ಸೀತಾ ನವಮಿ ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜ ಜನಕನ ಮಗಳೂ ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯೂ ಆದ ಸೀತೆಯ ಆವಿರ್ಭಾವದ ದಿನ. ಇದು ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ನವಮಿ, ಶ್ರೀರಾಮ ನವಮಿಯ ಒಂದು ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸದ ನಂತರ; ಇದಕ್ಕೆ ಸೀತಾ ಜಯಂತಿ, ಜಾನಕೀ ನವಮಿ, ಜಾನಕೀ ಜಯಂತಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರು. ಇದರ ಆಚರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಉತ್ತರ ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಪಕ್ಕದ ಬಯಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ, ಅವಳ ಜನ್ಮಭೂಮಿಯಾದ ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ.
ಕಥೆ
ಸೀತೆಯ ಜನನ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯದಲ್ಲ. ರಾಮಾಯಣ ಹೇಳುವಂತೆ, ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುತ್ತಿದ್ದ ಜನಕ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ನೇಗಿಲು ಸೀಳಿದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಸಿಕ್ಕಿತು; ಮರುಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಮಗಳಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಅವಳ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ ನೇಗಿಲ ಸಾಲು; ಅವಳ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳೂ ಅದೇ ನೆನಪನ್ನು ಉಳಿಸಿವೆ: ಜನಕನ ಮಗಳು ಜಾನಕಿ; ಮಿಥಿಲೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಹದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮೈಥಿಲಿ, ವೈದೇಹಿ; ಭೂಮಿಯ ಮಗಳು ಭೂಮಿಜಾ. ಅವಳು ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ, ಮಂಗಳವಾರ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದಳು ಎಂಬುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ.
ಬಿಹಾರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅವಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೀತಾಮಢಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುನೌರಾ ಧಾಮ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಸೀತಾಮಢಿ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರು ಅವಳಿಂದಲೇ ಬಂದದ್ದು.
ಆಚರಣೆ
ಆಚರಣೆ ಸರಳ. ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಪತಿಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ರಾಮಾಯಣ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀರಾಮ ನವಮಿಯಂದು ಮಾಡುವಂತೆ ಪೂಜೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ.
ಅನುದಿನ ಕೊಡುವ ದಿನ
ಶ್ರೀರಾಮ ನವಮಿಯಂತೆ ಸೀತಾ ನವಮಿಯೂ ಗಳಿಗೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ಐದು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದಾದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲ ನವಮಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದಿನಕ್ಕೆ ಅನುದಿನ ಇದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ದೃಕ್ ಪಂಚಾಂಗವೂ ದಿನದ ಪೂಜಾ ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ಇದೇ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡು ದಿನವೂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ನವಮಿ ಇದ್ದರೆ ಮೊದಲ ದಿನ. ಯಾವ ದಿನದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ನವಮಿ ಇರುವ ದಿನ. 2027ಕ್ಕೆ ಅನುದಿನ ಕೊಡುವ ದಿನ ಮೇ 14.
ವೈಶಾಖದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಮಾಂತ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಎರಡೂ ಪಂಚಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹೆಸರು; ಹಾಗಾಗಿ ಮಾಸದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಒಪ್ಪುತ್ತವೆ. ಅನುದಿನದಲ್ಲಿ ಸೀತಾ ನವಮಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪದ್ಧತಿಯ ಓದುಗರಿಗೆ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ತೋರಿಸುವ ಆಯ್ಕೆ ಆನ್ ಆಗಿದ್ದಾಗ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಸೀತೆಯ ಜನನಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ದಿನ
ಸೀತೆಯ ಜನನವನ್ನು ಬೇರೆಯದೇ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು, ಜಾನಕೀ ಜಯಂತಿಯಾಗಿಯೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರದ ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆ ತಿಥಿ ಫಾಲ್ಗುಣ ಕೃಷ್ಣ ಅಷ್ಟಮಿ. ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗುಜರಾತಿನ ಅಮಾಂತ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ತಿಥಿ ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಮಾಘ ಕೃಷ್ಣ ಅಷ್ಟಮಿ. ಎರಡು ಮಾಸದ ಹೆಸರಿನ ಒಂದೇ ದಿನ ಅದು, ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲ. ವೈಶಾಖದ ದಿನ ಮತ್ತು ಫಾಲ್ಗುಣದ ದಿನ ಎರಡನ್ನೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ, ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಬದಿಗೆ ಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅನುದಿನ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು ವೈಶಾಖದ ದಿನವನ್ನು.
ಸಂಬಂಧಿತ ದಿನಗಳು
ಗಂಗಾ ಸಪ್ತಮಿ ಎರಡು ದಿನ ಮುಂಚೆ, ಇದೇ ಪಕ್ಷದ ಸಪ್ತಮಿಯಂದು; ನರಸಿಂಹ ಜಯಂತಿ ಐದು ದಿನ ನಂತರ, ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು. ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೀರಾಮ ನವಮಿಯನ್ನೂ ಇದೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಿಯಮದಿಂದ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ; ಅನೇಕ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಶ್ರೀರಾಮ ನವಮಿಯಂದು ನಡೆಸುವ ಸೀತಾರಾಮ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ.
Sita Navami marks the appearance of Sita, the daughter of King Janaka of Mithila and the wife of Rama. It falls on the ninth tithi of the bright fortnight of Vaishakha, one lunar month after Rama Navami, and is also called Sita Jayanti, Janaki Navami and Janaki Jayanti. It is kept chiefly in North India, and especially in Mithila, the country of her birth, which lies across north Bihar and the neighbouring plains of Nepal.
The story
Sita was not born in the ordinary way. As the Ramayana tells it, King Janaka was ploughing the ground in preparation for a sacrifice when he found an infant girl in the earth the plough had turned; the retellings differ on the detail, some speaking of a casket or an earthen pot. He took her as his daughter. Her name means the furrow, and her other names keep the same memory: Janaki, the daughter of Janaka; Maithili and Vaidehi, the princess of Mithila and Videha; and Bhumija, the daughter of the earth. Tradition places her appearance in the nakshatra Pushya, on a Tuesday.
Regional tradition in Bihar places the spot where she appeared at Punaura Dham in Sitamarhi district, and the town of Sitamarhi takes its name from her.
How the day is kept
The observance is simple. Married women keep a fast and pray for the long life of their husbands, Sita is worshipped together with Rama, and the Ramayana is read. The puja is done in the midday hours, as it is on Rama Navami.
Which day Anudina gives
Like Rama Navami, Sita Navami is fixed by the hour. Anudina gives it on the day on which the navami of Vaishakha shukla paksha is running at madhyahna, the third of the five parts of the daytime, the window in which Drik Panchang also prints the day’s puja muhurta. If the navami is running at midday on two days, the first is taken. If it covers the midday of neither, the day on which it is running at sunrise is taken. For 2027 Anudina gives 14 May.
The bright fortnight of Vaishakha has the same name in the amanta and purnimanta calendars, so North and South agree on the month. Sita Navami appears in Anudina under the North Indian custom, and for readers on the South Indian custom when festivals of other regions are shown.
Another date for Sita’s birth
Sita’s birth is also kept on a quite different tithi, the eighth of a dark fortnight, as Janaki Jayanti. In the North’s purnimanta reckoning that tithi is Phalguna krishna ashtami. In the amanta calendar of Karnataka, Maharashtra and Gujarat the same tithi falls in the month called Magha, and is Magha krishna ashtami. It is one day under two month names, not two days. Both the Vaishakha and the Phalguna dates are kept, by different communities, and neither displaces the other. Anudina lists the Vaishakha date.
Related days
Ganga Saptami falls two days earlier, on the seventh of the same fortnight, and Narasimha Jayanti five days later, on the fourteenth. Rama Navami, a month before, is reckoned by the same midday rule, and the Sita Rama Kalyanam that many temples perform on Rama Navami brings the two together.