ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ: ವಿಶ್ವರೂಪ ದರ್ಶನ ಯೋಗ
ಐವತ್ತೈದು ಶ್ಲೋಕಗಳು. ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕೆಂಬ ಅರ್ಜುನನ ಬೇಡಿಕೆ, ಕೃಷ್ಣ ಕೊಡುವ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿ, ಅರ್ಜುನ ಕಂಡ ಅದ್ಭುತವೂ ಉಗ್ರವೂ ಆದ ರೂಪ, ‘ಕಾಲೋಽಸ್ಮಿ’ ಎಂಬ ಉತ್ತರ, ಅರ್ಜುನನ ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆ, ಕೊನೆಗೆ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯೇ ದಾರಿ ಎಂಬ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿವೆ.
ಯಾವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿದರೆ ಅದರ ಪದಶಃ ಅರ್ಥದ ಪುಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಲ್ಲ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಆ ಪುಟಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಮದನುಗ್ರಹಾಯ ಪರಮಂ ಗುಹ್ಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಮ್।
ಯತ್ತ್ವಯೋಕ್ತಂ ವಚಸ್ತೇನ ಮೋಹೋಽಯಂ ವಿಗತೋ ಮಮ ॥ 1 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.1ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →2ಭವಾಪ್ಯಯೌ ಹಿ ಭೂತಾನಾಂ ಶ್ರುತೌ ವಿಸ್ತರಶೋ ಮಯಾ।
ತ್ವತ್ತಃ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮಪಿ ಚಾವ್ಯಯಮ್ ॥ 2 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.2ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →3ಏವಮೇತದ್ಯಥಾತ್ಥ ತ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಪರಮೇಶ್ವರ।
ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತೇ ರೂಪಮೈಶ್ವರಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ॥ 3 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.3ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →4ಮನ್ಯಸೇ ಯದಿ ತಚ್ಛಕ್ಯಂ ಮಯಾ ದ್ರಷ್ಟುಮಿತಿ ಪ್ರಭೋ।
ಯೋಗೇಶ್ವರ ತತೋ ಮೇ ತ್ವಂ ದರ್ಶಯಾತ್ಮಾನಮವ್ಯಯಮ್ ॥ 4 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.4ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →5ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಪಶ್ಯ ಮೇ ಪಾರ್ಥ ರೂಪಾಣಿ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ।
ನಾನಾವಿಧಾನಿ ದಿವ್ಯಾನಿ ನಾನಾವರ್ಣಾಕೃತೀನಿ ಚ ॥ 5 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.5ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →6ಪಶ್ಯಾದಿತ್ಯಾನ್ವಸೂನ್ರುದ್ರಾನಶ್ವಿನೌ ಮರುತಸ್ತಥಾ।
ಬಹೂನ್ಯದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಾಣಿ ಪಶ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯಾಣಿ ಭಾರತ ॥ 6 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.6ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →7ಇಹೈಕಸ್ಥಂ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪಶ್ಯಾದ್ಯ ಸಚರಾಚರಮ್।
ಮಮ ದೇಹೇ ಗುಡಾಕೇಶ ಯಚ್ಚಾನ್ಯದ್ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 7 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.7ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →8ನ ತು ಮಾಂ ಶಕ್ಯಸೇ ದ್ರಷ್ಟುಮನೇನೈವ ಸ್ವಚಕ್ಷುಷಾ।
ದಿವ್ಯಂ ದದಾಮಿ ತೇ ಚಕ್ಷುಃ ಪಶ್ಯ ಮೇ ಯೋಗಮೈಶ್ವರಮ್ ॥ 8 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.8ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →9ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತತೋ ರಾಜನ್ಮಹಾಯೋಗೇಶ್ವರೋ ಹರಿಃ।
ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಪಾರ್ಥಾಯ ಪರಮಂ ರೂಪಮೈಶ್ವರಮ್ ॥ 9 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.9ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →10ಅನೇಕವಕ್ತ್ರನಯನಮನೇಕಾದ್ಭುತದರ್ಶನಮ್।
ಅನೇಕದಿವ್ಯಾಭರಣಂ ದಿವ್ಯಾನೇಕೋದ್ಯತಾಯುಧಮ್ ॥ 10 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.10ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →11ದಿವ್ಯಮಾಲ್ಯಾಂಬರಧರಂ ದಿವ್ಯಗಂಧಾನುಲೇಪನಮ್।
ಸರ್ವಾಶ್ಚರ್ಯಮಯಂ ದೇವಮನಂತಂ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಮ್ ॥ 11 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.11ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →12ದಿವಿ ಸೂರ್ಯಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಭವೇದ್ಯುಗಪದುತ್ಥಿತಾ।
ಯದಿ ಭಾಃ ಸದೃಶೀ ಸಾ ಸ್ಯಾದ್ಭಾಸಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 12 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.12ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →13ತತ್ರೈಕಸ್ಥಂ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರವಿಭಕ್ತಮನೇಕಧಾ।
ಅಪಶ್ಯದ್ದೇವದೇವಸ್ಯ ಶರೀರೇ ಪಾಂಡವಸ್ತದಾ ॥ 13 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.13ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →14ತತಃ ಸ ವಿಸ್ಮಯಾವಿಷ್ಟೋ ಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಧನಂಜಯಃ।
ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ದೇವಂ ಕೃತಾಂಜಲಿರಭಾಷತ ॥ 14 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.14ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →15ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಪಶ್ಯಾಮಿ ದೇವಾಂಸ್ತವ ದೇವ ದೇಹೇ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಥಾ ಭೂತವಿಶೇಷಸಂಘಾನ್।
ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮೀಶಂ ಕಮಲಾಸನಸ್ಥಮೃಷೀಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾನುರಗಾಂಶ್ಚ ದಿವ್ಯಾನ್ ॥ 15 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.15ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →16ಅನೇಕಬಾಹೂದರವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಸರ್ವತೋಽನಂತರೂಪಮ್।
ನಾಂತಂ ನ ಮಧ್ಯಂ ನ ಪುನಸ್ತವಾದಿಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ವಿಶ್ವರೂಪ ॥ 16 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.16ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →17ಕಿರೀಟಿನಂ ಗದಿನಂ ಚಕ್ರಿಣಂ ಚ ತೇಜೋರಾಶಿಂ ಸರ್ವತೋದೀಪ್ತಿಮಂತಮ್।
ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದುರ್ನಿರೀಕ್ಷ್ಯಂ ಸಮಂತಾದ್ದೀಪ್ತಾನಲಾರ್ಕದ್ಯುತಿಮಪ್ರಮೇಯಮ್ ॥ 17 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.17ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →18ತ್ವಮಕ್ಷರಂ ಪರಮಂ ವೇದಿತವ್ಯಂ ತ್ವಮಸ್ಯ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಪರಂ ನಿಧಾನಮ್।
ತ್ವಮವ್ಯಯಃ ಶಾಶ್ವತಧರ್ಮಗೋಪ್ತಾ ಸನಾತನಸ್ತ್ವಂ ಪುರುಷೋ ಮತೋ ಮೇ ॥ 18 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.18ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →19ಅನಾದಿಮಧ್ಯಾಂತಮನಂತವೀರ್ಯಮನಂತಬಾಹುಂ ಶಶಿಸೂರ್ಯನೇತ್ರಮ್।
ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದೀಪ್ತಹುತಾಶವಕ್ತ್ರಂ ಸ್ವತೇಜಸಾ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ತಪಂತಮ್ ॥ 19 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.19ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →20ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋರಿದಮಂತರಂ ಹಿ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ತ್ವಯೈಕೇನ ದಿಶಶ್ಚ ಸರ್ವಾಃ।
ದೃಷ್ಟ್ವಾದ್ಭುತಂ ರೂಪಮುಗ್ರಂ ತವೇದಂ ಲೋಕತ್ರಯಂ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಂ ಮಹಾತ್ಮನ್ ॥ 20 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.20ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →21ಅಮೀ ಹಿ ತ್ವಾಂ ಸುರಸಂಘಾ ವಿಶಂತಿ ಕೇಚಿದ್ಭೀತಾಃ ಪ್ರಾಂಜಲಯೋ ಗೃಣಂತಿ।
ಸ್ವಸ್ತೀತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಮಹರ್ಷಿಸಿದ್ಧಸಂಘಾಃ ಸ್ತುವಂತಿ ತ್ವಾಂ ಸ್ತುತಿಭಿಃ ಪುಷ್ಕಲಾಭಿಃ ॥ 21 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.21ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →22ರುದ್ರಾದಿತ್ಯಾ ವಸವೋ ಯೇ ಚ ಸಾಧ್ಯಾ ವಿಶ್ವೇಽಶ್ವಿನೌ ಮರುತಶ್ಚೋಷ್ಮಪಾಶ್ಚ।
ಗಂಧರ್ವಯಕ್ಷಾಸುರಸಿದ್ಧಸಂಘಾ ವೀಕ್ಷಂತೇ ತ್ವಾಂ ವಿಸ್ಮಿತಾಶ್ಚೈವ ಸರ್ವೇ ॥ 22 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.22ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →23ರೂಪಂ ಮಹತ್ತೇ ಬಹುವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಬಹುಬಾಹೂರುಪಾದಮ್।
ಬಹೂದರಂ ಬಹುದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾಸ್ತಥಾಹಮ್ ॥ 23 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.23ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →24ನಭಃಸ್ಪೃಶಂ ದೀಪ್ತಮನೇಕವರ್ಣಂ ವ್ಯಾತ್ತಾನನಂ ದೀಪ್ತವಿಶಾಲನೇತ್ರಮ್।
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹಿ ತ್ವಾಂ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾಂತರಾತ್ಮಾ ಧೃತಿಂ ನ ವಿಂದಾಮಿ ಶಮಂ ಚ ವಿಷ್ಣೋ ॥ 24 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.24ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →25ದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಾನಿ ಚ ತೇ ಮುಖಾನಿ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಕಾಲಾನಲಸನ್ನಿಭಾನಿ।
ದಿಶೋ ನ ಜಾನೇ ನ ಲಭೇ ಚ ಶರ್ಮ ಪ್ರಸೀದ ದೇವೇಶ ಜಗನ್ನಿವಾಸ ॥ 25 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.25ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →26ಅಮೀ ಚ ತ್ವಾಂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಃ ಸರ್ವೇ ಸಹೈವಾವನಿಪಾಲಸಂಘೈಃ।
ಭೀಷ್ಮೋ ದ್ರೋಣಃ ಸೂತಪುತ್ರಸ್ತಥಾಸೌ ಸಹಾಸ್ಮದೀಯೈರಪಿ ಯೋಧಮುಖ್ಯೈಃ ॥ 26 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.26ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →27ವಕ್ತ್ರಾಣಿ ತೇ ತ್ವರಮಾಣಾ ವಿಶಂತಿ ದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಾನಿ ಭಯಾನಕಾನಿ।
ಕೇಚಿದ್ವಿಲಗ್ನಾ ದಶನಾಂತರೇಷು ಸಂದೃಶ್ಯಂತೇ ಚೂರ್ಣಿತೈರುತ್ತಮಾಂಗೈಃ ॥ 27 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.27ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →28ಯಥಾ ನದೀನಾಂ ಬಹವೋಽಂಬುವೇಗಾಃ ಸಮುದ್ರಮೇವಾಭಿಮುಖಾ ದ್ರವಂತಿ।
ತಥಾ ತವಾಮೀ ನರಲೋಕವೀರಾ ವಿಶಂತಿ ವಕ್ತ್ರಾಣ್ಯಭಿವಿಜ್ವಲಂತಿ ॥ 28 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.28ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →29ಯಥಾ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ಜ್ವಲನಂ ಪತಂಗಾ ವಿಶಂತಿ ನಾಶಾಯ ಸಮೃದ್ಧವೇಗಾಃ।
ತಥೈವ ನಾಶಾಯ ವಿಶಂತಿ ಲೋಕಾಸ್ತವಾಪಿ ವಕ್ತ್ರಾಣಿ ಸಮೃದ್ಧವೇಗಾಃ ॥ 29 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.29ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →30ಲೇಲಿಹ್ಯಸೇ ಗ್ರಸಮಾನಃ ಸಮಂತಾಲ್ಲೋಕಾನ್ಸಮಗ್ರಾನ್ವದನೈರ್ಜ್ವಲದ್ಭಿಃ।
ತೇಜೋಭಿರಾಪೂರ್ಯ ಜಗತ್ಸಮಗ್ರಂ ಭಾಸಸ್ತವೋಗ್ರಾಃ ಪ್ರತಪಂತಿ ವಿಷ್ಣೋ ॥ 30 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.30ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →31ಆಖ್ಯಾಹಿ ಮೇ ಕೋ ಭವಾನುಗ್ರರೂಪೋ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ದೇವವರ ಪ್ರಸೀದ।
ವಿಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭವಂತಮಾದ್ಯಂ ನ ಹಿ ಪ್ರಜಾನಾಮಿ ತವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಮ್ ॥ 31 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.31ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →32ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಕಾಲೋಽಸ್ಮಿ ಲೋಕಕ್ಷಯಕೃತ್ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ಲೋಕಾನ್ಸಮಾಹರ್ತುಮಿಹ ಪ್ರವೃತ್ತಃ।
ಋತೇಽಪಿ ತ್ವಾಂ ನ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ ಸರ್ವೇ ಯೇಽವಸ್ಥಿತಾಃ ಪ್ರತ್ಯನೀಕೇಷು ಯೋಧಾಃ ॥ 32 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.32ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →33ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮುತ್ತಿಷ್ಠ ಯಶೋ ಲಭಸ್ವ ಜಿತ್ವಾ ಶತ್ರೂನ್ಭುಂಕ್ಷ್ವ ರಾಜ್ಯಂ ಸಮೃದ್ಧಮ್।
ಮಯೈವೈತೇ ನಿಹತಾಃ ಪೂರ್ವಮೇವ ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರಂ ಭವ ಸವ್ಯಸಾಚಿನ್ ॥ 33 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.33ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →34ದ್ರೋಣಂ ಚ ಭೀಷ್ಮಂ ಚ ಜಯದ್ರಥಂ ಚ ಕರ್ಣಂ ತಥಾನ್ಯಾನಪಿ ಯೋಧವೀರಾನ್।
ಮಯಾ ಹತಾಂಸ್ತ್ವಂ ಜಹಿ ಮಾ ವ್ಯಥಿಷ್ಠಾ ಯುಧ್ಯಸ್ವ ಜೇತಾಸಿ ರಣೇ ಸಪತ್ನಾನ್ ॥ 34 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.34ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →35ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚನಂ ಕೇಶವಸ್ಯ ಕೃತಾಂಜಲಿರ್ವೇಪಮಾನಃ ಕಿರೀಟೀ।
ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ಭೂಯ ಏವಾಹ ಕೃಷ್ಣಂ ಸಗದ್ಗದಂ ಭೀತಭೀತಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ॥ 35 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.35ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →36ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಸ್ಥಾನೇ ಹೃಷೀಕೇಶ ತವ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ಯಾ ಜಗತ್ಪ್ರಹೃಷ್ಯತ್ಯನುರಜ್ಯತೇ ಚ।
ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಭೀತಾನಿ ದಿಶೋ ದ್ರವಂತಿ ಸರ್ವೇ ನಮಸ್ಯಂತಿ ಚ ಸಿದ್ಧಸಂಘಾಃ ॥ 36 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.36ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →37ಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ತೇ ನ ನಮೇರನ್ಮಹಾತ್ಮನ್ ಗರೀಯಸೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಪ್ಯಾದಿಕರ್ತ್ರೇ।
ಅನಂತ ದೇವೇಶ ಜಗನ್ನಿವಾಸ ತ್ವಮಕ್ಷರಂ ಸದಸತ್ತತ್ಪರಂ ಯತ್ ॥ 37 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.37ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →38ತ್ವಮಾದಿದೇವಃ ಪುರುಷಃ ಪುರಾಣಸ್ತ್ವಮಸ್ಯ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಪರಂ ನಿಧಾನಮ್।
ವೇತ್ತಾಸಿ ವೇದ್ಯಂ ಚ ಪರಂ ಚ ಧಾಮ ತ್ವಯಾ ತತಂ ವಿಶ್ವಮನಂತರೂಪ ॥ 38 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.38ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →39ವಾಯುರ್ಯಮೋಽಗ್ನಿರ್ವರುಣಃ ಶಶಾಂಕಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತ್ವಂ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಶ್ಚ।
ನಮೋ ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ಸಹಸ್ರಕೃತ್ವಃ ಪುನಶ್ಚ ಭೂಯೋಽಪಿ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ॥ 39 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.39ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →40ನಮಃ ಪುರಸ್ತಾದಥ ಪೃಷ್ಠತಸ್ತೇ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ಸರ್ವತ ಏವ ಸರ್ವ।
ಅನಂತವೀರ್ಯಾಮಿತವಿಕ್ರಮಸ್ತ್ವಂ ಸರ್ವಂ ಸಮಾಪ್ನೋಷಿ ತತೋಽಸಿ ಸರ್ವಃ ॥ 40 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.40ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →41ಸಖೇತಿ ಮತ್ವಾ ಪ್ರಸಭಂ ಯದುಕ್ತಂ ಹೇ ಕೃಷ್ಣ ಹೇ ಯಾದವ ಹೇ ಸಖೇತಿ।
ಅಜಾನತಾ ಮಹಿಮಾನಂ ತವೇದಂ ಮಯಾ ಪ್ರಮಾದಾತ್ಪ್ರಣಯೇನ ವಾಪಿ ॥ 41 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.41ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →42ಯಚ್ಚಾವಹಾಸಾರ್ಥಮಸತ್ಕೃತೋಽಸಿ ವಿಹಾರಶಯ್ಯಾಸನಭೋಜನೇಷು।
ಏಕೋಽಥವಾಪ್ಯಚ್ಯುತ ತತ್ಸಮಕ್ಷಂ ತತ್ಕ್ಷಾಮಯೇ ತ್ವಾಮಹಮಪ್ರಮೇಯಮ್ ॥ 42 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.42ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →43ಪಿತಾಸಿ ಲೋಕಸ್ಯ ಚರಾಚರಸ್ಯ ತ್ವಮಸ್ಯ ಪೂಜ್ಯಶ್ಚ ಗುರುರ್ಗರೀಯಾನ್।
ನ ತ್ವತ್ಸಮೋಽಸ್ತ್ಯಭ್ಯಧಿಕಃ ಕುತೋಽನ್ಯೋ ಲೋಕತ್ರಯೇಽಪ್ಯಪ್ರತಿಮಪ್ರಭಾವ ॥ 43 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.43ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →44ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಣಮ್ಯ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಕಾಯಂ ಪ್ರಸಾದಯೇ ತ್ವಾಮಹಮೀಶಮೀಡ್ಯಮ್।
ಪಿತೇವ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಸಖೇವ ಸಖ್ಯುಃ ಪ್ರಿಯಃ ಪ್ರಿಯಾಯಾರ್ಹಸಿ ದೇವ ಸೋಢುಮ್ ॥ 44 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.44ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →45ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಂ ಹೃಷಿತೋಽಸ್ಮಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಯೇನ ಚ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಂ ಮನೋ ಮೇ।
ತದೇವ ಮೇ ದರ್ಶಯ ದೇವ ರೂಪಂ ಪ್ರಸೀದ ದೇವೇಶ ಜಗನ್ನಿವಾಸ ॥ 45 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.45ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →46ಕಿರೀಟಿನಂ ಗದಿನಂ ಚಕ್ರಹಸ್ತಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಹಂ ತಥೈವ।
ತೇನೈವ ರೂಪೇಣ ಚತುರ್ಭುಜೇನ ಸಹಸ್ರಬಾಹೋ ಭವ ವಿಶ್ವಮೂರ್ತೇ ॥ 46 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.46ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →47ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಮಯಾ ಪ್ರಸನ್ನೇನ ತವಾರ್ಜುನೇದಂ ರೂಪಂ ಪರಂ ದರ್ಶಿತಮಾತ್ಮಯೋಗಾತ್।
ತೇಜೋಮಯಂ ವಿಶ್ವಮನಂತಮಾದ್ಯಂ ಯನ್ಮೇ ತ್ವದನ್ಯೇನ ನ ದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಮ್ ॥ 47 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.47ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →48ನ ವೇದಯಜ್ಞಾಧ್ಯಯನೈರ್ನ ದಾನೈರ್ನ ಚ ಕ್ರಿಯಾಭಿರ್ನ ತಪೋಭಿರುಗ್ರೈಃ।
ಏವಂರೂಪಃ ಶಕ್ಯ ಅಹಂ ನೃಲೋಕೇ ದ್ರಷ್ಟುಂ ತ್ವದನ್ಯೇನ ಕುರುಪ್ರವೀರ ॥ 48 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.48ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →49ಮಾ ತೇ ವ್ಯಥಾ ಮಾ ಚ ವಿಮೂಢಭಾವೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರೂಪಂ ಘೋರಮೀದೃಙ್ಮಮೇದಮ್।
ವ್ಯಪೇತಭೀಃ ಪ್ರೀತಮನಾಃ ಪುನಸ್ತ್ವಂ ತದೇವ ಮೇ ರೂಪಮಿದಂ ಪ್ರಪಶ್ಯ ॥ 49 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.49ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →50ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ಇತ್ಯರ್ಜುನಂ ವಾಸುದೇವಸ್ತಥೋಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವಕಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಭೂಯಃ।
ಆಶ್ವಾಸಯಾಮಾಸ ಚ ಭೀತಮೇನಂ ಭೂತ್ವಾ ಪುನಃ ಸೌಮ್ಯವಪುರ್ಮಹಾತ್ಮಾ ॥ 50 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.50ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →51ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ದೃಷ್ಟ್ವೇದಂ ಮಾನುಷಂ ರೂಪಂ ತವ ಸೌಮ್ಯಂ ಜನಾರ್ದನ।
ಇದಾನೀಮಸ್ಮಿ ಸಂವೃತ್ತಃ ಸಚೇತಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಗತಃ ॥ 51 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.51ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →52ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಸುದುರ್ದರ್ಶಮಿದಂ ರೂಪಂ ದೃಷ್ಟವಾನಸಿ ಯನ್ಮಮ।
ದೇವಾ ಅಪ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಸ್ಯ ನಿತ್ಯಂ ದರ್ಶನಕಾಂಕ್ಷಿಣಃ ॥ 52 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.52ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →53ನಾಹಂ ವೇದೈರ್ನ ತಪಸಾ ನ ದಾನೇನ ನ ಚೇಜ್ಯಯಾ।
ಶಕ್ಯ ಏವಂವಿಧೋ ದ್ರಷ್ಟುಂ ದೃಷ್ಟವಾನಸಿ ಮಾಂ ಯಥಾ ॥ 53 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.53ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →54ಭಕ್ತ್ಯಾ ತ್ವನನ್ಯಯಾ ಶಕ್ಯ ಅಹಮೇವಂವಿಧೋಽರ್ಜುನ।
ಜ್ಞಾತುಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಚ ತತ್ತ್ವೇನ ಪ್ರವೇಷ್ಟುಂ ಚ ಪರಂತಪ ॥ 54 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.54ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →55ಮತ್ಕರ್ಮಕೃನ್ಮತ್ಪರಮೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸಂಗವರ್ಜಿತಃ।
ನಿರ್ವೈರಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯಃ ಸ ಮಾಮೇತಿ ಪಾಂಡವ ॥ 55 ॥ಶ್ಲೋಕ 11.55ರ ಅರ್ಥ ಓದಿ →
ॐ ತತ್ಸದಿತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಸೂಪನಿಷತ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಸಂವಾದೇ ವಿಶ್ವರೂಪದರ್ಶನಯೋಗೋ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥
ವಿಶ್ವರೂಪ ದರ್ಶನ ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ
ಹತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ‘ಈ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ನನ್ನ ಒಂದು ಅಂಶದಿಂದ ಧರಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದಿದ್ದ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಾತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕಾಣಬೇಕೆಂಬ ಅರ್ಜುನನ ಹಂಬಲಕ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟು ತನ್ನ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗೀತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಇದು: ಇಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಕ್ಕಿಂತ ದರ್ಶನ ಹೆಚ್ಚು.
ಅಧ್ಯಾಯದ ಛಂದಸ್ಸೂ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕದವರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುಷ್ಟುಪ್, ಅರ್ಜುನ ತಾನು ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಉದ್ದವಾದ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಕೃಷ್ಣ ಸೌಮ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್. ಈ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೀತಾ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ರಮದಂತೆ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
ಅಧ್ಯಾಯದ ನಡೆ
- ಶ್ಲೋಕ 1 ರಿಂದ 4: ಅರ್ಜುನನ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆ. ಕೇಳಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ನಿನ್ನ ಈಶ್ವರ ರೂಪವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು.
- ಶ್ಲೋಕ 5 ರಿಂದ 8: ‘ನೋಡು’ ಎಂಬ ಕರೆ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯ ಉಡುಗೊರೆ.
- ಶ್ಲೋಕ 9 ರಿಂದ 14: ಸಂಜಯನ ವರ್ಣನೆ. ಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯರ ಬೆಳಕು, ಒಂದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು, ರೋಮಾಂಚನಗೊಂಡ ಅರ್ಜುನನ ನಮಸ್ಕಾರ.
- ಶ್ಲೋಕ 15 ರಿಂದ 31: ಅರ್ಜುನ ಕಂಡದ್ದು. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಆದಿ ಮಧ್ಯ ಅಂತ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ರೂಪ, ನಂತರ ಉಗ್ರ ಮುಖಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗುವ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಯೋಧರು, ‘ನೀನು ಯಾರು’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ.
- ಶ್ಲೋಕ 32 ರಿಂದ 34: ‘ಕಾಲೋಽಸ್ಮಿ’, ನಾನು ಕಾಲ. ನೀನು ನಿಮಿತ್ತ ಮಾತ್ರನಾಗು.
- ಶ್ಲೋಕ 35 ರಿಂದ 46: ಅರ್ಜುನನ ಎರಡನೆಯ ಸ್ತುತಿ, ಗೆಳೆಯನೆಂದು ಸಲಿಗೆಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡದ್ದಕ್ಕೆ ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆ, ಪರಿಚಿತ ರೂಪಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ.
- ಶ್ಲೋಕ 47 ರಿಂದ 55: ಸೌಮ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮರಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯದ ಉತ್ತರ: ವೇದ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲ್ಲ, ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ.
ವಿಶ್ವರೂಪ: ಮೂರು ದೃಷ್ಟಿಗಳು
ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅವನಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ವಸ್ತುವೇ ಇಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ‘ತತೋಽಸಿ ಸರ್ವಃ’ (11.40). ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಜಗತ್ತು ಅವನ ಶರೀರ, ಅವನು ಅದರ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಆಧಾರ. ವಿಶ್ವರೂಪ ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ‘ಅನೇಕ’, ‘ವಿಶ್ವ’, ‘ಸಹಸ್ರ’ ಪದಗಳನ್ನು ಅನಂತದ ಸೂಚಕಗಳಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯರೂಪವನ್ನು ‘ಸ್ವಂತ ರೂಪ’ ಎನ್ನುವುದು ನೋಡುವವರ ಭಾವನೆ, ವಿಶ್ವರೂಪವೂ ಅವನ ಸ್ವಂತ ರೂಪವೇ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು (11.50). ‘ಕಾಲ’ ಪದಕ್ಕೆ ಆಚಾರ್ಯರು ಕೊಡುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಳವನ್ನು 11.32ರ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
ಈ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥ ಸರಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರ ದಾರಿ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ನಿಲುವನ್ನೂ ಅವರವರ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇವೆ.
ಉಗ್ರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಈ ಪುಟಗಳು
ಇಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಮೂವತ್ತರವರೆಗಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಕಠೋರ: ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು, ನುಚ್ಚುನೂರಾದ ತಲೆಗಳು, ಬೆಂಕಿಗೆ ಬೀಳುವ ಪತಂಗಗಳು. ಅವುಗಳನ್ನು ಮೃದುಗೊಳಿಸದೆ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ‘ನಿಮಿತ್ತ ಮಾತ್ರ’ (11.33) ಎಂಬ ಮಾತು ತಪ್ಪು ಕೆಲಸದ ಹೊಣೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನೆಪವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ.
‘ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ’ ಭಾಗ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಯ, ಅಚ್ಚರಿ, ಕ್ಷಮೆ, ಸಮಾಧಾನಗಳ ಅನುಭವವನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ: ತೀವ್ರ ಆತಂಕ, ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಬರುವ ಗೊಂದಲ, ತಲೆಗೆ ಬೀಳುವ ಪೆಟ್ಟು, ಚಟಗಳು, ಆಘಾತದ ನಂತರದ ಚೇತರಿಕೆ. ಆರೋಗ್ಯದ ಮಾತುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯೇ ಸರಿ.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ