ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣದ ನಡುವೆ ಕಾರು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಕಾಡಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ನಿಂತರೆ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಅನುಭವ.
ಈ ಪದ್ಯ ಅದೇ ಅನುಭವವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಹರಿಣಚರಣಕ್ಷುಣ್ಣೋಪಾಂತಾಃ ಸಶಾದ್ವಲನಿರ್ಝರಾಃ ಕುಸುಮಲಲಿತೈರ್ವಿಷ್ವಗ್ವಾತೈಸ್ತರಂಗಿತಪಾದಪಾಃ
ವಿವಿಧವಿಹಗಶ್ರೇಣೀಚಿತ್ರಧ್ವನಿಪ್ರತಿನಾದಿತಾ ಮನಸಿ ನ ಮುದಂ ಕೇಷಾಂ ದಧ್ಯುಃ ಶಿವಾ ವನಭೂಮಯಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
हरिणचरणक्षुण्णोपान्ताः सशाद्वलनिर्झराः कुसुमललितैर्विष्वग्वातैस्तरङ्गितपादपाः
विविधविहगश्रेणीचित्रध्वनिप्रतिनादिता मनसि न मुदं केषां दध्युः शिवा वनभूमयः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
hariṇacaraṇakṣuṇṇopāntāḥ saśādvalanirjharāḥ kusumalalitairviṣvagvātaistaraṅgitapādapāḥ
vividhavihagaśreṇīcitradhvanipratināditā manasi na mudaṃ keṣāṃ dadhyuḥ śivā vanabhūmayaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಹರಿಣಚರಣಕ್ಷುಣ್ಣೋಪಾಂತಾಃ (हरिणचरणक्षुण्णोपान्ताः, hariṇacaraṇakṣuṇṇopāntāḥ) = ಜಿಂಕೆಗಳ ಕಾಲ್ತುಳಿತದಿಂದ ಅಂಚುಗಳು ಮೆದುವಾದ (ಹರಿಣ + ಚರಣ + ಕ್ಷುಣ್ಣ + ಉಪಾಂತಾಃ) (their edges trodden by the feet of deer)
- ಸಶಾದ್ವಲನಿರ್ಝರಾಃ (सशाद्वलनिर्झराः, saśādvalanirjharāḥ) = ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಹಾಸು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ (with green grass and waterfalls)
- ಕುಸುಮಲಲಿತೈರ್ವಿಷ್ವಗ್ವಾತೈಸ್ತರಂಗಿತಪಾದಪಾಃ (कुसुमललितैर्विष्वग्वातैस्तरङ्गितपादपाः, kusumalalitairviṣvagvātaistaraṅgitapādapāḥ) = ಹೂವುಗಳ ಪರಿಮಳ ಹೊತ್ತು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲೆಅಲೆಯಾಗಿ ತೂಗುವ ಮರಗಳುಳ್ಳ (ಕುಸುಮ ಲಲಿತೈಃ + ವಿಷ್ವಗ್ ವಾತೈಃ + ತರಂಗಿತ ಪಾದಪಾಃ) (with trees swaying in waves under flower-laden breezes that play on every side)
- ವಿವಿಧವಿಹಗಶ್ರೇಣೀಚಿತ್ರಧ್ವನಿಪ್ರತಿನಾದಿತಾ (विविधविहगश्रेणीचित्रध्वनिप्रतिनादिता, vividhavihagaśreṇīcitradhvanipratināditā) = ಬಗೆಬಗೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಾಲುಗಳ ವಿವಿಧ ಕೂಗುಗಳ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಇರುವ (echoing with the varied calls of flocks of many kinds of birds)
- ಮನಸಿ (मनसि, manasi) = ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ (in the mind)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ, ಅಲ್ಲವೇ (not)
- ಮುದಂ (मुदं, mudaṃ) = ಸಂತೋಷವನ್ನು (joy)
- ಕೇಷಾಂ (केषां, keṣāṃ) = ಯಾರ (of whom)
- ದಧ್ಯುಃ (दध्युः, dadhyuḥ) = ತರುತ್ತವೆ, ಇಡುತ್ತವೆ (would bring, would place)
- ಶಿವಾ (शिवा, śivā) = ಹಿತಕರವಾದ, ಮಂಗಳಕರವಾದ (kindly, auspicious)
- ವನಭೂಮಯಃ (वनभूमयः, vanabhūmayaḥ) = ಕಾಡಿನ ನೆಲಗಳು (forest lands)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಜಿಂಕೆಗಳ ಕಾಲ್ತುಳಿತದಿಂದ ಅಂಚುಗಳು ಮೆದುವಾದ, ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಹಾಸು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಹೂವುಗಳ ಪರಿಮಳ ಹೊತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಅಲೆಅಲೆಯಾಗಿ ತೂಗುವ, ಬಗೆಬಗೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಗು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಈ ಹಿತಕರ ಕಾಡಿನ ನೆಲಗಳು ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಾನೆ ಸಂತೋಷ ತರುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
These kindly forest lands, their edges trodden soft by deer, with green grass and waterfalls, the trees swaying in waves in flower-scented winds that blow from every side, and echoing with the varied calls of many kinds of birds: to whose mind would they not bring joy?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದ ಹೇಳಿಕೆ. ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಸಂತೋಷ ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಉತ್ತರ ಎಂದು ಕವಿ ನಂಬುತ್ತಾನೆ, ಅದನ್ನು ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿವ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಿತಕರ, ಮಂಗಳಕರ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
This is a statement in the form of a question. The poet expects the answer to be that they please every mind, and he does not say it aloud. We have taken shiva here in the sense of kindly and auspicious.
ತರಂಗಿತ ಎಂದರೆ ಅಲೆಯಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಗಾಳಿ ಬೀಸಿದಾಗ ಮರಗಳ ತುದಿಗಳು ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಂತೆ ಏರಿಳಿಯುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.
Tarangita means made into waves. The poet uses the picture of treetops rising and falling like sea waves when the wind blows.
ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನೋಡಿ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ: ಕುಸುಮಲಲಿತ ಮತ್ತು ದಧ್ಯುಃ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅವು ಬೇರೆ ರೀತಿ ಇದ್ದವು.
We corrected two words against the printed book: kusumalalita and dadhyuh. The digital text had them differently.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 140. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 140. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿ ಹಸಿರಿನ ನಡುವೆ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ಕಳೆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮಾತನ್ನು ಅಂಥ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುಭವದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಎಂದು ಕಾಣಬಹುದು.
Many people say that a few minutes among greenery after a day at the hospital lightens the mind. One may see this verse as agreeing with that common experience.
ಶ್ಲೋಕ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದ ಕೊಡುವ ಸ್ಥಳ ಯಾವುದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮನ್ನೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅದು ಕಾಡೇ ಆಗಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.
The verse asks and does not answer. Each of us may ask which place gives our own mind joy. It need not be a forest.

