Bhagavad Gita, Chapter 18: Mokṣa Saṃnyāsa Yoga
Seventy-eight verses, the longest chapter of the Gita. The meaning of renunciation and relinquishment, the five causes of action, the three kinds of knowledge, action, doer, understanding, steadfastness and happiness, worship of the Lord through one’s own work, the call to take refuge, and the conclusion of the whole Gita are here.
Tap any verse card to open its page with the word-by-word meaning. Pages are ready for every verse of this chapter.
saṃnyāsasya mahābāho tattvamicchāmi veditum|
tyāgasya ca hṛṣīkeśa pṛthakkeśiniṣūdana || 1 ||Meaning of verse 18.1 →2śrībhagavānuvāca
kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ saṃnyāsaṃ kavayo viduḥ|
sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ || 2 ||Meaning of verse 18.2 →3tyājyaṃ doṣavadityeke karma prāhurmanīṣiṇaḥ|
yajñadānatapaḥkarma na tyājyamiti cāpare || 3 ||Meaning of verse 18.3 →4niścayaṃ śṛṇu me tatra tyāge bharatasattama|
tyāgo hi puruṣavyāghra trividhaḥ samprakīrtitaḥ || 4 ||Meaning of verse 18.4 →5yajñadānatapaḥkarma na tyājyaṃ kāryameva tat|
yajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām || 5 ||Meaning of verse 18.5 →6etānyapi tu karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā phalāni ca|
kartavyānīti me pārtha niścitaṃ matamuttamam || 6 ||Meaning of verse 18.6 →7niyatasya tu saṃnyāsaḥ karmaṇo nopapadyate|
mohāttasya parityāgastāmasaḥ parikīrtitaḥ || 7 ||Meaning of verse 18.7 →8duḥkhamityeva yatkarma kāyakleśabhayāttyajet|
sa kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ naiva tyāgaphalaṃ labhet || 8 ||Meaning of verse 18.8 →9kāryamityeva yatkarma niyataṃ kriyate’rjuna|
saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ caiva sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ || 9 ||Meaning of verse 18.9 →10na dveṣṭyakuśalaṃ karma kuśale nānuṣajjate|
tyāgī sattvasamāviṣṭo medhāvī chinnasaṃśayaḥ || 10 ||Meaning of verse 18.10 →11na hi dehabhṛtā śakyaṃ tyaktuṃ karmāṇyaśeṣataḥ|
yastu karmaphalatyāgī sa tyāgītyabhidhīyate || 11 ||Meaning of verse 18.11 →12aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam|
bhavatyatyāgināṃ pretya na tu saṃnyāsināṃ kvacit || 12 ||Meaning of verse 18.12 →13pañcaitāni mahābāho kāraṇāni nibodha me|
sāṅkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām || 13 ||Meaning of verse 18.13 →14adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham|
vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam || 14 ||Meaning of verse 18.14 →15śarīravāṅmanobhiryatkarma prārabhate naraḥ|
nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ || 15 ||Meaning of verse 18.15 →16tatraivaṃ sati kartāramātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ|
paśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ || 16 ||Meaning of verse 18.16 →17yasya nāhaṅkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate|
hatvāpi sa imām̐llokānna hanti na nibadhyate || 17 ||Meaning of verse 18.17 →18jñānaṃ jñeyaṃ parijñātā trividhā karmacodanā|
karaṇaṃ karma karteti trividhaḥ karmasaṅgrahaḥ || 18 ||Meaning of verse 18.18 →19jñānaṃ karma ca kartā ca tridhaiva guṇabhedataḥ|
procyate guṇasaṅkhyāne yathāvacchṛṇu tānyapi || 19 ||Meaning of verse 18.19 →20sarvabhūteṣu yenaikaṃ bhāvamavyayamīkṣate|
avibhaktaṃ vibhakteṣu tajjñānaṃ viddhi sāttvikam || 20 ||Meaning of verse 18.20 →21pṛthaktvena tu yajjñānaṃ nānābhāvānpṛthagvidhān|
vetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam || 21 ||Meaning of verse 18.21 →22yattu kṛtsnavadekasminkārye saktamahaitukam|
atattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam || 22 ||Meaning of verse 18.22 →23niyataṃ saṅgarahitamarāgadveṣataḥ kṛtam|
aphalaprepsunā karma yattatsāttvikamucyate || 23 ||Meaning of verse 18.23 →24yattu kāmepsunā karma sāhaṅkāreṇa vā punaḥ|
kriyate bahulāyāsaṃ tadrājasamudāhṛtam || 24 ||Meaning of verse 18.24 →25anubandhaṃ kṣayaṃ hiṃsāmanapekṣya ca pauruṣam|
mohādārabhyate karma yattattāmasamucyate || 25 ||Meaning of verse 18.25 →26muktasaṅgo’nahaṃvādī dhṛtyutsāhasamanvitaḥ|
siddhyasiddhyornirvikāraḥ kartā sāttvika ucyate || 26 ||Meaning of verse 18.26 →27rāgī karmaphalaprepsurlubdho hiṃsātmako’śuciḥ|
harṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ || 27 ||Meaning of verse 18.27 →28ayuktaḥ prākṛtaḥ stabdhaḥ śaṭho naiṣkṛtiko’lasaḥ|
viṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasa ucyate || 28 ||Meaning of verse 18.28 →29buddherbhedaṃ dhṛteścaiva guṇatastrividhaṃ śṛṇu|
procyamānamaśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya || 29 ||Meaning of verse 18.29 →30pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye|
bandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī || 30 ||Meaning of verse 18.30 →31yayā dharmamadharmaṃ ca kāryaṃ cākāryameva ca|
ayathāvatprajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī || 31 ||Meaning of verse 18.31 →32adharmaṃ dharmamiti yā manyate tamasāvṛtā|
sarvārthānviparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī || 32 ||Meaning of verse 18.32 →33dhṛtyā yayā dhārayate manaḥprāṇendriyakriyāḥ|
yogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī || 33 ||Meaning of verse 18.33 →34yayā tu dharmakāmārthāndhṛtyā dhārayate’rjuna|
prasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī || 34 ||Meaning of verse 18.34 →35yayā svapnaṃ bhayaṃ śokaṃ viṣādaṃ madameva ca|
na vimuñcati durmedhā dhṛtiḥ sā pārtha tāmasī || 35 ||Meaning of verse 18.35 →36sukhaṃ tvidānīṃ trividhaṃ śṛṇu me bharatarṣabha|
abhyāsādramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati || 36 ||Meaning of verse 18.36 →37yattadagre viṣamiva pariṇāme’mṛtopamam|
tatsukhaṃ sāttvikaṃ proktamātmabuddhiprasādajam || 37 ||Meaning of verse 18.37 →38viṣayendriyasaṃyogādyattadagre’mṛtopamam|
pariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam || 38 ||Meaning of verse 18.38 →39yadagre cānubandhe ca sukhaṃ mohanamātmanaḥ|
nidrālasyapramādotthaṃ tattāmasamudāhṛtam || 39 ||Meaning of verse 18.39 →40na tadasti pṛthivyāṃ vā divi deveṣu vā punaḥ|
sattvaṃ prakṛtijairmuktaṃ yadebhiḥ syāttribhirguṇaiḥ || 40 ||Meaning of verse 18.40 →41brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa|
karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ || 41 ||Meaning of verse 18.41 →42śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāntirārjavameva ca|
jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam || 42 ||Meaning of verse 18.42 →43śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam|
dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam || 43 ||Meaning of verse 18.43 →44kṛṣigaurakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam|
paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam || 44 ||Meaning of verse 18.44 →45sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ|
svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu || 45 ||Meaning of verse 18.45 →46yataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam|
svakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ || 46 ||Meaning of verse 18.46 →47śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt|
svabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam || 47 ||Meaning of verse 18.47 →48sahajaṃ karma kaunteya sadoṣamapi na tyajet|
sarvārambhā hi doṣeṇa dhūmenāgnirivāvṛtāḥ || 48 ||Meaning of verse 18.48 →49asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ|
naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ saṃnyāsenādhigacchati || 49 ||Meaning of verse 18.49 →50siddhiṃ prāpto yathā brahma tathāpnoti nibodha me|
samāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā || 50 ||Meaning of verse 18.50 →51buddhyā viśuddhayā yukto dhṛtyātmānaṃ niyamya ca|
śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca || 51 ||Meaning of verse 18.51 →52viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ|
dhyānayogaparo nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ || 52 ||Meaning of verse 18.52 →53ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham|
vimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate || 53 ||Meaning of verse 18.53 →54brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati|
samaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām || 54 ||Meaning of verse 18.54 →55bhaktyā māmabhijānāti yāvānyaścāsmi tattvataḥ|
tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram || 55 ||Meaning of verse 18.55 →56sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo madvyapāśrayaḥ|
matprasādādavāpnoti śāśvataṃ padamavyayam || 56 ||Meaning of verse 18.56 →57cetasā sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ|
buddhiyogamupāśritya maccittaḥ satataṃ bhava || 57 ||Meaning of verse 18.57 →58maccittaḥ sarvadurgāṇi matprasādāttariṣyasi|
atha cettvamahaṅkārānna śroṣyasi vinaṅkṣyasi || 58 ||Meaning of verse 18.58 →59yadahaṅkāramāśritya na yotsya iti manyase|
mithyaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati || 59 ||Meaning of verse 18.59 →60svabhāvajena kaunteya nibaddhaḥ svena karmaṇā|
kartuṃ necchasi yanmohātkariṣyasyavaśo’pi tat || 60 ||Meaning of verse 18.60 →61īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe’rjuna tiṣṭhati|
bhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā || 61 ||Meaning of verse 18.61 →62tameva śaraṇaṃ gaccha sarvabhāvena bhārata|
tatprasādātparāṃ śāntiṃ sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam || 62 ||Meaning of verse 18.62 →63iti te jñānamākhyātaṃ guhyādguhyataraṃ mayā|
vimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru || 63 ||Meaning of verse 18.63 →64sarvaguhyatamaṃ bhūyaḥ śṛṇu me paramaṃ vacaḥ|
iṣṭo’si me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam || 64 ||Meaning of verse 18.64 →65manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru|
māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo’si me || 65 ||Meaning of verse 18.65 →66sarvadharmānparityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja|
ahaṃ tvā sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ || 66 ||Meaning of verse 18.66 →67idaṃ te nātapaskāya nābhaktāya kadācana|
na cāśuśrūṣave vācyaṃ na ca māṃ yo’bhyasūyati || 67 ||Meaning of verse 18.67 →68ya imaṃ paramaṃ guhyaṃ madbhakteṣvabhidhāsyati|
bhaktiṃ mayi parāṃ kṛtvā māmevaiṣyatyasaṃśayaḥ || 68 ||Meaning of verse 18.68 →69na ca tasmānmanuṣyeṣu kaścinme priyakṛttamaḥ|
bhavitā na ca me tasmādanyaḥ priyataro bhuvi || 69 ||Meaning of verse 18.69 →70adhyeṣyate ca ya imaṃ dharmyaṃ saṃvādamāvayoḥ|
jñānayajñena tenāhamiṣṭaḥ syāmiti me matiḥ || 70 ||Meaning of verse 18.70 →71śraddhāvānanasūyaśca śṛṇuyādapi yo naraḥ|
so’pi muktaḥ śubhām̐llokānprāpnuyātpuṇyakarmaṇām || 71 ||Meaning of verse 18.71 →72kaccidetacchrutaṃ pārtha tvayaikāgreṇa cetasā|
kaccidajñānasammohaḥ pranaṣṭaste dhanañjaya || 72 ||Meaning of verse 18.72 →73arjuna uvāca
naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmayācyuta|
sthito’smi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava || 73 ||Meaning of verse 18.73 →74sañjaya uvāca
ityahaṃ vāsudevasya pārthasya ca mahātmanaḥ|
saṃvādamimamaśrauṣamadbhutaṃ romaharṣaṇam || 74 ||Meaning of verse 18.74 →75vyāsaprasādācchrutavānetadguhyamahaṃ param|
yogaṃ yogeśvarātkṛṣṇātsākṣātkathayataḥ svayam || 75 ||Meaning of verse 18.75 →76rājansaṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādamimamadbhutam|
keśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ || 76 ||Meaning of verse 18.76 →77tacca saṃsmṛtya saṃsmṛtya rūpamatyadbhutaṃ hareḥ|
vismayo me mahānrājanhṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ || 77 ||Meaning of verse 18.77 →78yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ|
tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama || 78 ||Meaning of verse 18.78 →
oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde mokṣasaṃnyāsayogo nāma aṣṭādaśo’dhyāyaḥ ||
About Mokṣa Saṃnyāsa Yoga
Arjuna’s last question: what is the truth of renunciation and of relinquishment, each on its own? Krishna’s answer gathers the karma yoga of the whole Gita into a single word: what is to be given up is not action but attachment to it and its fruit. Sacrifice, giving and austerity purify even the wise, and are not to be abandoned.
Then the chapter sets up the mirrors of the gunas once more: knowledge, action, doer, understanding, steadfastness and happiness each have three kinds, sattvic, rajasic and tamasic. After the word ‘svakarmana tam abhyarchya’, worshipping the Lord through one’s own work, the chapter shows the summit of knowledge and devotion. At the end Krishna, having left the choice to Arjuna with ‘yathecchasi tatha kuru’, restates the essence out of love: ‘manmana bhava’, ‘sarvadharman parityajya’. Arjuna rises with ‘karishye vachanam tava’, and the Gita ends with Sanjaya’s conviction.
How the chapter moves
- Verses 1 to 12: Arjuna’s question, renunciation and relinquishment, the three kinds of relinquishment, and the fruit of action.
- Verses 13 to 18: The five causes of action, the error of seeing oneself as the sole doer, and the impulse to action.
- Verses 19 to 40: The three kinds of knowledge, action, doer, understanding, steadfastness and happiness. No being is free of the gunas.
- Verses 41 to 48: The duties of the four varnas, worship through one’s own work, and one’s own dharma.
- Verses 49 to 55: From the perfection of freedom from action to the state of Brahman and supreme devotion.
- Verses 56 to 66: The last counsel to Arjuna, the Lord in the hearts of all, the supreme secret and taking refuge.
- Verses 67 to 72: To whom it should be told, the fruit of teaching, studying and hearing it, and Krishna’s question.
- Verses 73 to 78: Arjuna’s reply and Sanjaya’s conclusion.
Sarvadharman parityajya: the acharyas’ views
In 18.66, the most discussed verse of the Gita, the acharyas clearly part. For Shankara ‘all dharmas’ includes both dharma and adharma, and the renunciation of all action together with knowledge of the self alone is the means to liberation. Ramanuja gives two readings: giving up fruit, the sense of ‘mine’ and agency while still practising the yogas of action, knowledge and devotion, or the consolation of surrender to one grieving under the weight of sins. For Madhva giving up dharma means giving up its fruit, since otherwise the command to fight would not fit. For Sridhara Swami it means giving up servitude to rules through firm faith in devotion. None of the acharyas reads it as permission to drop one’s duties carelessly.
These pages do not decide between the readings. Wherever the acharyas part, each position is recorded in its own terms.
About these pages
The text is that of the Gita Press edition. Our source text had no commentary for 18.2, and Shankara’s comment has been taken from the full text of his Gita Bhashya. Verses 18.51, 18.52 and 18.53 form a single sentence, and their meaning is given that way. Verse 18.17 must be read in the context of Arjuna’s righteous war, and it justifies no harm of any kind.
In the verses on the varnas, 18.41 to 18.48, the position of the classical commentators is given in their own terms. They read these verses within the framework of birth and past karma, while many modern thinkers read them in terms of qualities and aptitude. These pages support no discrimination of any kind on the basis of birth. As the Gita itself says, every person’s honest work is worship (18.46).
The ‘For life today’ boxes carry general information on matters such as the signs of stroke, de-addiction, sleep, the side effects of medicines and depression. For personal health decisions, seek a doctor’s advice. With this chapter, meaning pages for all eighteen chapters of the Gita are complete.
Sources: several.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.




ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ