ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಉದ್ಧರೇದಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ನಾತ್ಮಾನಮವಸಾದಯೇತ್।
ಆತ್ಮೈವ ಹ್ಯಾತ್ಮನೋ ಬಂಧುರಾತ್ಮೈವ ರಿಪುರಾತ್ಮನಃ ॥ 5 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत्।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ 5 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
uddharedātmanātmānaṃ nātmānamavasādayet|
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ || 5 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಆತ್ಮನಾ ಆತ್ಮಾನಮ್ ಉದ್ಧರೇತ್ (आत्मना आत्मानम् उद्धरेत्, ātmanā ātmānam uddharet) = ತನ್ನಿಂದಲೇ ತನ್ನನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು (one should lift oneself by oneself)
- ಆತ್ಮಾನಮ್ ನ ಅವಸಾದಯೇತ್ (आत्मानम् न अवसादयेत्, ātmānam na avasādayet) = ತನ್ನನ್ನು ಕುಸಿಯಲು ಬಿಡಬಾರದು (should not let oneself sink)
- ಆತ್ಮಾ ಏವ ಹಿ ಆತ್ಮನಃ ಬಂಧುಃ (आत्मा एव हि आत्मनः बन्धुः, ātmā eva hi ātmanaḥ bandhuḥ) = ತಾನೇ ತನಗೆ ಬಂಧು (for the self alone is one’s friend)
- ಆತ್ಮಾ ಏವ ರಿಪುಃ ಆತ್ಮನಃ (आत्मा एव रिपुः आत्मनः, ātmā eva ripuḥ ātmanaḥ) = ತಾನೇ ತನಗೆ ಶತ್ರು (the self alone is one’s enemy)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ತನ್ನಿಂದಲೇ ತನ್ನನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ತನ್ನನ್ನು ಕುಸಿಯಲು ಬಿಡಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ತಾನೇ ತನಗೆ ಬಂಧು, ತಾನೇ ತನಗೆ ಶತ್ರು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
One should lift oneself by oneself and not let oneself sink. For the self alone is one’s friend, and the self alone is one’s enemy.
ಶ್ಲೋಕ 6.5ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 6.5
ಗೀತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ‘ಆತ್ಮ’ ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಆರು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಅದರ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ: ಎತ್ತುವ ಮನಸ್ಸು, ಎತ್ತಲ್ಪಡುವ ನಾನು. ‘ಉದ್ಧರೇತ್’ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವನನ್ನು ಎಳೆದು ಮೇಲೆತ್ತುವ ಚಿತ್ರವಿದೆ.
This is among the most famous verses of the Gita. The word ‘atman’, self, comes six times here, and each time its sense shifts a little: the mind that lifts, the ‘I’ that is lifted. The verb ‘uddharet’ carries the picture of pulling up someone who is drowning.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇದು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ತನ್ನನ್ನು ಯೋಗಾರೂಢ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಎತ್ತುವುದು. ‘ತಾನೇ’ ಎಂಬ ಒತ್ತು ಏಕೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಬೇರೆ ಬಂಧು ಇಲ್ಲ. ಲೋಕದ ಬಂಧುಗಳೂ ಸ್ನೇಹದ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯೇ. ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರು ಕೂಡ ಕೊನೆಗೆ ನಮ್ಮದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂದವನು ಎಂಬುದು ಅವರ ಕಠಿಣ ಆದರೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ತರ್ಕ.
For Shankara this is lifting oneself, sunk in the ocean of samsara, to the state of one who has climbed to yoga. Why the stress on ‘oneself’? Because there is no other friend for liberation. Even worldly relatives, being the ground of the bonds of affection, stand in the way of liberation. Even an outer enemy, in the end, comes from one’s own doing; that is his severe but consistent reasoning.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ‘ಆತ್ಮ’ವನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಓದುತ್ತಾರೆ. ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಅಂಟದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಎತ್ತಬೇಕು, ಅಂಟಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕುಸಿಯಬಾರದು. ಮನಸ್ಸೇ ಬಂಧು, ಮನಸ್ಸೇ ಶತ್ರು. ‘ಮನ ಏವ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಕಾರಣಂ ಬಂಧಮೋಕ್ಷಯೋಃ’, ಮನಸ್ಸೇ ಮನುಷ್ಯರ ಬಂಧ ಮೋಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ, ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಇಬ್ಬರೂ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಎತ್ತುವುದು ವಿವೇಕದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನಸ್ಸು.
Ramanuja and Madhva read the first ‘self’ here as the mind. One should lift oneself by a mind not clinging to objects, and not sink by a clinging mind. The mind alone is the friend, the mind alone the enemy. Both quote the well-known line ‘the mind alone is the cause of bondage and freedom for human beings’. For Sridhara Swami, what lifts is the mind joined with discernment.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಬಲವಾದ ಮಾತು. ನಮ್ಮೊಳಗೆ ನಡೆಯುವ ಮಾತನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿ. ಕೆಲವರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಗೆಳೆಯನಂತೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಕಠಿಣ ಶತ್ರುವಿನಂತೆ. ಯಾವುದೇ ಗೆಳೆಯನಿಗೆ ನಾವು ಹೇಳದಂಥ ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ನಾವೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.
This verse is a very strong statement about one’s own effort. Notice the talk that goes on inside us. Some speak to themselves like a friend, some like a harsh enemy. It is common to say to ourselves harsh words we would never say to any friend.
ಆದರೆ ಒಂದು ಎಚ್ಚರ. ‘ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನೇ ಎತ್ತಿಕೋ’ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಖಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಆರೋಪದಂತೆ ಹೇಳಬಾರದು. ಖಿನ್ನತೆ ಒಂದು ಕಾಯಿಲೆ, ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯಲ್ಲ. ಅಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೈದ್ಯರನ್ನೋ ನಂಬಿಕೆಯ ಒಬ್ಬರನ್ನೋ ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು. ಸಹಾಯ ಕೇಳುವುದೂ ತಾನೇ ತನಗೆ ಬಂಧುವಾಗುವುದರ ಒಂದು ರೂಪ.
But a caution. ‘Lift yourself up’ should never be said to someone in depression as a reproach. Depression is an illness, not a lack of willpower. In that state, the first step in lifting oneself is often to see a doctor or someone one trusts. Asking for help is also a way of being one’s own friend.