ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೆಯ ಮಂಡಲದ ನೂರಿಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಸೂಕ್ತ. ಹತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ: ಕಸ್ಮೈ ದೇವಾಯ ಹವಿಷಾ ವಿಧೇಮ. ಯಾವ ದೇವನಿಗೆ ನಾವು ಹವಿಸ್ಸು ಕೊಡೋಣ?
ಇದು ಸ್ತುತಿಗಿಂತ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲು ಹೊನ್ನಿನ ಗರ್ಭವೊಂದು ಇತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆಮೇಲೆ ಆ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಡದೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೇ ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ.
ಸ್ವರಸಹಿತ ಪಾಠ
ಹಿ॒ರ॒ಣ್ಯ॒ಗ॒ರ್ಭಃ ಸಮ॑ವರ್ತ॒ತಾಗ್ರೇ॑ ಭೂ॒ತಸ್ಯ॑ ಜಾ॒ತಃ ಪತಿ॒ರೇಕ॑ ಆಸೀತ್ ।
ಸ ದಾ॑ಧಾರ ಪೃಥಿ॒ವೀಂ ದ್ಯಾಮು॒ತೇಮಾಂ ಕಸ್ಮೈ॑ ದೇ॒ವಾಯ॑ ಹ॒ವಿಷಾ॑ ವಿಧೇಮ ॥ 1 ॥
ಯ ಆ॑ತ್ಮ॒ದಾ ಬ॑ಲ॒ದಾ ಯಸ್ಯ॒ ವಿಶ್ವ॑ ಉ॒ಪಾಸ॑ತೇ ಪ್ರ॒ಶಿಷಂ॒ ಯಸ್ಯ॑ ದೇ॒ವಾಃ ।
ಯಸ್ಯ॑ ಛಾ॒ಯಾಮೃತಂ॒ ಯಸ್ಯ॑ ಮೃ॒ತ್ಯುಃ ಕಸ್ಮೈ॑ ದೇ॒ವಾಯ॑ ಹ॒ವಿಷಾ॑ ವಿಧೇಮ ॥ 2 ॥
ಯಃ ಪ್ರಾ॑ಣ॒ತೋ ನಿ॑ಮಿಷ॒ತೋ ಮ॑ಹಿ॒ತ್ವೈಕ॒ ಇದ್ರಾಜಾ॒ ಜಗ॑ತೋ ಬ॒ಭೂವ॑ ।
ಯ ಈಶೇ॑ ಅ॒ಸ್ಯ ದ್ವಿ॒ಪದ॒ಶ್ಚತು॑ಷ್ಪದ॒: ಕಸ್ಮೈ॑ ದೇ॒ವಾಯ॑ ಹ॒ವಿಷಾ॑ ವಿಧೇಮ ॥ 3 ॥
ಯಸ್ಯೇ॒ಮೇ ಹಿ॒ಮವ॑ನ್ತೋ ಮಹಿ॒ತ್ವಾ ಯಸ್ಯ॑ ಸಮು॒ದ್ರಂ ರ॒ಸಯಾ॑ ಸ॒ಹಾಹುಃ ।
ಯಸ್ಯೇ॒ಮಾಃ ಪ್ರ॒ದಿಶೋ॒ ಯಸ್ಯ॑ ಬಾ॒ಹೂ ಕಸ್ಮೈ॑ ದೇ॒ವಾಯ॑ ಹ॒ವಿಷಾ॑ ವಿಧೇಮ ॥ 4 ॥
ಯೇನ॒ ದ್ಯೌರು॒ಗ್ರಾ ಪೃ॑ಥಿ॒ವೀ ಚ॑ ದೃ॒ಲ್ಹಾ ಯೇನ॒ ಸ್ವ॑: ಸ್ತಭಿ॒ತಂ ಯೇನ॒ ನಾಕ॑: ।
ಯೋ ಅ॒ನ್ತರಿ॑ಕ್ಷೇ॒ ರಜ॑ಸೋ ವಿ॒ಮಾನ॒: ಕಸ್ಮೈ॑ ದೇ॒ವಾಯ॑ ಹ॒ವಿಷಾ॑ ವಿಧೇಮ ॥ 5 ॥
ಯಂ ಕ್ರನ್ದ॑ಸೀ॒ ಅವ॑ಸಾ ತಸ್ತಭಾ॒ನೇ ಅ॒ಭ್ಯೈಕ್ಷೇ॑ತಾಂ॒ ಮನ॑ಸಾ॒ ರೇಜ॑ಮಾನೇ ।
ಯತ್ರಾಧಿ॒ ಸೂರ॒ ಉದಿ॑ತೋ ವಿ॒ಭಾತಿ॒ ಕಸ್ಮೈ॑ ದೇ॒ವಾಯ॑ ಹ॒ವಿಷಾ॑ ವಿಧೇಮ ॥ 6 ॥
ಆಪೋ॑ ಹ॒ ಯದ್ಬೃ॑ಹ॒ತೀರ್ವಿಶ್ವ॒ಮಾಯ॒ನ್ ಗರ್ಭಂ॒ ದಧಾ॑ನಾ ಜ॒ನಯ॑ನ್ತೀರ॒ಗ್ನಿಮ್ ।
ತತೋ॑ ದೇ॒ವಾನಾಂ॒ ಸಮ॑ವರ್ತ॒ತಾಸು॒ರೇಕ॒: ಕಸ್ಮೈ॑ ದೇ॒ವಾಯ॑ ಹ॒ವಿಷಾ॑ ವಿಧೇಮ ॥ 7 ॥
ಯಶ್ಚಿ॒ದಾಪೋ॑ ಮಹಿ॒ನಾ ಪ॒ರ್ಯಪ॑ಶ್ಯ॒ದ್ದಕ್ಷಂ॒ ದಧಾ॑ನಾ ಜ॒ನಯ॑ನ್ತೀರ್ಯ॒ಜ್ಞಮ್ ।
ಯೋ ದೇ॒ವೇಷ್ವಿಧಿ॑ ದೇ॒ವ ಏಕ॒ ಆಸೀ॒ತ್ಕಸ್ಮೈ॑ ದೇ॒ವಾಯ॑ ಹ॒ವಿಷಾ॑ ವಿಧೇಮ ॥ 8 ॥
ಮಾ ನೋ॑ ಹಿಂಸೀಜ್ಜನಿ॒ತಾ ಯಃ ಪೃ॑ಥಿ॒ವ್ಯಾ ಯೋ ವಾ॒ ದಿವಂ॑ ಸ॒ತ್ಯಧ॑ರ್ಮಾ ಜ॒ಜಾನ॑ ।
ಯಶ್ಚಾ॒ಪಶ್ಚ॒ನ್ದ್ರಾ ಬೃ॑ಹ॒ತೀರ್ಜ॒ಜಾನ॒ ಕಸ್ಮೈ॑ ದೇ॒ವಾಯ॑ ಹ॒ವಿಷಾ॑ ವಿಧೇಮ ॥ 9 ॥
ಪ್ರಜಾ॑ಪತೇ॒ ನ ತ್ವದೇ॒ತಾನ್ಯ॒ನ್ಯೋ ವಿಶ್ವಾ॑ ಜಾ॒ತಾನಿ॒ ಪರಿ॒ ತಾ ಬ॑ಭೂವ ।
ಯತ್ಕಾ॑ಮಾಸ್ತೇ ಜುಹು॒ಮಸ್ತನ್ನೋ॑ ಅಸ್ತು ವ॒ಯಂ ಸ್ಯಾ॑ಮ॒ ಪತ॑ಯೋ ರಯೀ॒ಣಾಮ್ ॥ 10 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् ।
स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 1 ॥
य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः ।
यस्य॑ छा॒यामृतं॒ यस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 2 ॥
यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ ।
य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पद॒ः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 3 ॥
यस्ये॒मे हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा यस्य॑ समु॒द्रं र॒सया॑ स॒हाहुः ।
यस्ये॒माः प्र॒दिशो॒ यस्य॑ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 4 ॥
येन॒ द्यौरु॒ग्रा पृ॑थि॒वी च॑ दृ॒ल्हा येन॒ स्व॑ः स्तभि॒तं येन॒ नाक॑ः ।
यो अ॒न्तरि॑क्षे॒ रज॑सो वि॒मान॒ः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 5 ॥
यं क्रन्द॑सी॒ अव॑सा तस्तभा॒ने अ॒भ्यैक्षे॑तां॒ मन॑सा॒ रेज॑माने ।
यत्राधि॒ सूर॒ उदि॑तो वि॒भाति॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 6 ॥
आपो॑ ह॒ यद्बृ॑ह॒तीर्विश्व॒माय॒न् गर्भं॒ दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् ।
ततो॑ दे॒वानां॒ सम॑वर्त॒तासु॒रेक॒ः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 7 ॥
यश्चि॒दापो॑ महि॒ना प॒र्यप॑श्य॒द्दक्षं॒ दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर्य॒ज्ञम् ।
यो दे॒वेष्विधि॑ दे॒व एक॒ आसी॒त्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 8 ॥
मा नो॑ हिंसीज्जनि॒ता यः पृ॑थि॒व्या यो वा॒ दिवं॑ स॒त्यध॑र्मा ज॒जान॑ ।
यश्चा॒पश्च॒न्द्रा बृ॑ह॒तीर्ज॒जान॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ 9 ॥
प्रजा॑पते॒ न त्वदे॒तान्य॒न्यो विश्वा॑ जा॒तानि॒ परि॒ ता ब॑भूव ।
यत्का॑मास्ते जुहु॒मस्तन्नो॑ अस्तु व॒यं स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम् ॥ 10 ॥
English IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in English IAST transliteration
hi̱ra̱ṇya̱ga̱rbhaḥ samávarta̱tāgré bhū̱tasyá jā̱taḥ pati̱reká āsīt |
sa dā́dhāra pṛthi̱vīṃ dyāmu̱temāṃ kasmaí de̱vāyá ha̱viṣā́ vidhema || 1 ||
ya ā́tma̱dā bála̱dā yasya̱ viśvá u̱pāsáte pra̱śiṣa̱ṃ yasyá de̱vāḥ |
yasyá chā̱yāmṛta̱ṃ yasyá mṛ̱tyuḥ kasmaí de̱vāyá ha̱viṣā́ vidhema || 2 ||
yaḥ prā́ṇa̱to nímiṣa̱to máhi̱tvaika̱ idrājā̱ jagáto ba̱bhūvá |
ya īśé a̱sya dvi̱pada̱ścatúṣpada̱ḥ kasmaí de̱vāyá ha̱viṣā́ vidhema || 3 ||
yasye̱me hi̱mavánto mahi̱tvā yasyá samu̱draṃ ra̱sayā́ sa̱hāhuḥ |
yasye̱māḥ pra̱diśo̱ yasyá bā̱hū kasmaí de̱vāyá ha̱viṣā́ vidhema || 4 ||
yena̱ dyauru̱grā pṛ́thi̱vī cá dṛ̱lhā yena̱ sváḥ stabhi̱taṃ yena̱ nākáḥ |
yo a̱ntaríkṣe̱ rajáso vi̱māna̱ḥ kasmaí de̱vāyá ha̱viṣā́ vidhema || 5 ||
yaṃ krandásī̱ avásā tastabhā̱ne a̱bhyaikṣétā̱ṃ manásā̱ rejámāne |
yatrādhi̱ sūra̱ udíto vi̱bhāti̱ kasmaí de̱vāyá ha̱viṣā́ vidhema || 6 ||
āpó ha̱ yadbṛ́ha̱tīrviśva̱māya̱n garbha̱ṃ dadhā́nā ja̱nayántīra̱gnim |
tató de̱vānā̱ṃ samávarta̱tāsu̱reka̱ḥ kasmaí de̱vāyá ha̱viṣā́ vidhema || 7 ||
yaści̱dāpó mahi̱nā pa̱ryapáśya̱ddakṣa̱ṃ dadhā́nā ja̱nayántīrya̱jñam |
yo de̱veṣvidhí de̱va eka̱ āsī̱tkasmaí de̱vāyá ha̱viṣā́ vidhema || 8 ||
mā nó hiṃsījjani̱tā yaḥ pṛ́thi̱vyā yo vā̱ diváṃ sa̱tyadhármā ja̱jāná |
yaścā̱paśca̱ndrā bṛ́ha̱tīrja̱jāna̱ kasmaí de̱vāyá ha̱viṣā́ vidhema || 9 ||
prajā́pate̱ na tvade̱tānya̱nyo viśvā́ jā̱tāni̱ pari̱ tā bábhūva |
yatkā́māste juhu̱mastannó astu va̱yaṃ syā́ma̱ patáyo rayī̱ṇām || 10 ||
ಈ ಸೂಕ್ತದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಮೊದಲ ಒಂಬತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳ ಪಲ್ಲವಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಸ್ಮೈ ಎಂಬ ಪದ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓದಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು: ಯಾವ ದೇವನಿಗೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇನ್ನೊಂದು: ಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದೇವನಿಗೆ ಎಂಬ ಉತ್ತರ: ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕ ಎಂಬುದು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಹೆಸರೇ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೇ ಹೆಸರಾಗಿಸಿದ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ವೇದದ ಒಂದು ಸೊಗಸಾದ ತಿರುವು. ಕೊನೆಯ ಹತ್ತನೆಯ ಮಂತ್ರ ಆಮೇಲೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಎಂದು ಹಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಿಂತು ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ.
The word kasmai in the refrain of the first nine verses is read in two ways. One: as a question, “to which god”. The other: as an answer, “to the god named Ka”: in the Brahmana texts Ka is itself a name of Prajapati. That a question should turn into a name is one of the finer turns in the Veda. Many scholars hold that the tenth verse was added later; there the questioning stops and a name appears.
ಸ್ವರಚಿಹ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ: ಅಕ್ಷರದ ಕೆಳಗಿನ ಗೆರೆ ಅನುದಾತ್ತ, ಮೇಲಿನ ಗೆರೆ ಸ್ವರಿತ, ಚಿಹ್ನೆಯಿಲ್ಲದ್ದು ಉದಾತ್ತ. ಪಾಠವನ್ನು ಗುರುಮುಖೇನ ಕಲಿಯುವುದೇ ಸರಿಯಾದ ದಾರಿ; ಈ ಪುಟ ನೆನಪಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾತ್ರ. · On the accent marks: the line below a syllable is anudatta, the line above is svarita, an unmarked syllable is udatta. The right way to learn the text is from a teacher; this page is only an aid to memory.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಈ ಸೂಕ್ತದ ಘನತೆ ಇರುವುದು ಅದರ ಉತ್ತರಗಳಲ್ಲಲ್ಲ, ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬಿಡದೆ ಒಂಬತ್ತು ಬಾರಿ ಕೇಳುವ ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ. ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದುರ್ಬಲತೆಯಲ್ಲ. ರೋಗಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತಾಗಲೂ ಅಷ್ಟೇ: ಗೊತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದಿರುವುದು.
The dignity of this hymn lies not in its answers but in the nerve to put the question nine times without flinching. To admit that one does not know is not weakness. It is the same standing before a patient: say plainly what is known, and do not hide what is not.

