ಹೊಗಳುವ ಭಾಷೆ ಎಷ್ಟು ಬೇಗ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಹಠ ಎಂದು ಕರೆದದ್ದು, ಮೇಲಧಿಕಾರಿ ಆದ ಮೇಲೆ ದೃಢತೆ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಈ ಪದ್ಯ ಅದೇ ಅನುಭವವನ್ನು ಐದು ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಹೊಸ ಹೆಸರು ಇದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಆಲಸ್ಯಂ ಸ್ಥಿರತಾಮುಪೈತಿ ಭಜತೇ ಚಾಪಲ್ಯಮುದ್ಯೋಗಿತಾಂ ಮೂಕತ್ವಂ ಮಿತಭಾಷಿತಾಂ ವಿತನುತೇ ಮೌಢ್ಯಂ ಭವೇದಾರ್ಜವಮ್
ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರವಿಚಾರಣಾವಿರಹಿತಾ ಯಚ್ಛತ್ಯುದಾರಾತ್ಮತಾಂ ಮಾತರ್ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತವ ಪ್ರಸಾದವಶತೋ ದೋಷಾ ಅಮೀ ಸ್ಯುರ್ಗುಣಾಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
आलस्यं स्थिरतामुपैति भजते चापल्यमुद्योगितां मूकत्वं मितभाषितां वितनुते मौढ्यं भवेदार्जवम्
पात्रापात्रविचारणाविरहिता यच्छत्युदारात्मतां मातर्लक्ष्मि तव प्रसादवशतो दोषा अमी स्युर्गुणाः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
ālasyaṃ sthiratāmupaiti bhajate cāpalyamudyogitāṃ mūkatvaṃ mitabhāṣitāṃ vitanute mauḍhyaṃ bhavedārjavam
pātrāpātravicāraṇāvirahitā yacchatyudārātmatāṃ mātarlakṣmi tava prasādavaśato doṣā amī syurguṇāḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಆಲಸ್ಯಂ (आलस्यं, ālasyaṃ) = ಆಲಸ್ಯ (laziness)
- ಸ್ಥಿರತಾಮುಪೈತಿ (स्थिरतामुपैति, sthiratāmupaiti) = ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ (ಸ್ಥಿರತಾಂ + ಉಪೈತಿ) (takes on steadiness)
- ಭಜತೇ (भजते, bhajate) = ಹೊಂದುತ್ತದೆ (takes on)
- ಚಾಪಲ್ಯಮುದ್ಯೋಗಿತಾಂ (चापल्यमुद्योगितां, cāpalyamudyogitāṃ) = ಚಂಚಲತೆ ಉದ್ಯೋಗಶೀಲತೆಯನ್ನು (ಚಾಪಲ್ಯಂ + ಉದ್ಯೋಗಿತಾಂ) (restlessness, the quality of enterprise)
- ಮೂಕತ್ವಂ (मूकत्वं, mūkatvaṃ) = ಮೂಕತನ (dumbness)
- ಮಿತಭಾಷಿತಾಂ (मितभाषितां, mitabhāṣitāṃ) = ಮಿತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಗುಣವನ್ನು (the habit of measured speech)
- ವಿತನುತೇ (वितनुते, vitanute) = ಹರಡುತ್ತದೆ, ತಾಳುತ್ತದೆ (assumes)
- ಮೌಢ್ಯಂ (मौढ्यं, mauḍhyaṃ) = ಮೂರ್ಖತನ (folly)
- ಭವೇದಾರ್ಜವಮ್ (भवेदार्जवम्, bhavedārjavam) = ಸರಳತೆಯಾಗುತ್ತದೆ (ಭವೇತ್ + ಆರ್ಜವಂ) (becomes straightforwardness)
- ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರವಿಚಾರಣಾವಿರಹಿತಾ (पात्रापात्रविचारणाविरहिता, pātrāpātravicāraṇāvirahitā) = ಯೋಗ್ಯ ಅಯೋಗ್ಯರ ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು (absence of any weighing of worthy and unworthy)
- ಯಚ್ಛತ್ಯುದಾರಾತ್ಮತಾಂ (यच्छत्युदारात्मतां, yacchatyudārātmatāṃ) = ಉದಾರ ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ (ಯಚ್ಛತಿ + ಉದಾರಾತ್ಮತಾಂ) (yields the name of a generous heart)
- ಮಾತರ್ಲಕ್ಷ್ಮಿ (मातर्लक्ष्मि, mātarlakṣmi) = ತಾಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ (ಮಾತಃ + ಲಕ್ಷ್ಮಿ) (O Mother Lakshmi)
- ತವ ಪ್ರಸಾದವಶತೋ (तव प्रसादवशतो, tava prasādavaśato) = ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದ ಬಲದಿಂದ (by the power of your favour)
- ದೋಷಾ ಅಮೀ (दोषा अमी, doṣā amī) = ಈ ದೋಷಗಳು (these faults)
- ಸ್ಯುರ್ಗುಣಾಃ (स्युर्गुणाः, syurguṇāḥ) = ಗುಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ (ಸ್ಯುಃ + ಗುಣಾಃ) (become virtues)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ತಾಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಈ ದೋಷಗಳು ಗುಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಆಲಸ್ಯ ಸ್ಥಿರತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂಚಲತೆ ಉದ್ಯೋಗಶೀಲತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಕತನ ಮಿತಭಾಷೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರ್ಖತನ ಸರಳತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಗ್ಯ ಅಯೋಗ್ಯರ ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೊಡುವುದು ಉದಾರತೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O Mother Lakshmi, by the power of your favour these faults become virtues. Laziness becomes steadiness. Restlessness becomes enterprise. Dumbness becomes measured speech. Folly becomes straightforwardness. Giving without weighing the worthy and the unworthy passes for generosity.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದೋಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗುಣದ ಹೆಸರು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಹೋಲಿಕೆ ಇದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೂಕತನ ಮತ್ತು ಮಿತಭಾಷೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದೇ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ಕವಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Each fault here is matched with the name of a virtue. Some pairs have a real likeness, for example dumbness and measured speech. The poet shows how the same behaviour is seen differently.
ಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾದಾಗ ಹೆಸರು ಬದಲಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಚಮತ್ಕಾರ. ಕೊನೆಯ ಜೋಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಟುವಾದುದು, ಏಕೆಂದರೆ ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಉದಾರತೆ ಎಂದು ಕರೆದು ಕವಿ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸುತ್ತಲಿನ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಣಕಿಸುತ್ತಾನೆ.
This is a saying built on a switch of names when the circumstance changes. The last pair is the sharpest, since by calling an undiscerning gift generosity the poet mocks the praise that surrounds wealth.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 63. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 63. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದೇ ವರ್ತನೆಗೆ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಾವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ. ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಹೊಗಳುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯ.
We give one behaviour different names according to position and wealth. Noticing this lets us look at a person’s actual work before praising them.
ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯನ ಹಠವನ್ನು ದೃಢತೆ ಎಂದೂ ಕಿರಿಯನ ಅದೇ ಹಠವನ್ನು ಅವಿನಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಈ ಪದ್ಯ ಉಪಯುಕ್ತ.
In teaching we sometimes call a senior doctor’s stubbornness firmness and a junior’s identical stubbornness insolence. The verse is a useful warning against doing so.