ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಯತ್ರೋಪರಮತೇ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುದ್ಧಂ ಯೋಗಸೇವಯಾ।
ಯತ್ರ ಚೈವಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯನ್ನಾತ್ಮನಿ ತುಷ್ಯತಿ ॥ 20 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया।
यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥ 20 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā|
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati || 20 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯತ್ರ ಯೋಗಸೇವಯಾ ನಿರುದ್ಧಮ್ ಚಿತ್ತಮ್ (यत्र योगसेवया निरुद्धम् चित्तम्, yatra yogasevayā niruddham cittam) = ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ನಿರುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿ (where the mind, restrained by the practice of yoga)
- ಉಪರಮತೇ (उपरमते, uparamate) = ವಿರಮಿಸುತ್ತದೆಯೋ (comes to rest)
- ಯತ್ರ ಚ ಏವ ಆತ್ಮನಾ ಆತ್ಮಾನಮ್ ಪಶ್ಯನ್ (यत्र च एव आत्मना आत्मानम् पश्यन्, yatra ca eva ātmanā ātmānam paśyan) = ಎಲ್ಲಿ ತನ್ನಿಂದಲೇ ತನ್ನನ್ನು (ಆತ್ಮನನ್ನು) ಕಾಣುತ್ತಾ (and where, seeing the self by the self)
- ಆತ್ಮನಿ ತುಷ್ಯತಿ (आत्मनि तुष्यति, ātmani tuṣyati) = ತನ್ನಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೋ (he is content in the self)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ನಿರುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿ ವಿರಮಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಎಲ್ಲಿ ತನ್ನಿಂದಲೇ ಆತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾ ತನ್ನಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೋ,
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Where the mind, restrained by the practice of yoga, comes to rest; where, seeing the self by the self, he is content in the self;
ಚಿಂತನ (Reflection)
ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಅಭ್ಯಾಸದ ಬಲದಿಂದ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ, ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಕಡೆಯ ದೀಪದಂತಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ. ‘ಎಲ್ಲಿ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಶಂಕರರು ‘ಯಾವಾಗ’ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ: ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಅಲೆದಾಟ ನಿಂತು, ನಿರುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸು ವಿರಮಿಸುವ ಆ ಹೊತ್ತು. ಆಗ ಯೋಗಿ ಬೆಳಕೇ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಪರಮ ಚೈತನ್ಯವಾದ ಆತ್ಮನನ್ನು ‘ತನ್ನಿಂದಲೇ’ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ‘ತನ್ನಿಂದಲೇ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಶಂಕರರು ‘ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಅಂತಃಕರಣದಿಂದ’ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ಕಂಡು ಅವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
The mind made one-pointed by the strength of practice, like the lamp in still air, is the subject here. ‘Where’ Shankara reads as ‘when’: the time when the restrained mind, its wandering stopped on every side, comes to rest. Then the yogi sees the self, the supreme consciousness whose nature is light, ‘by the self’, which Shankara takes as by the inner organ made pure by absorption; and he is content in his own self.
ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಭಾಷ್ಯ
Sri Shankara Bhagavatpada, Bhagavad Gita Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 6.20ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 6.20
ಇಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಮೊದಲ ಅರ್ಧದವರೆಗೆ ಒಂದೇ ದೀರ್ಘ ವಾಕ್ಯ. ‘ಯತ್ರ’, ‘ಎಲ್ಲಿ’, ಎಂಬ ಪದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದು ಕೊನೆಗೆ ‘ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್’, ‘ಅದನ್ನು ಯೋಗ ಎಂದು ತಿಳಿ’, ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
From verse twenty to the first half of verse twenty-three runs one long sentence. The word ‘where’ returns again and again and ends at last in ‘know that to be yoga’.
ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ‘ಯೋಗ’ ಪದದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಯೋಗ’ ಎಂದರೆ ‘ಕರ್ಮ’, ಇಲ್ಲಿ ‘ಯೋಗ’ ಎಂದರೆ ‘ಸಮಾಧಿ’. ಮುಖ್ಯ ಯೋಗ ಸಮಾಧಿಯೇ, ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ‘ಯೋಗ’ ಎನ್ನುವುದು ಅದು ಉಪಾಯವಾದ್ದರಿಂದ. ಪತಂಜಲಿಯ ‘ಯೋಗಶ್ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿನಿರೋಧಃ’, ‘ಮನಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದೇ ಯೋಗ’, ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
Sridhara Swami clarifies the use of the word ‘yoga’ here. In verse two, ‘yoga’ meant ‘action’; here it means ‘absorption’, samadhi. The chief yoga is samadhi; action is called yoga because it is the means. He connects Patanjali’s sutra here: ‘yoga is the stilling of the movements of the mind’.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಆತ್ಮನಾ’ ಎಂದರೆ ‘ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಅಂತಃಕರಣದಿಂದ’, ‘ಆತ್ಮಾನಂ’ ಎಂದರೆ ‘ಪರಮ ಚೈತನ್ಯ, ಜ್ಯೋತಿಸ್ಸ್ವರೂಪ’. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಮನಸ್ಸು ‘ಇದೇ ಅತಿಶಯ ಸುಖ’ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸದೆ ತನ್ನಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇದು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕಾಣುವುದು.
For Shankara ‘by the self’ means ‘by the inner instrument purified by absorption’, and ‘the self’ means ‘the supreme consciousness, light itself’. For Ramanuja the mind delights there as ‘this alone is surpassing joy’, and, needing nothing else, is content in itself. For Madhva it is seeing the Lord in the body by means of the mind.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
‘ಉಪರಮತೇ’ ಎಂದರೆ ‘ವಿರಮಿಸುವುದು’, ‘ದಣಿದು ಕುಸಿಯುವುದು’ ಅಲ್ಲ. ದಿನವಿಡೀ ಓಡಿದ ಮನಸ್ಸು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರವಿದ್ದೂ ವಿರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಅಭ್ಯಾಸದ ಗುರಿ.
‘Uparamate’ means ‘to come to rest’, not ‘to collapse from exhaustion’. A mind that has run all day collapses in sleep; in meditation it comes to rest while remaining awake. That difference is the aim of practice.
‘ತನ್ನಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಸ್ವಾರ್ಥದಂತೆ ಕೇಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಳಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಇರುವವರು ಇತರರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಬೇಡುತ್ತಾರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡಬಲ್ಲರು.
‘Content in oneself’ may sound selfish. But those content within ask less of others and are able to give more.