ಸಾಧೋಃ ಪ್ರಕೋಪಿತಸ್ಯಾಪಿ: ಹುಲ್ಲಿನ ಪಂಜು ಮತ್ತು ಕಡಲು

ಯಾರ ಮೇಲಾದರೂ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಜೋರಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ, ಅವರು ಅದೇ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಮರುತ್ತರ ಕೊಡದಿದ್ದರೆ ಜಗಳ ಅಲ್ಲಿಗೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಆ ತಣ್ಣಗಿರುವುದನ್ನು ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಕಡಲಿನ ಚಿತ್ರದಿಂದ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 23 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 23

ವಿಷಯ: ಸಜ್ಜನನ ತಾಳ್ಮೆ · The patience of the good

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸಾಧೋಃ ಪ್ರಕೋಪಿತಸ್ಯಾಪಿ ಮನೋ ನಾಯಾತಿ ವಿಕ್ರಿಯಾಮ್ ।
ನಹಿ ತಾಪಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಂ ಸಾಗರಾಂಭಸ್ತೃಣೋಲ್ಕಯಾ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

साधोः प्रकोपितस्यापि मनो नायाति विक्रियाम् ।
नहि तापयितुं शक्यं सागरांभस्तृणोल्कया ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

sādhoḥ prakopitasyāpi mano nāyāti vikriyām |
nahi tāpayituṃ śakyaṃ sāgarāṃbhastṛṇolkayā ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸಾಧೋಃ (साधोः, sādhoḥ) = ಸಜ್ಜನನ (of the good man)
ಪ್ರಕೋಪಿತಸ್ಯ (प्रकोपितस्य, prakopitasya) = ಕೆರಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನ (when he is provoked)
ಅಪಿ (अपि, api) = ಕೂಡ (even)
ಮನಃ (मनः, manaḥ) = ಮನಸ್ಸು (the mind)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ಆಯಾತಿ (आयाति, āyāti) = ಬರುತ್ತದೆ (comes to)
ವಿಕ್ರಿಯಾಮ್ (विक्रियाम्, vikriyām) = ವಿಕಾರಕ್ಕೆ (a change for the worse)
ನಹಿ (नहि, nahi) = ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ (indeed not)
ತಾಪಯಿತುಂ (तापयितुं, tāpayituṃ) = ಕಾಸುವುದು (to heat)
ಶಕ್ಯಂ (शक्यं, śakyaṃ) = ಸಾಧ್ಯ (possible)
ಸಾಗರ (सागर, sāgara) = ಕಡಲಿನ (of the ocean)
ಅಂಭಃ (अंभः, aṃbhaḥ) = ನೀರನ್ನು (the water)
ತೃಣ (तृण, tṛṇa) = ಹುಲ್ಲಿನ (of straw)
ಉಲ್ಕಯಾ (उल्कया, ulkayā) = ಪಂಜಿನಿಂದ (with a torch)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಕೆರಳಿಸಿದರೂ ಸಜ್ಜನನ ಮನಸ್ಸು ವಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹುಲ್ಲಿನ ಪಂಜಿನಿಂದ ಕಡಲಿನ ನೀರನ್ನು ಕಾಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Even when he is provoked, the good man’s mind does not turn. The water of the ocean simply cannot be heated with a torch of straw.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ವಿಕ್ರಿಯಾ ಎಂದರೆ ರೂಪ ಕೆಡುವುದು, ಬದಲಾಗುವುದು. ಸಿಟ್ಟು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕೋಪಿತ ಎಂಬ ಪದವೇ ಕೆರಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಿಟ್ಟು ಮನಸ್ಸಿನ ರೂಪವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಷ್ಟೇ.

Vikriya is a spoiling of form, a turning. The verse does not say anger never rises. The word prakopita admits the provocation. It says only that the anger does not spoil the shape of the mind.

ತೃಣೋಲ್ಕಾ ಎಂದರೆ ಹುಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಮಾಡಿದ ಪಂಜು. ಅದು ಉರಿಯುವುದು ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ. ಕೆರಳಿಸುವ ಮಾತಿನ ಆಯುಷ್ಯವೂ ಅಷ್ಟೇ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಆ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

Trinolka is a torch made by setting fire to a bundle of straw. It burns for a moment. The comparison hints that a provoking remark lasts about as long.

ಇದೇ ನಾಯಾತಿ ವಿಕ್ರಿಯಾಮ್ ಎಂಬ ಮಾತು ಈ ವಿಭಾಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗದಿರುವುದು ಮನಸ್ಸಲ್ಲ, ಗುಣಗಳು.

The same phrase, nayati vikriyam, turns up in another verse of this section. There what does not change is not the mind but the qualities.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 45. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 45. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ರೋಗಿಯ ಮನೆಯವರು ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಕಟುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆ ಮಾತನ್ನು ಮೈಮೇಲೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳದೆ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರಿಸುವ ತರಬೇತು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಬೇಕು.

It is common for an anxious family to speak harshly. A doctor needs the training to let that pass and carry on with the work.

ಇದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಮಾತಲ್ಲ. ದನಿ ಏರಿಸದೆಯೂ ಇದು ಬೇಡ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು ಎಂಬ ಮಾತು.

This is not a call to bear everything in silence. It is a note that one can say no without raising the voice.