ಊರೂರು ಅಲೆಯುವ ಕೆಲಸ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ, ಅಯೋಗ್ಯರ ಸೇವೆ. ಇವು ಯಾವುದೂ ಸುಲಭವಲ್ಲ ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಇವನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಜೋಡಿಸಿ, ಕೊನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನಲ್ಲಿ ಬಡತನವನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಅಹೋ ನು ಕಷ್ಟಂ ಸತತಂ ಪ್ರವಾಸಸ್ತತೋಽತಿಕಷ್ಟಃ ಪರಗೇಹವಾಸಃ
ಕಷ್ಟಾಧಿಕಾ ನೀಚಜನಸ್ಯ ಸೇವಾ ತತೋಽತಿಕಷ್ಟಾ ಧನಹೀನತಾ ಚ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
अहो नु कष्टं सततं प्रवासस्ततोऽतिकष्टः परगेहवासः
कष्टाधिका नीचजनस्य सेवा ततोऽतिकष्टा धनहीनता च
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
aho nu kaṣṭaṃ satataṃ pravāsastato’tikaṣṭaḥ paragehavāsaḥ
kaṣṭādhikā nīcajanasya sevā tato’tikaṣṭā dhanahīnatā ca
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅಹೋ (अहो, aho) = ಅಯ್ಯೋ (alas)
- ನು (नु, nu) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
- ಕಷ್ಟಂ (कष्टं, kaṣṭaṃ) = ಕಷ್ಟ (hard)
- ಸತತಂ (सततं, satataṃ) = ನಿರಂತರ (unending)
- ಪ್ರವಾಸಸ್ತತೋಽತಿಕಷ್ಟಃ (प्रवासस्ततोऽतिकष्टः, pravāsastato’tikaṣṭaḥ) = ಪ್ರವಾಸ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟ (ಪ್ರವಾಸಃ + ತತಃ + ಅತಿಕಷ್ಟಃ) (travel, and harder than that)
- ಪರಗೇಹವಾಸಃ (परगेहवासः, paragehavāsaḥ) = ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ (living in another’s house)
- ಕಷ್ಟಾಧಿಕಾ (कष्टाधिका, kaṣṭādhikā) = ಕಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು (harder still)
- ನೀಚಜನಸ್ಯ (नीचजनस्य, nīcajanasya) = ನೀಚನ (of a base person)
- ಸೇವಾ (सेवा, sevā) = ಸೇವೆ (service)
- ತತೋಽತಿಕಷ್ಟಾ (ततोऽतिकष्टा, tato’tikaṣṭā) = ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟ (ತತಃ + ಅತಿಕಷ್ಟಾ) (harder than that)
- ಧನಹೀನತಾ (धनहीनता, dhanahīnatā) = ಧನವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ (want of wealth)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಅಯ್ಯೋ, ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಸ ಕಷ್ಟ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟ ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ. ನೀಚನ ಸೇವೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟ ಹಣವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Alas, ceaseless travel is hard. Harder still is living in another’s house. Serving a base person is harder yet. And harder than all of these is to be without wealth.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಏಣಿಯ ಮಾದರಿಯ ಹೇಳಿಕೆ. ಪ್ರತಿ ಹಂತವೂ ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಭಾರ. ತತಃ ಅತಿಕಷ್ಟ ಎಂಬ ಮಾತು ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಂದು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಲೆಕ್ಕ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
This is a ladder-shaped statement. Each rung is heavier than the one before. The phrase tatah atikashta comes twice and counts the rungs.
ನೀಚಜನ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಾವು ನಡತೆಯಲ್ಲಿ ಕೀಳಾದ ಯಜಮಾನ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಯಾವುದೇ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಅದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
We have taken the word nichajana to mean a master low in conduct. We do not think it points to any community.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 66. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 66. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದೂರದೂರಿನಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕನಿಗೂ ಹೊಸ ಊರಿಗೆ ಬಂದ ಯುವ ವೈದ್ಯನಿಗೂ ಈ ಏಣಿ ಪರಿಚಿತ. ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಜೊತೆ ಒಂದು ಹೋಲಿಸುವ ಬದಲು, ಅವು ಕೂಡಿ ಬರುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.
The migrant worker far from home and the young doctor new to a town both know this ladder. Rather than comparing hardships one against another, it matters to see how they come together.
ಸಂಪಾದನೆ ಇದ್ದರೆ ಉಳಿದ ಕಷ್ಟಗಳು ಹಗುರವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಕವಿಯ ಅನುಭವದ ಮಾತು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.
There is a hint that with some income the other hardships may grow lighter. But this is the poet’s experience, and it cannot be said to hold in the same order for everyone.