ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಶಕ್ನೋತೀಹೈವ ಯಃ ಸೋಢುಂ ಪ್ರಾಕ್ಶರೀರವಿಮೋಕ್ಷಣಾತ್।
ಕಾಮಕ್ರೋಧೋದ್ಭವಂ ವೇಗಂ ಸ ಯುಕ್ತಃ ಸ ಸುಖೀ ನರಃ ॥ 23 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात्।
कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥ 23 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
śaknotīhaiva yaḥ soḍhuṃ prākśarīravimokṣaṇāt|
kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ sa yuktaḥ sa sukhī naraḥ || 23 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯಃ ಇಹ ಏವ (यः इह एव, yaḥ iha eva) = ಯಾರು ಇಲ್ಲಿಯೇ (he who here itself)
- ಪ್ರಾಕ್ ಶರೀರವಿಮೋಕ್ಷಣಾತ್ (प्राक् शरीरविमोक्षणात्, prāk śarīravimokṣaṇāt) = ದೇಹ ಬಿಡುವ ಮೊದಲೇ (before release from the body)
- ಕಾಮಕ್ರೋಧೋದ್ಭವಮ್ ವೇಗಮ್ (कामक्रोधोद्भवम् वेगम्, kāmakrodhodbhavam vegam) = ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಆವೇಗವನ್ನು (the surge born of desire and anger)
- ಸೋಢುಮ್ ಶಕ್ನೋತಿ (सोढुम् शक्नोति, soḍhum śaknoti) = ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಶಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೋ (is able to withstand)
- ಸಃ ಯುಕ್ತಃ ಸಃ ಸುಖೀ ನರಃ (सः युक्तः सः सुखी नरः, saḥ yuktaḥ saḥ sukhī naraḥ) = ಅವನೇ ಯೋಗಿ, ಅವನೇ ಸುಖಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯ (he is a yogi, he is a happy man)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ದೇಹ ಬಿಡುವ ಮೊದಲೇ, ಇಲ್ಲಿಯೇ, ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಆವೇಗವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯಾರು ಶಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೋ ಅವನೇ ಯೋಗಿ, ಅವನೇ ಸುಖಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
He who, here itself, before release from the body, is able to withstand the surge born of desire and anger, is a yogi; he is a happy man.
ಶ್ಲೋಕ 5.23ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 5.23
‘ವೇಗ’ ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿದೆ. ಕಾಮ ಕ್ರೋಧ ಭಾವನೆಗಳಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಂದು ಅಲೆಯಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಅವುಗಳ ದೇಹಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ: ಕಾಮದ ಆವೇಗದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚ, ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣು ಮುಖ. ಕ್ರೋಧದ ಆವೇಗದಲ್ಲಿ ಮೈ ನಡುಕ, ಬೆವರು, ಕಚ್ಚಿದ ತುಟಿ, ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣು.
The word ‘vega’, surge, is precise here. Desire and anger come not only as feelings but as a wave. Shankara even describes their bodily signs: in the surge of desire, hair standing on end, shining eyes and face; in the surge of anger, trembling limbs, sweat, bitten lips and reddened eyes.
‘ದೇಹ ಬಿಡುವ ಮೊದಲೇ’ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಸಾಯುವವರೆಗೂ’ ಎಂದು ಓದುತ್ತಾರೆ: ಈ ಆವೇಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಅನಂತ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನವರೆಗೂ ಅದನ್ನು ನಂಬಬಾರದು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ: ಮನುಷ್ಯದೇಹದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯ, ಬೇರೆ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ.
Shankara reads ‘before release from the body’ as ‘until death’: the causes of this surge are endless, so it should not be trusted until the last breath. Madhva sees another point: in a human body it can be withstood, not so in other births, and so it must be in this life.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಈ ಆವೇಗವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಬಲ ಬರುವುದು ಆತ್ಮಾನುಭವದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ. ಅಂಥವನು ಆತ್ಮಾನುಭವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ, ಮತ್ತು ದೇಹ ಬಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಆ ಸುಖ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.
For Ramanuja the strength to hold back this surge comes from love of experiencing the self. Such a person is fit for that experience, and after leaving the body that joy becomes complete.
ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಎರಡು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು, ಆವೇಗ ಹುಟ್ಟುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಅದೂ ಒಂದು ಕ್ಷಣಕ್ಕಲ್ಲ, ಜೀವನವಿಡೀ. ಎರಡು, ಪ್ರಾಣ ಹೋದ ದೇಹ ಅಳುವವರ ಆಲಿಂಗನಕ್ಕಾಗಲಿ ಚಿತೆಯ ಬೆಂಕಿಗಾಗಲಿ ಅಲುಗದಂತೆ, ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ಆ ಅಚಲತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು.
Sridhara Swami gives two readings. One, to hold the surge back at the very moment it arises, and not for a moment only but for the whole of life. Two, just as a body from which life has gone is unmoved by the embrace of the weeping or the fire of the pyre, to attain that steadiness while still alive.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಕೋಪದ ಆವೇಗ ದೇಹದ ಒತ್ತಡ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. ಹೃದಯ ಬಡಿತ ಏರುತ್ತದೆ, ಬಿಪಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ವೇಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ವರ್ಣನೆ ಇದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಿದೆ. ಇಂಥ ಆವೇಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತುಂಗ ಮುಟ್ಟಿ ಆಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ ಎಂಬ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಟಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
Medically, the surge of anger is the body’s stress response. The heart rate rises, blood pressure climbs, breathing quickens. Shankara’s description comes very close to this. The understanding that such surges usually peak and then subside is used in treatments for addiction and for anger management too.
‘ಸೋಢುಂ’ ಎಂದರೆ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಒಳಗೆ ಅದುಮಿಡುವುದಲ್ಲ. ಅಲೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡದೆ, ಅದು ಇಳಿಯುವವರೆಗೆ ಕಾಯುವುದು. ಆ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ದಾಟುವುದು ಕಲಿತರೆ ಅನೇಕ ದಿನಗಳ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
‘Sodhum’, to withstand, means to bear it, not to bottle it up. To recognise that a wave is coming, not act on it, and wait until it falls. Learning to get through those few minutes spares many days of regret.