ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ಇತ್ಯರ್ಜುನಂ ವಾಸುದೇವಸ್ತಥೋಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವಕಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಭೂಯಃ।
ಆಶ್ವಾಸಯಾಮಾಸ ಚ ಭೀತಮೇನಂ ಭೂತ್ವಾ ಪುನಃ ಸೌಮ್ಯವಪುರ್ಮಹಾತ್ಮಾ ॥ 50 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
सञ्जय उवाच
इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः।
आश्वासयामास च भीतमेनं भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा ॥ 50 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
sañjaya uvāca
ityarjunaṃ vāsudevastathoktvā svakaṃ rūpaṃ darśayāmāsa bhūyaḥ|
āśvāsayāmāsa ca bhītamenaṃ bhūtvā punaḥ saumyavapurmahātmā || 50 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸಂಜಯ ಉವಾಚ (सञ्जय उवाच, sañjaya uvāca) = ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು (Sanjaya said)
- ವಾಸುದೇವಃ ಅರ್ಜುನಂ ತಥಾ ಇತಿ ಉಕ್ತ್ವಾ (वासुदेवः अर्जुनं तथा इति उक्त्वा, vāsudevaḥ arjunaṃ tathā iti uktvā) = ವಾಸುದೇವ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ (Vasudeva, having spoken thus to Arjuna)
- ಭೂಯಃ ಸ್ವಕಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ (भूयः स्वकं रूपं दर्शयामास, bhūyaḥ svakaṃ rūpaṃ darśayāmāsa) = ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು (showed again his own form)
- ಮಹಾತ್ಮಾ ಪುನಃ ಸೌಮ್ಯವಪುಃ ಭೂತ್ವಾ (महात्मा पुनः सौम्यवपुः भूत्वा, mahātmā punaḥ saumyavapuḥ bhūtvā) = ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಮತ್ತೆ ಸೌಮ್ಯ ದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿ (the great one, taking again a gentle form)
- ಭೀತಮ್ ಏನಮ್ ಆಶ್ವಾಸಯಾಮಾಸ ಚ (भीतम् एनम् आश्वासयामास च, bhītam enam āśvāsayāmāsa ca) = ಹೆದರಿದ್ದ ಇವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು (consoled him who was afraid)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು: ವಾಸುದೇವ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಮತ್ತೆ ಸೌಮ್ಯ ರೂಪ ತಳೆದು ಹೆದರಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Sanjaya said: Having spoken thus to Arjuna, Vasudeva showed again his own form. Taking once more a gentle form, the great one consoled Arjuna, who was afraid.
ಶ್ಲೋಕ 11.50ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 11.50
‘ಸ್ವಕಂ ರೂಪಂ’, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರೂಪ, ಯಾವುದು? ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅದು ವಸುದೇವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ರೂಪ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಕಿರೀಟ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಇದ್ದ ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳ ರೂಪ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳ ರೂಪವೇ ವಸುದೇವಸೂನುವಿನ ಸ್ವಂತ ರೂಪ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ: ಹುಟ್ಟಿನ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ‘ಈ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆ’ ಎಂದು ವಸುದೇವ ಬೇಡಿದ್ದ, ದ್ವೇಷಿಯಾದ ಶಿಶುಪಾಲನೂ ಸದಾ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಅದೇ ರೂಪವನ್ನು.
Which is ‘svakam rupam’, his own form? For Shankara it is the form born in the house of Vasudeva. For Sridhara Swami it is the four-armed form with crown and the rest, just as it was before. Ramanuja quotes the Vishnu Purana and says the four-armed form is the very own form of the son of Vasudeva: at the time of his birth Vasudeva had pleaded, ‘withdraw this divine form’, and even Shishupala, who hated him, thought constantly of that same form.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಮಾತು ಇನ್ನೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನದು: ಮನುಷ್ಯರೂಪವನ್ನು ‘ಸ್ವಂತ ರೂಪ’ ಎನ್ನುವುದು ನೋಡುವವರ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಮಾತು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ವಿಶ್ವರೂಪವೂ ಅವನ ಸ್ವಂತ ರೂಪವೇ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಮಹಾತ್ಮ’ ಪದಕ್ಕೆ ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ರೂಪ ಕಂಡು ಹೆದರಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಪರಿಚಿತ ಸೌಮ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
Madhva’s word points in another direction: calling the human form his ‘own form’ follows the impression of those who see it. Otherwise the cosmic form too is his very own. Ramanuja gives ‘mahatma’ the sense of one whose resolve always comes true, and says that he consoled Arjuna, frightened by an unfamiliar form, with the familiar gentle form.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
‘ಆಶ್ವಾಸಯಾಮಾಸ’, ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದ. ಭಯಗೊಂಡವರ ಜೊತೆ ಕುಳಿತು, ಪರಿಚಿತ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಚಿಕಿತ್ಸೆ.
‘Ashvasayamasa’, he consoled him. Sitting with the frightened and speaking in a familiar voice is itself a great healing.
ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಯಂತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಮಲಗಿರುವ ರೋಗಿಗೆ ಒಂದು ಪರಿಚಿತ ಕೈಯ ಸ್ಪರ್ಶ, ಒಂದು ಸೌಮ್ಯ ಮುಖ ಕೊಡುವ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಯಾವ ಔಷಧವೂ ಕೊಡಲಾರದು.
For a patient lying among hospital machines, the touch of a familiar hand and a gentle face give a courage that no medicine can give.