ಕೆಲಸದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸದಾ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಚುರುಕಾದ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ತಲೆದೂಗುವ ಒಬ್ಬ ಆಪ್ತ ಗೆಳೆಯ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಯಾರಿಂದ ಲಾಭ ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬುದು ಬೇಗ ಹೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಹರೇಃ ಪದಾಹತಿಃ ಶ್ಲಾಘ್ಯಾ ನ ಶ್ಲಾಘ್ಯಂ ಖರರೋಹಣಮ್ ।
ಸ್ಪರ್ಧಾಪಿ ವಿದುಷಾ ಯುಕ್ತಾ ನ ಯುಕ್ತಾ ಮೂರ್ಖಮಿತ್ರತಾ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
हरेः पदाहतिः श्लाघ्या न श्लाघ्यं खररोहणम् ।
स्पर्धापि विदुषा युक्ता न युक्ता मूर्खमित्रता ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
hareḥ padāhatiḥ ślāghyā na ślāghyaṃ khararohaṇam |
spardhāpi viduṣā yuktā na yuktā mūrkhamitratā ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಹರೇಃ (हरेः, hareḥ) = ಸಿಂಹದ (of the lion)
- ಪದಾಹತಿಃ (पदाहतिः, padāhatiḥ) = ಕಾಲಿನ ಒದೆ (a blow of the foot)
- ಶ್ಲಾಘ್ಯಾ (श्लाघ्या, ślāghyā) = ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ (worth praise)
- ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
- ಶ್ಲಾಘ್ಯಂ (श्लाघ्यं, ślāghyaṃ) = ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ (worth praise)
- ಖರ (खर, khara) = ಕತ್ತೆಯನ್ನು (a donkey)
- ರೋಹಣಮ್ (रोहणम्, rohaṇam) = ಏರುವುದು (the mounting of)
- ಸ್ಪರ್ಧಾ (स्पर्धा, spardhā) = ಸ್ಪರ್ಧೆ (rivalry)
- ಅಪಿ (अपि, api) = ಕೂಡ (even)
- ವಿದುಷಾ (विदुषा, viduṣā) = ತಿಳಿದವನೊಡನೆ (with a learned man)
- ಯುಕ್ತಾ (युक्ता, yuktā) = ಒಪ್ಪುವಂಥದ್ದು (fitting)
- ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
- ಯುಕ್ತಾ (युक्ता, yuktā) = ಒಪ್ಪುವಂಥದ್ದು (fitting)
- ಮೂರ್ಖ (मूर्ख, mūrkha) = ಮೂರ್ಖನೊಡನೆ (with a fool)
- ಮಿತ್ರತಾ (मित्रता, mitratā) = ಗೆಳೆತನ (friendship)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸಿಂಹದ ಒದೆ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ, ಕತ್ತೆಯನ್ನು ಏರಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ತಿಳಿದವನೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೂ ಒಪ್ಪುವಂಥದ್ದು, ಮೂರ್ಖನೊಡನೆ ಗೆಳೆತನ ಒಪ್ಪುವಂಥದ್ದಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
A lion’s kick is worth praise; being carried on a donkey is not. In the same way, even rivalry with a learned man is fitting, and friendship with a fool is not.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಹರಿ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಿಂಹ ಎಂದೂ ಕುದುರೆ ಎಂದೂ ಅರ್ಥ. ಖರ ಎಂದರೆ ಕತ್ತೆ. ಕತ್ತೆಯ ಎದುರು ಇಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಂಹವೆಂದೋ ಕುದುರೆಯೆಂದೋ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಎರಡರಲ್ಲೂ ಅರ್ಥ ಕೆಡುವುದಿಲ್ಲ.
Hari means lion and also horse. Khara is donkey. Since it stands against the donkey, either reading works here and the sense is not spoilt.
ಶ್ಲಾಘ್ಯ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಳತೆಗಳು. ಒಂದು ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದು ಔಚಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವಂಥದ್ದು. ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿಕೆ, ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಔಚಿತ್ಯ.
Shlaghya and yukta are two different measures: one is praiseworthy, the other is proper. The first line uses praise, the second propriety.
ಸ್ಪರ್ಧೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಎಂದೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಣಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅಪಿ ಎಂಬ ಒಂದು ಪದ ಹಾಕಿ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ.
We usually reckon rivalry a bad thing. With the single word api, even, the verse turns that reckoning around.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 45. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 45. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಪಾಠ ಹೇಳುವಾಗ ಕಠಿಣ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕಿರಿಕಿರಿ ಎನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಓದನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು ಅವನೇ. ತಲೆದೂಗುವ ತರಗತಿಯಿಂದ ಯಾರೂ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
The student who asks hard questions feels like a nuisance while teaching. But he is the one who firms up our own reading. Nobody grows from a nodding class.
ಇದು ಮೂರ್ಖರನ್ನು ದೂರವಿಡಿ ಎಂಬ ಸಲಹೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಯಾರನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಅಳತೆಯನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನೆನಪು.
This is more than advice to avoid fools. It is a reminder that whom we keep around us also measures us.