ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಬಂಧುರಾತ್ಮಾತ್ಮನಸ್ತಸ್ಯ ಯೇನಾತ್ಮೈವಾತ್ಮನಾ ಜಿತಃ।
ಅನಾತ್ಮನಸ್ತು ಶತ್ರುತ್ವೇ ವರ್ತೇತಾತ್ಮೈವ ಶತ್ರುವತ್ ॥ 6 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥ 6 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
bandhurātmātmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ|
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat || 6 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯೇನ ಆತ್ಮನಾ ಏವ ಆತ್ಮಾ ಜಿತಃ (येन आत्मना एव आत्मा जितः, yena ātmanā eva ātmā jitaḥ) = ಯಾರು ತನ್ನಿಂದಲೇ ತನ್ನನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೋ (he by whom the self has been conquered by the self)
- ತಸ್ಯ ಆತ್ಮನಃ ಆತ್ಮಾ ಬಂಧುಃ (तस्य आत्मनः आत्मा बन्धुः, tasya ātmanaḥ ātmā bandhuḥ) = ಅವನಿಗೆ ತಾನೇ ಬಂಧು (for him the self is a friend)
- ಅನಾತ್ಮನಃ ತು (अनात्मनः तु, anātmanaḥ tu) = ಆದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಗೆಲ್ಲದವನಿಗೆ (but for one who has not conquered himself)
- ಶತ್ರುತ್ವೇ ವರ್ತೇತ ಆತ್ಮಾ ಏವ ಶತ್ರುವತ್ (शत्रुत्वे वर्तेत आत्मा एव शत्रुवत्, śatrutve varteta ātmā eva śatruvat) = ತಾನೇ ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ಶತ್ರುತ್ವದಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ (the self acts with hostility, like an enemy)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ತನ್ನಿಂದಲೇ ತನ್ನನ್ನು ಗೆದ್ದವನಿಗೆ ತಾನೇ ಬಂಧು. ಆದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಗೆಲ್ಲದವನಿಗೆ ತಾನೇ ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ಹಗೆತನದಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
For him who has conquered himself by himself, the self is a friend. But for one who has not conquered himself, the self behaves with hostility, like an enemy.
ಚಿಂತನ (Reflection)
ಯಾವ ಬಗೆಯ ತಾನು ತನಗೆ ಬಂಧು, ಯಾವ ಬಗೆಯ ತಾನು ತನಗೆ ಶತ್ರು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಶಂಕರರು ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಎತ್ತಿ, ಶ್ಲೋಕದಿಂದಲೇ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ತನ್ನನ್ನು ಗೆದ್ದ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ‘ತನ್ನನ್ನು’ ಶಂಕರರು ದೇಹ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ: ಅದನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡವನಿಗೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನಿಗೆ, ತಾನೇ ಬಂಧು. ಹಾಗೆ ಗೆಲ್ಲದವನಿಗೆ ಅದೇ ತಾನು ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ಕೇಡು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
Which self is the friend, and which the enemy? Shankara asks this before the shloka and answers from it. The self that is ‘conquered’ he reads as the aggregate of body and senses: one who has brought it under control, who has mastered his senses, has his self for a friend. For one who has not, that same self works to do him harm, as an enemy outside him would.
ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಭಾಷ್ಯ
Sri Shankara Bhagavatpada, Bhagavad Gita Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 6.6ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 6.6
ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇದು ಉತ್ತರ: ಯಾವಾಗ ತಾನು ತನಗೆ ಬಂಧು, ಯಾವಾಗ ಶತ್ರು? ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರುವುದು ತನ್ನನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ. ‘ಅನಾತ್ಮನಃ’ ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ‘ಆತ್ಮವಿಲ್ಲದವನು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಲ್ಲ, ‘ತನ್ನನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದವನು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ.
This answers the question left by the last verse: when is the self one’s friend, and when one’s enemy? The difference is whether it has been conquered. The word ‘anatmanah’ here does not mean ‘one without a self’, but ‘one who has not brought himself under control’.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಗೆಲ್ಲಬೇಕಾದ ‘ಆತ್ಮ’ವನ್ನು ‘ಕಾರ್ಯಕರಣಸಂಘಾತ’, ‘ದೇಹ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಒಟ್ಟು ಜೋಡಣೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವನು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ. ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರು ಕೇಡು ಮಾಡುವಂತೆ ಗೆಲ್ಲದ ತಾನು ತನಗೇ ಕೇಡು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
Shankara and Sridhara Swami call the self to be conquered the ‘aggregate of body and organs’. One who has mastered it has conquered his senses. Just as an outer enemy does harm, the unconquered self harms itself.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಗೆಲ್ಲಬೇಕಾದದ್ದು ಮನಸ್ಸು. ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದ ಮನಸ್ಸು ಬಂಧು, ಗೆಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ನಿಃಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಪರಾಶರರು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಅವರು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ: ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿದ ಮನಸ್ಸು ಬಂಧನಕ್ಕೆ, ವಿಷಯರಹಿತ ಮನಸ್ಸು ಮುಕ್ತಿಗೆ.
For Ramanuja what must be conquered is the mind. A mind won back from objects is a friend; an unconquered mind acts against one’s highest good. He quotes Parashara in the Vishnu Purana: the mind attached to objects leads to bondage, the mind free of objects to freedom.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ‘ಆತ್ಮ’ ಎಂದರೆ ‘ಮನಸ್ಸು’, ‘ಆತ್ಮನಃ’ ಎಂದರೆ ‘ಜೀವನಿಗೆ’. ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆದ್ದಾಗ ಅದು ಬಂಧು. ಅವರು ಒಂದು ಉಪಮೆಯನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಸೇವಕನಾಗಿದ್ದರೂ ಸೇವಕನ ಕೆಲಸ ಮಾಡದವನು ಸೇವಕನಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದರೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡದ ಮನಸ್ಸು ‘ಅನಾತ್ಮ’.
Madhva parses it more exactly still: ‘self’ is ‘the mind’, ‘of the self’ means ‘of the jiva’. When the mind is conquered by the intellect it is a friend. He gives an image too: a servant who does not do a servant’s work is no servant; likewise a mind that is present but does no good is ‘not-self’.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ತಡರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆ ಬರದೆ ಹಳೆಯ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಓಡಿಸುವ ಅನುಭವ ಅನೇಕರಿಗೆ ಇದೆ. ಆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನಿಜಕ್ಕೂ ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಯಾವ ಶತ್ರುವೂ ಅಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ನಮ್ಮ ದುರ್ಬಲ ಜಾಗವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ.
Many people know the experience of lying awake late at night, running old mistakes through the mind again and again. At such times the mind truly behaves like an enemy. No outer enemy knows our weak spots so precisely.
ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಒಂದು ದಿನದ ಯುದ್ಧವಲ್ಲ. ನಿದ್ರೆ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಸರಿಯಾದ ಆಹಾರದಂಥ ಸರಳ ಸಂಗತಿಗಳೂ ಅದನ್ನು ಗೆಳೆಯನನ್ನಾಗಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಯೋಚನೆಗಳು ದಿನದಿನವೂ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವನ್ನು ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯರ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಅದೇ ಗೆಲುವಿನ ಭಾಗ.
Conquering the mind is not a one-day war. Simple things like sleep, exercise and proper food also help make it a friend. If such thoughts keep troubling us day after day, sharing them with a doctor is part of the same victory.
ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ: ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಾವು ಕುಣಿಸಿದರೆ ಅದು ಸಾಧನೆ; ಮನಸ್ಸು ನಮ್ಮನ್ನು ಕುಣಿಸಿದರೆ ಅದು ಬಂಧನ. ಒಂದೇ ಮನಸ್ಸು, ಒಂದೇ ದಿನ, ಎರಡೂ ಆಗಬಹುದು.
Put simply: when we make the mind dance, that is practice; when the mind makes us dance, that is bondage. The same mind, on the same day, can be either.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ