ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ನಷ್ಟೋ ಮೋಹಃ ಸ್ಮೃತಿರ್ಲಬ್ಧಾ ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದಾನ್ಮಯಾಚ್ಯುತ।
ಸ್ಥಿತೋಽಸ್ಮಿ ಗತಸಂದೇಹಃ ಕರಿಷ್ಯೇ ವಚನಂ ತವ ॥ 73 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
अर्जुन उवाच
नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत।
स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ 73 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
arjuna uvāca
naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmayācyuta|
sthito’smi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava || 73 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅಚ್ಯುತ ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದಾತ್ (अच्युत त्वत्प्रसादात्, acyuta tvatprasādāt) = ಅಚ್ಯುತ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ (by your grace, O Achyuta)
- ಮೋಹಃ ನಷ್ಟಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ಲಬ್ಧಾ (मोहः नष्टः स्मृतिः लब्धा, mohaḥ naṣṭaḥ smṛtiḥ labdhā) = ಮೋಹ ನಾಶವಾಯಿತು, ಸ್ಮೃತಿ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು (delusion is destroyed, memory regained)
- ಗತಸಂದೇಹಃ ಸ್ಥಿತಃ ಅಸ್ಮಿ (गतसन्देहः स्थितः अस्मि, gatasandehaḥ sthitaḥ asmi) = ಸಂದೇಹ ಕಳೆದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದೇನೆ (I stand firm, my doubts gone)
- ತವ ವಚನಂ ಕರಿಷ್ಯೇ (तव वचनं करिष्ये, tava vacanaṃ kariṣye) = ನಿನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ (I shall do as you say)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು: ಅಚ್ಯುತ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನನ್ನ ಮೋಹ ನಾಶವಾಯಿತು, ಸ್ಮೃತಿ ಮರಳಿ ದೊರಕಿತು. ಸಂದೇಹ ಕಳೆದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Arjuna said: By your grace, O Achyuta, my delusion is destroyed and my memory regained. I stand firm, my doubts gone. I shall do as you say.
ಶ್ಲೋಕ 18.73ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 18.73
ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ಕುಸಿದ ಅರ್ಜುನ ಇಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ: ‘ಕರಿಷ್ಯೇ ವಚನಂ ತವ.’ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ನಾಶವಾದ ಮೋಹ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ಸಮಸ್ತ ಸಂಸಾರದ ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ, ಸಾಗರದಂತೆ ದಾಟಲು ಕಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಪಡೆದ ಸ್ಮೃತಿ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ಸ್ಮೃತಿ, ಅದರಿಂದ ಹೃದಯದ ಎಲ್ಲ ಗಂಟುಗಳೂ ಬಿಚ್ಚುತ್ತವೆ.
Arjuna, who in the first chapter laid down his bow and sank down, rises here: ‘karishye vachanam tava’, I shall do as you say. According to Shankara the delusion destroyed is the one born of ignorance, the cause of all the harm of worldly life, as hard to cross as the ocean. The memory regained is the memory of the truth of the self, through which all the knots of the heart are loosened.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ‘ಮೋಹ’ ವಿಪರೀತ ಜ್ಞಾನ: ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನ, ಪರಮಪುರುಷನ ಶರೀರವಾದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅವನಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಮೊದಲಾದವು. ‘ಸ್ಮೃತಿ’ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಇದ್ದಂತೆ ತಿಳಿಯುವುದು. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಮೃತಿ ‘ನಾನು ಇದು’ ಎಂಬ ಸ್ವರೂಪಾನುಸಂಧಾನ, ‘ಸ್ಥಿತೋಽಸ್ಮಿ’ ಎಂದರೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
According to Ramanuja ‘moha’ is inverted understanding: taking prakriti, which is not the self, as the self, taking the world, which is the body of the Supreme Person, as separate from him, and the like. ‘Smriti’ is knowing reality as it is. According to Sridhara Swami the memory is the recollection of one’s own nature, ‘this is what I am’, and ‘sthito ‘smi’ means I am ready for battle. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ತೀವ್ರ ಗೊಂದಲದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗೆ ಬರುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಕೇಳುವುದು, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ಸಮಯ ಕೊಡುವುದು. ಅರ್ಜುನನಿಗೂ ಹದಿನೆಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಸಂವಾದ ಬೇಕಾಯಿತು.
Coming from deep confusion to clarity is a process: listening, questioning, giving it time. Even Arjuna needed a dialogue of eighteen chapters.
ಕಷ್ಟದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನಂಬಿಕೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಡನೆ ಮನಬಿಚ್ಚಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ‘ಸ್ಮೃತಿ’, ನಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಗಳ ನೆನಪು, ಮರಳಿ ಬರಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
In a difficult moment, talking openly with someone we trust helps ‘smriti’, the memory of our own values, to return.