeing Rama. - 27 ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣಿನ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಕುದುರೆಗಳ ರಥವನ್ನು ಏರುವಂತೆ, ಪಾಪರಹಿತ ರಾಮನು ರಥವೇರಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರದತ್ತ ಹೊರಟನು.
As thousand-eyed Indra mounts his chariot, the sinless Rama mounted his and set out for that excellent city. - 28 ಭರತನು ಕಡಿವಾಣದ ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದನು, ಶತ್ರುಘ್ನನು ಛತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಸಣಿಗೆ ಬೀಸಿದನು.
Bharata took the reins, Shatrughna held the umbrella, and Lakshmana fanned him over his head. - 29 ಮುಂದೆ ನಿಂತ ವಿಭೀಷಣನು ಬಿಳಿಯ ಚಾಮರವನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ರಾಕ್ಷಸರಾಜನು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಇನ್ನೊಂದನ್ನೂ ಹಿಡಿದನು. ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಹಿಂದೆ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗುರುತಿದೆ.
Vibhishana, standing in front, held a white chowry, and the king of the rakshasas held another, bright as the moon. The source carries an extra mark before this verse. - 30 ಆಗ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರುತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು ರಾಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಮಧುರ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸಿತು.
Then a sweet sound was heard in the sky as sages and gods with the Maruts praised Rama. - 31 ನಂತರ ವಾನರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಸುಗ್ರೀವನು ಪರ್ವತದಂತಿದ್ದ ಶತ್ರುಂಜಯ ಎಂಬ ಆನೆಯನ್ನು ಏರಿದನು.
Then Sugriva, the great and radiant bull among monkeys, mounted the mountain-like elephant named Shatrunjaya. - 32 ಮನುಷ್ಯರೂಪ ತಳೆದು ಎಲ್ಲ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾದ ವಾನರರು ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳನ್ನು ಏರಿ ಹೊರಟರು.
The monkeys, taking human form and adorned with every ornament, went mounted on nine thousand elephants. - 33 ಶಂಖನಾದ ಮತ್ತು ದುಂದುಭಿಗಳ ಘೋಷದೊಂದಿಗೆ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಮನು ಮಹಲುಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಆ ನಗರದತ್ತ ಹೊರಟನು.
To the sound of conches and the roar of drums, the tiger among men proceeded to that city, garlanded with rows of mansions. - 34 ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ರಾಘವನನ್ನು, ರಥದ ಮೇಲೆ ದೇಹಕಾಂತಿಯಿಂದ ಮಹಾರಥಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನು, ಅವರು ನೋಡಿದರು.
They saw Raghava coming with his retinue ahead, shining in person on his chariot like a great warrior. - 35 ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನನ್ನು ಜಯಘೋಷದಿಂದ ಹರಸಿ ರಾಮನಿಂದ ಅಭಿನಂದಿತರಾದ ಅವರು, ಸೋದರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು.
Having hailed Kakutstha and been welcomed by Rama, they followed the great-souled one, who was surrounded by his brothers. - 36 ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ರಾಮನು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಶೋಭಿಸಿದನು.
Surrounded by ministers, brahmins and subjects, Rama shone with splendour like the moon among the stars. - 37 ಮುಂದೆ ಸಾಗುವ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ತಾಳ ಮತ್ತು ಸ್ವಸ್ತಿಕ ಹಿಡಿದು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಂಗಲ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳುವವರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಹೊರಟನು.
He went on with instruments moving ahead and with joyful people, holding palm-leaf fans and svastika signs, speaking auspicious words. - 38 ಅಕ್ಷತೆ, ಚಿನ್ನ, ಹಸುಗಳು, ಕನ್ಯೆಯರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಹಿಡಿದ ಜನರು ರಾಮನ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು.
Unbroken rice, gold, cows, maidens, brahmins and people with sweets in their hands went before Rama. - 39 ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗಿನ ಗೆಳೆತನ, ಹನುಮಂತನ ಪ್ರಭಾವ, ವಾನರರ ಕೆಲಸ, ರಾಕ್ಷಸರ ಬಲ ಮತ್ತು ವಿಭೀಷಣನ ಸಂಧಾನವನ್ನು ರಾಮನು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು.
Rama told the ministers of his friendship with Sugriva, the power of Hanuman, the deeds of the monkeys, the strength of the rakshasas and Vibhishana’s alliance. - 40 ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಪುರವಾಸಿಗಳು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡರು.
Hearing this, the people of Ayodhya were amazed. - 41 ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ರಾಮನು ಇದನ್ನು ಹೇಳಿ, ವಾನರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಜನರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Having said this, the radiant Rama, surrounded by monkeys, entered Ayodhya, thronged with happy and well-fed people. - 42 ಆಗ ಪುರಜನರು ಮನೆಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು.
Then the citizens raised flags on house after house. - 43 ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಗಳು ವಾಸಿಸಿದ್ದ ತಂದೆಯ ರಮ್ಯ ಅರಮನೆಗೆ ಅವನು ತಲುಪಿದನು.
He reached his father’s delightful palace, where the Ikshvakus had lived. - 44 ಆಗ ರಘುನಂದನ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮನು ಧರ್ಮಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭರತನಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮಧುರ ಮಾತಿನಿಂದ ಹೇಳಿದನು.
Then Rama, prince and delight of the Raghus, spoke to Bharata, best of the righteous, in sweet and meaningful words. - 45 ತಂದೆಯ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದು ಒಳಹೊಕ್ಕು, ಕೌಸಲ್ಯೆ, ಸುಮಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
Reaching his great father’s palace and entering it, he saluted Kausalya, Sumitra and Kaikeyi. - 46 ಅಶೋಕವನದೊಂದಿಗಿರುವ, ಮುತ್ತು ವೈಡೂರ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ನನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸು ಎಂದು ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು.
Rama said: present my fine, large house, with its Ashoka grove and its scattering of pearls and vaidurya gems, to Sugriva. - 47 ಅವನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಿ ಭರತನು ಸುಗ್ರೀವನ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಆ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Hearing his words, Bharata, truthful in valour, took Sugriva by the hand and entered that house. - 48 ನಂತರ ಶತ್ರುಘ್ನನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸೇವಕರು ತೈಲದೀಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಂಚದ ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬೇಗನೆ ಒಳಹೊಕ್ಕರು.
Then, urged by Shatrughna, attendants quickly entered carrying oil lamps and bed coverings. - 49 ರಾಘವನ ತಮ್ಮ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ, ಪ್ರಭುವೇ, ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ದೂತರಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡು ಎಂದನು.
Shatrughna, Raghava’s radiant younger brother, said to Sugriva: lord, command the messengers for Rama’s anointing. - 50 ಸುಗ್ರೀವನು ಎಲ್ಲ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ನಾಲ್ಕು ಚಿನ್ನದ ಕೊಡಗಳನ್ನು ನಾಲ್ವರು ವಾನರ ಮುಖ್ಯರಿಗೆ ಬೇಗನೆ ಕೊಟ್ಟನು.
Sugriva quickly gave four golden jars, adorned with every gem, to four chiefs of the monkeys. - 51 ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳ ನೀರಿನ ತುಂಬಿದ ಕೊಡಗಳೊಂದಿಗೆ ನೀವು ಕಾಯಬೇಕು, ಹಾಗೆ ಮಾಡಿ ವಾನರರೇ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
He said: monkeys, so act that at dawn you await us with pots full of the waters of the four seas. - 52 ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆನೆಗಳಂತಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮ ವಾನರರು ವೇಗದ ಗರುಡರಂತೆ ಬೇಗನೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿದರು.
Thus told, the great monkeys, strong as elephants, leapt swiftly into the sky like swift Garudas. - 53 ಜಾಂಬವಂತ, ಹನುಮಂತ, ವೇಗದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಋಷಭ ಎಂಬ ವಾನರರು ನೀರು ತುಂಬಿದ ಕಲಶಗಳನ್ನು ತಂದರು.
The monkeys Jambavan, Hanuman, Vegadarshi and Rishabha brought vessels filled with water. - 54 ಐನೂರು ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ಅವರು ಕೊಡಗಳಲ್ಲಿ ತಂದರು.
They brought the water of five hundred rivers in pots. - 55 ಸತ್ತ್ವಶಾಲಿ ಸುಷೇಣನು ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ನೀರು ತುಂಬಿದ ಕಲಶವನ್ನು ತಂದನು.
Sushena, endowed with strength, brought from the eastern sea a water-filled pot adorned with every gem. - 56 ಋಷಭನು ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬೇಗನೆ ನೀರನ್ನು ತಂದನು. ಆ ಚಿನ್ನದ ಕೊಡವು ಕೆಂಪು ಚಂದನದ ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
Rishabha swiftly brought water from the southern sea. The golden pot was wreathed with branches of red sandalwood. - 57 ವಾಯುವಿನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಗವಯನು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ತಣ್ಣಗಿನ ನೀರನ್ನು ದೊಡ್ಡ ರತ್ನದ ಕೊಡದಲ್ಲಿ ತಂದನು.
Gavaya, with the valour of the wind, brought cool water from the great western ocean in a large jewelled pot. - 58 ಗರುಡ ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳ, ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ನಳನು ಉತ್ತರದಿಂದ ಬೇಗನೆ ನೀರನ್ನು ತಂದನು.
The righteous Nala, endowed with every virtue and with the valour of Garuda and the wind, quickly brought water from the north. - 59 ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾನರರು ತಂದ ಆ ನೀರನ್ನು ನೋಡಿ, ಶತ್ರುಘ್ನನು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರೋಹಿತನಿಗೂ ಮಿತ್ರರಿಗೂ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.
Seeing the water brought by those foremost monkeys, Shatrughna with the ministers handed it over for Rama’s anointing to the chief priest and to friends. - 60 ನಂತರ ಶುದ್ಧಾಚಾರಿ ವೃದ್ಧ ವಸಿಷ್ಠರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ರಾಮನನ್ನು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ರತ್ನಖಚಿತ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿದರು.
Then the venerable and pure Vasishtha with the brahmins seated Rama together with Sita on a jewelled seat. - 61 ವಸಿಷ್ಠ, ವಾಮದೇವ, ಜಾಬಾಲಿ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಕಾತ್ಯಾಯನ, ಸುಯಜ್ಞ, ಗೌತಮ ಮತ್ತು ವಿಜಯರು ಅಭಿಷೇಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು.
Vasishtha, Vamadeva, Jabali, Kashyapa, Katyayana, Suyajna, Gautama and Vijaya took part in the anointing. - 62 ವಸುಗಳು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದಂತೆ, ಅವರು ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಮನನ್ನು ತಿಳಿಯಾದ ಸುಗಂಧ ನೀರಿನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು.
As the Vasus anointed Indra, they anointed the tiger among men with clear, fragrant water. - 63 ಮೊದಲು ಋತ್ವಿಜರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕನ್ಯೆಯರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳು, ನಂತರ ವರ್ತಕರೊಂದಿಗೆ ಯೋಧರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು.
First priests, brahmins, maidens and ministers, and then warriors with the merchants, anointed him in great joy. - 64 ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳ ದಿವ್ಯ ರಸಗಳಿಂದ, ನಾಲ್ವರು ಲೋಕಪಾಲರು ಮತ್ತು ಸೇರಿದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು.
Gods standing in the sky anointed him with the divine essences of all herbs, together with the four guardians of the world and all the assembled gods. - 65 ಹಿಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಕಿರೀಟದಿಂದ ಮನುವು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾದನು. ಆ ಕಿರೀಟವು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು.
The jewelled crown made by Brahma long ago, with which Manu was anointed in former times, was radiant. - 66 ಅವನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ರಾಜರು ಅದರಿಂದಲೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಭಿಷಿಕ್ತರಾದರು. ಅದು ಚಿನ್ನದಿಂದ ರಚಿತವಾದ, ಮಹಾಜನರಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಮತ್ತು ವಿಧವಿಧ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.
In his line the kings were anointed in due order with it, in an assembly hall made of gold, graced by great people and adorned with gems of many kinds. - 67 ವಿಧಿಯಂತೆ ನಾನಾರತ್ನಗಳ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ, ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠರು ರಾಘವನಿಗೆ ಕಿರೀಟವನ್ನು ತೊಡಿಸಿದರು. ಋತ್ವಿಜರು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು.
Having seated him on a seat of many gems as the rule requires, the great-souled Vasishtha placed the crown on Raghava, and the priests adorned him with ornaments. - 68 ಶತ್ರುಘ್ನನು ಅವನಿಗೆ ಬಿಳಿಯ ಶುಭ ಛತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ವಾನರೇಶ್ವರ ಸುಗ್ರೀವನು ಬಿಳಿಯ ಚಾಮರವನ್ನು, ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರ ವಿಭೀಷಣನು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದರು.
Shatrughna held over him a fair white umbrella. Sugriva, lord of the monkeys, held a white chowry, and Vibhishana, king of the rakshasas, another bright as the moon. - 69 ಇಂದ್ರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ವಾಯುದೇವನು ರಾಘವನಿಗೆ ಹೊಳೆಯುವ, ನೂರು ಕಮಲಗಳ ಚಿನ್ನದ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
Urged by Indra, the wind god gave Raghava a blazing golden garland of a hundred lotuses. - 70 ಇಂದ್ರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ಅವನು ರಾಜನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.
Urged by Indra, he gave the king a pearl necklace set with all kinds of gems and adorned with jewels. - 71 ಯೋಗ್ಯನಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕದಲ್ಲಿ ದೇವ ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರೆಯರು ನರ್ತಿಸಿದರು.
At the anointing of the deserving and wise Rama, gods and gandharvas sang and bands of apsaras danced. - 72 ರಾಘವನ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಬೆಳೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತು, ಮರಗಳು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದವು, ಹೂವುಗಳು ಪರಿಮಳ ಬೀರಿದವು.
At Raghava’s festival the earth was rich in crops, the trees bore fruit and the flowers were fragrant. - 73 ಆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು, ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೂರು ಹೋರಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
That best of men gave the brahmins a hundred thousand horses, milch cows and a hundred bulls. - 74 ರಾಘವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು, ನಾನಾ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೊಟ್ಟನು.
Raghava gave the brahmins further thirty crores of gold, many ornaments and costly garments. - 75 ಆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಸೂರ್ಯಕಿರಣದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಮಣಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದಿವ್ಯ ಚಿನ್ನದ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
That best of men gave Sugriva a divine golden garland, set with gems and bright as a sun ray. - 76 ಧೈರ್ಯವಂತನಾದ ವಾಲಿಯ ಮಗ ಅಂಗದನಿಗೆ, ವೈಡೂರ್ಯಮಣಿ ಮತ್ತು ವಜ್ರರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಎರಡು ತೋಳ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
To Angada, the steadfast son of Vali, he gave a pair of armlets set with vaidurya stones and diamonds. - 77 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಚಂದ್ರಕಿರಣದಂತೆ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ರಾಮನು ಸೀತೆಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.
Rama gave Sita an incomparable pearl necklace, graced with the finest gems and shining like moonbeams. - 78 ನಿರ್ಮಲವಾದ ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶುಭ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ವೈದೇಹಿ ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡುತ್ತ ವಾಯುಪುತ್ರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳು.
Looking around, Vaidehi gave the spotless divine garments and the fair ornaments to the son of the wind. - 79 ಜನಕನ ಮಗಳು ತನ್ನ ಕೊರಳಿನಿಂದ ಹಾರವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಎಲ್ಲ ವಾನರರನ್ನೂ ಪತಿಯನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೋಡಿದಳು.
Janaka’s daughter took the necklace from her own neck and looked again and again at all the monkeys and at her husband. - 80 ಅವಳ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಅರಿತ ರಾಮನು, ಓ ಸುಭಗೆ, ಯಾರ ಮೇಲೆ ನಿನಗೆ ಸಂತೋಷವೋ ಅವನಿಗೆ ಹಾರವನ್ನು ಕೊಡು, ಯಾರಲ್ಲಿ ಪೌರುಷ, ಪರಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇವೆಯೋ ಅವನಿಗೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
Understanding her hint, Rama said to her: fortunate lady, give the necklace to the one with whom you are pleased, in whom manliness, valour and intellect are all found. - 81 ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣಿನ ಸೀತೆ ಆ ಹಾರವನ್ನು ವಾಯುಪುತ್ರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳು. ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳ ರಾಶಿಯಂತೆ ಬೆಳ್ಳಗಿನ ಮೋಡದಿಂದ ಪರ್ವತ ಶೋಭಿಸುವಂತೆ, ಹನುಮಂತನು ಆ ಹಾರದಿಂದ ಶೋಭಿಸಿದನು.
The dark-eyed Sita gave that necklace to the son of the wind. Hanuman shone with it as a mountain shines with a white cloud pale as a mass of moonbeams. - 82 ನಂತರ ಶತ್ರುತಾಪಕ ರಾಜನು ದ್ವಿವಿದ, ಮೈಂದ ಮತ್ತು ನೀಲರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕೊಟ್ಟನು.
Then the king, scorcher of foes, considered every desirable thing and gave gifts to Dvivida, Mainda and Nila. - 83 ಎಲ್ಲ ವೃದ್ಧ ವಾನರರನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ವಾನರೇಶ್ವರರನ್ನು ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.
All the elder monkeys and the other lords of the monkeys were honoured fittingly with garments and ornaments. - 84 ವಿಭೀಷಣ, ಸುಗ್ರೀವ, ಹನುಮಂತ, ಜಾಂಬವಂತ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ವಾನರರನ್ನು ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವ ರಾಮನು ಗೌರವಿಸಿದನು.
Vibhishana, Sugriva, Hanuman, Jambavan and all the chief monkeys were honoured by Rama, whose deeds never wearied. - 85 ಇಷ್ಟವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಹೇರಳ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿತರಾಗಿ, ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು.
Honoured fittingly by all with wished-for gifts and abundant gems, they all went back as they had come, with glad hearts. - 86 ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾನರರೆಲ್ಲರೂ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ರಾಜನಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಗೆ ಹೋದರು.
All those foremost monkeys bowed to the great-souled one, were dismissed by the king, and returned to Kishkindha. - 87 ವಾನರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಕಂಡು, ರಾಮನಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Sugriva, best of the monkeys, having witnessed Rama’s anointing and been honoured by him, entered the city of Kishkindha. - 88 ರಾಮನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಇಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜ ವಿಭೀಷಣನು ಕುಲಧನವನ್ನು ಪಡೆದು ಲಂಕೆಗೆ ಹೋದನು.
King Vibhishana, honoured by Rama fittingly with all desired things, received his family treasure and went to Lanka. - 89 ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಂದ, ಮಹಾಕೀರ್ತಿಯ, ಪರಮ ಉದಾರಿ ರಾಘವನು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಳಿದನು.
Raghava, famed, supremely generous and the slayer of his foes, ruled the whole kingdom with great joy. - 90 ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳ ರಾಮನು ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Rama, who loved dharma, spoke to Lakshmana, who knew dharma. - 91 ಓ ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಹಿಂದಿನ ರಾಜರು ಬಲದಿಂದ ಆಳಿದ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಆಳು. ಪಿತೃಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಹೊತ್ತಂತೆ ನೀನೂ ಸಮಾನ. ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಆ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರು.
Knower of dharma, rule with me this earth that earlier kings held by strength. You are equal to me, as our forefathers bore us both. As heir apparent, carry that burden. - 92 ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಒಲಿಸಿದರೂ ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗ ಒಪ್ಪದಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಯುವರಾಜ ಪದವಿಗೆ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಸಮ್ಮತಿಸದಿದ್ದಾಗ, ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನು ಭರತನನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದನು.
When Sumitra’s son, though entreated with all earnestness and even appointed to the post of heir apparent, would not agree, the great-souled Rama anointed Bharata. - 93 ಆ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನು ಪೌಂಡರೀಕ, ಅಶ್ವಮೇಧ, ವಾಜಪೇಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮಾಡಿದನು.
That best of kings performed the Pundarika, Ashvamedha and Vajapeya sacrifices repeatedly, and many other sacrifices as well. - 94 ರಾಘವನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೇರಳ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
Raghava, having received the kingdom for ten thousand years, performed a hundred Ashvamedha sacrifices with fine horses and rich fees. - 95 ಮೊಣಕಾಲಿನವರೆಗೆ ಚಾಚಿದ ತೋಳುಗಳ, ವಿಶಾಲ ಭುಜಗಳ ಪ್ರತಾಪಿ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಸಂಗಡಿಗನಾಗಿ ಹೊಂದಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು.
Rama, powerful, broad-shouldered and long-armed, with arms reaching to the knees, protected the earth with Lakshmana as his companion. - 96 ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಘವನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಮಿತ್ರರು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
The righteous Raghava, having obtained a supreme kingdom, performed many sacrifices with his friends and kinsfolk. - 97 ರಾಮನು ರಾಜ್ಯ ಆಳುತ್ತಿರುವಾಗ ವಿಧವೆಯರು ಗೋಳಾಡಲಿಲ್ಲ, ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳ ಭಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ರೋಗದ ಭಯವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
While Rama ruled the kingdom, no widows wailed, and there was no fear of fierce beasts or of disease. - 98 ಲೋಕ ಕಳ್ಳರಿಲ್ಲದಂತಾಯಿತು, ಯಾರನ್ನೂ ಯಾವ ಅನರ್ಥವೂ ಮುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ, ವೃದ್ಧರು ಮಕ್ಕಳ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಲಿಲ್ಲ.
The world became free of thieves, no misfortune touched anyone, and elders did not have to perform funeral rites for children. - 99 ಎಲ್ಲವೂ ಸಂತೋಷಮಯವಾಗಿತ್ತು, ಎಲ್ಲರೂ ಧರ್ಮಪರರಾದರು. ರಾಮನನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಹಿಂಸಿಸಲಿಲ್ಲ.
All was joyful and everyone turned to dharma. Looking only to Rama, they did not harm one another. - 100 ರಾಮನು ರಾಜ್ಯ ಆಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಜನರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷ ಬದುಕಿದರು, ಸಾವಿರಾರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ರೋಗ ಮತ್ತು ಶೋಕ ಇಲ್ಲದವರಾಗಿದ್ದರು.
While Rama ruled, people lived for thousands of years with many sons, free of illness and sorrow. - 101 ಪ್ರಜೆಗಳ ಮಾತುಗಳೆಲ್ಲ ರಾಮ, ರಾಮ, ರಾಮ ಎಂದೇ ಆದವು. ರಾಮನು ಆಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಜಗತ್ತು ರಾಮಮಯವಾಯಿತು.
The talk of the people became Rama, Rama, Rama. While Rama ruled, the world became full of Rama. - 102 ಮರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೂ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ವಿಶಾಲ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಮಳೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುರಿಯಿತು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಹಿತವಾಗಿ ಸೋಕಿತು.
The trees were always in flower and fruit, with broad trunks. The rain fell in season and the wind was pleasant to the touch. - 103 ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು ದುರಾಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಲೇ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದರು.
Brahmins, kshatriyas, vaishyas and shudras, free of greed, engaged in their own duties and were content with their own work. - 104 ರಾಮನು ಆಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಪ್ರಜೆಗಳು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು, ಸುಳ್ಳುಗಾರರು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರು, ಎಲ್ಲರೂ ಧರ್ಮಪರಾಯಣರಾಗಿದ್ದರು.
Under Rama’s rule the people delighted in dharma and none were untruthful. All were endowed with auspicious marks and all were devoted to dharma. - 105 ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಮನು ಸೋದರರೊಂದಿಗೆ ಹನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು.
The glorious Rama ruled the kingdom with his brothers for eleven thousand years. - 106 ಹಿಂದೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಚಿಸಿದ ಈ ಆದಿಕಾವ್ಯ ಋಷಿಕೃತವಾದುದು, ಧನ, ಕೀರ್ತಿ, ಆಯುಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಾಜರಿಗೆ ವಿಜಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಓದುವ ಅಥವಾ ಕೇಳುವ ಮನುಷ್ಯನು ಪಾಪದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
This first poem, the work of a sage composed by Valmiki long ago, is said to bring wealth, fame, long life and victory to kings. The person who reads or hears it is said to be freed from sin. - 107 ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಧನ ಬಯಸುವವನು ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
One who longs for sons gets sons and one who longs for wealth gets wealth, it is said, when a person hears of Rama’s anointing. - 108 ರಾಜನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾನೆ. ಕೌಸಲ್ಯೆ ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
A king wins the earth and overcomes his enemies. It is as when Kausalya rejoiced in Rama and Sumitra in Lakshmana. - 109 ಭರತನೊಂದಿಗೆ ಕೈಕೇಯಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಂತೆ, ಮಕ್ಕಳು ಬದುಕಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮಕ್ಕಳು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಆನಂದದಿಂದ ಇರುವರು.
As Kaikeyi rejoiced in Bharata, women whose children live will be ever happy, with sons and grandsons. - 110 ಈ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತು ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದ ಕರ್ಮದ ರಾಮನ ಎಲ್ಲ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Hearing this Ramayana, he gains long life and a share in all the victory of Rama, whose deeds never wearied. - 111 ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಚಿಸಿದ ಈ ಋಷಿಕಾವ್ಯವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕೋಪವನ್ನು ಗೆದ್ದು ಕೇಳುವವನು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ.
The one who hears this sage’s poem composed by Valmiki, with faith and anger conquered, crosses over difficulties. - 112 ಪ್ರವಾಸದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಗಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ರಾಘವನಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತಾನು ಬೇಡಿದ ಎಲ್ಲ ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲಿ.
At the end of a sojourn he finds reunion with his kinsfolk. May he obtain here from Raghava all the boons he prays for. - 113 ಕೇಳುವವರ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಯಾರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದೋ ಅಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನಗಳು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆ.
By the listening of those who hear, all the gods are pleased. In the house of one who keeps it, obstacles subside. - 114 ರಾಜನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಿ, ಪ್ರವಾಸಿ ಕ್ಷೇಮದಿಂದ ಹೋಗಲಿ. ಋತುಮತಿಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಉತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರಲಿ.
May a king conquer the earth and a traveller go in safety. May women in their season, having heard this, bear excellent sons. - 115 ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತ ಓದುವವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಲಿ, ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ.
May one who honours and recites this ancient history be freed from all sin and obtain long life. - 116 ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಕೇಳಬೇಕು. ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಲಾಭ ಆಗುತ್ತದೆ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Kshatriyas should hear this daily from a brahmin, bowing the head. Prosperity and the gain of sons will follow, without doubt. - 117 ಈ ಇಡೀ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಸದಾ ಕೇಳುವ ಮತ್ತು ಓದುವವನ ಮೇಲೆ ರಾಮನು ಸದಾ ಪ್ರೀತಿ ತೋರುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಸನಾತನ ವಿಷ್ಣುವೇ ಹೌದು.
Rama is ever pleased with one who always hears or recites this whole Ramayana. Rama is indeed the eternal Vishnu. - 118 ಆದಿದೇವ, ಮಹಾಬಾಹು, ಹರಿ, ನಾರಾಯಣ, ಪ್ರಭು ಎಂದರೆ ರಘುಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಮನೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್. ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಶೇಷ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
The primal god, the mighty-armed Hari, Narayana, the lord, is Rama himself, best of the Raghus. Lakshmana is called Shesha. - 119 ಈ ಶುಭ ಮತ್ತು ಮಹಾರ್ಥವುಳ್ಳ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕುಟುಂಬದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಧನಧಾನ್ಯ ವೃದ್ಧಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಥಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
Hearing this auspicious poem of deep meaning, one gains growth of family, increase of wealth and grain, excellent wives and the highest happiness. He attains all success of his aims on earth. - 120 ಇದು ಆಯುಸ್ಸು, ಆರೋಗ್ಯ, ಯಶಸ್ಸು, ಸೋದರ ಸ್ನೇಹ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸಮೃದ್ಧಿ ಬಯಸುವ ಸಜ್ಜನರು ತೇಜಸ್ಸು ಕೊಡುವ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿಯಮದಿಂದ ಕೇಳಬೇಕು.
It is said to bring long life, health, fame, brotherly affection, understanding and happiness. Good people who wish for prosperity should hear this vigour-giving story regularly. - 121 ಹೀಗೆ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇವೆ, ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಲ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ.
Thus this story of what happened long ago has been told. May good come to you. Recite it fearlessly, and may the strength of Vishnu grow. - 122 ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಮಾಯಣ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಪಿತೃಗಳೂ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
By taking it up and hearing it, all the gods are satisfied. By hearing the Ramayana the ancestors too are satisfied. - 123 ರಾಮನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಋಷಿ ರಚಿಸಿದ ಈ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
Those people who, out of devotion to Rama, have this collection composed by the sage written down here will dwell in heaven.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಇದೊಂದು ಶೃಂಗೇರಿ ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಪೀಠದ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಗ. ಮೂಲದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ 131ನೆಯ ಸರ್ಗ. ರಚನೆಯ ಕಾಲವನ್ನು ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
This is a sarga from the website of the Sringeri Sri Sharada Peetham. By the source’s closing line it is the 131st sarga of the Yuddha Kanda of the Valmiki Ramayana. Our source gives no date of composition.
ಪಾಠವು ಭರತನು ರಾಮನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಮಾತಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ರಾಮನ ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆ, ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ದೃಶ್ಯ, ಕಿರೀಟದ ವರ್ಣನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು, ರಾಮನ ರಾಜ್ಯದ ಚಿತ್ರಣ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಕೇಳುವ ಮತ್ತು ಬರೆಯಿಸುವವರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
The text opens with Bharata offering the kingdom to Rama. Then come Rama’s return, the coronation scene, the verses on the crown and a picture of Rama’s reign. The last verses state the fruits for those who hear the Ramayana and have it written.
ಕಿರೀಟದ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಮೂಲವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶ್ಲೋಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂಲದ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಕನ್ನಡ ಪಾಠವನ್ನು ದೇವನಾಗರಿಯಿಂದ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಪದಗಳ ಕಾಗುಣಿತದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿರಬಹುದು.
The source marks some of the verses on the crown as extra verses. We have kept them in the source’s order. The Kannada text was converted mechanically from Devanagari, so a few spellings may contain slips.
ಫಲಶ್ರುತಿ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಸ್ವರ್ಗ, ಪಿತೃತೃಪ್ತಿ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಶ್ಲೋಕ 120 ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಪಠಣ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬದಲಿಯಲ್ಲ.
The closing verses speak of heaven, the satisfaction of ancestors, children and prosperity. Verse 120 mentions health. Prayer and chanting do not replace medical treatment.
ಆಧಾರ: ಶೃಂಗೇರಿ ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಪೀಠದ ಜಾಲತಾಣದ ಸ್ತೋತ್ರ ವಿಭಾಗ. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Source: the stotra section of the Sringeri Sri Sharada Peetham website (sringeri.net). Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದು ತಂಡದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವಾಗ, ಕೆಲಸದ ಕೈಪಿಡಿ, ಕೀಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಇದುವರೆಗಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಹಸ್ತಾಂತರ ಸರಾಗವಾಗಿ ನಡೆದರೆ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ.
When a senior member of a team hands a responsibility to someone else, they set the work manual, the keys and their experience so far before their colleagues and talk it through. When such a handover goes smoothly, everyone’s mind feels lighter.
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭರತನು ತಾನು ಹೊತ್ತ ಭಾರವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರಾದವರಿಗೆ ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಭರತರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಾವೂ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹಂಚಿ, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಸಿದರೆ ಸಂಬಂಧಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
In this sarga Bharata wholeheartedly hands the burden he carried to the one fit to bear it, and Rama shares his own with Lakshmana and Bharata. When we too divide responsibilities clearly at home and at work and pass them on with mutual respect, our relationships grow stronger.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ