ಒಂದು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಎಂದು ನಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ. ಆ ನಂಬಿಕೆ ಆ ಗುಂಪಿನಿಂದಲೇ ಬಂದದ್ದು ಎಂಬುದು ಆಗ ಹೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ನಂಬಿಕೆ ಎಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲ ಪದದಲ್ಲೇ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ರತ್ನದ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಜಡೇಷು ಜಾತಪ್ರತಿಭಾಭಿಮಾನಾಃ
ಖಲಾಃ ಕವೀನ್ದ್ರೋಕ್ತಿಷು ಕೇ ವರಾಕಾಃ ।
ಪ್ರಾಸಾದಿನಿರ್ವಾಪಣಗರ್ವಮಮ್ಬು
ರತ್ನಾಙ್ಕುರಜ್ಯೋತಿಷಿ ಕಿಂ ಕರೋತಿ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
जडेषु जातप्रतिभाभिमानाः
खलाः कवीन्द्रोक्तिषु के वराकाः ।
प्रासादिनिर्वापणगर्वमम्बु
रत्नाङ्कुरज्योतिषि किं करोति ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
jaḍeṣu jātapratibhābhimānāḥ
khalāḥ kavīndroktiṣu ke varākāḥ |
prāsādinirvāpaṇagarvamambu
ratnāṅkurajyotiṣi kiṃ karoti ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಜಡೇಷು (जडेषु, jaḍeṣu) = ಜಡರ ನಡುವೆ (among dullards)
- ಜಾತಪ್ರತಿಭಾಭಿಮಾನಾಃ (जातप्रतिभाभिमानाः, jātapratibhābhimānāḥ) = ತಮಗೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವರು (in whom a conceit of talent has sprung up)
- ಖಲಾಃ (खलाः, khalāḥ) = ದುಷ್ಟರು (the crooked)
- ಕವೀನ್ದ್ರೋಕ್ತಿಷು (कवीन्द्रोक्तिषु, kavīndroktiṣu) = ಕವಿಶ್ರೇಷ್ಠರ ಮಾತುಗಳ ಎದುರು (before the sayings of the lords of poets)
- ಕೇ (के, ke) = ಯಾವ ಲೆಕ್ಕ (what are they)
- ವರಾಕಾಃ (वराकाः, varākāḥ) = ಆ ಪಾಪದವರು (these poor wretches)
- ಪ್ರಾಸಾದಿನಿರ್ವಾಪಣಗರ್ವಮ್ (प्रासादिनिर्वापणगर्वम्, prāsādinirvāpaṇagarvam) = ಅರಮನೆಯ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿದ ಗರ್ವ ಉಳ್ಳ (proud of having put out a palace fire)
- ಅಮ್ಬು (अम्बु, ambu) = ನೀರು (water)
- ರತ್ನಾಙ್ಕುರಜ್ಯೋತಿಷಿ (रत्नाङ्कुरज्योतिषि, ratnāṅkurajyotiṣi) = ರತ್ನದಿಂದ ಮೊಳೆಯುವ ಬೆಳಕಿನ ಮೇಲೆ (upon the sprouting flame of light in a gem)
- ಕಿಂ ಕರೋತಿ (किं करोति, kiṃ karoti) = ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲದು (what can it do)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಜಡರ ನಡುವೆ ಇದ್ದು ತಮಗೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ದುಷ್ಟರು ಕವಿಶ್ರೇಷ್ಠರ ಮಾತುಗಳ ಎದುರು ಯಾವ ಲೆಕ್ಕ? ಅರಮನೆಯ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿದ ಗರ್ವದ ನೀರು ರತ್ನದಿಂದ ಮೊಳೆಯುವ ಬೆಳಕಿನ ಮೇಲೆ ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲದು?
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Base men who have grown a conceit of talent by living among dullards: what are these wretches before the sayings of the great poets? Water that is proud of having put out a burning palace, what can it do to the flame of light that sprouts in a jewel?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಜಡೇಷು ಎಂಬ ಮೊದಲ ಪದವೇ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಭೆಯ ಅಭಿಮಾನ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಅವರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಅವರು ಎಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಿಂದ. ಸುತ್ತಲಿನವರ ಅಳತೆಯೇ ತನ್ನ ಅಳತೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.
The first word, jadeshu, gives the cause. The conceit of talent did not arise in them but out of where they stand. The measure of the people around becomes the measure of oneself.
ರತ್ನಾಂಕುರಜ್ಯೋತಿ ಎಂಬ ಪದ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ. ಅಂಕುರ ಎಂದರೆ ಮೊಳಕೆ. ರತ್ನದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಬೆಳಕು ಬೆಂಕಿಯ ನಾಲಿಗೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರು ಅದನ್ನು ಆರಿಸಲಾರದು.
Ratnankurajyoti is a fine coinage. Ankura is a sprout. The light coming off a jewel looks like a tongue of flame but is not fire, and so water cannot put it out.
ವರಾಕ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಬೈಗುಳ ಮತ್ತು ಕನಿಕರ ಎರಡೂ ಇವೆ. ಪಾಪ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಲೇ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ಪದ ಅದು.
The word varaka carries both abuse and pity. It dismisses a man in the act of calling him a poor thing.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 40. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 40. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಸಣ್ಣ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡವರಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದು ಸುಖ. ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದೆರಡು ಸಲವಾದರೂ ನೋಡುವುದು ಅದಕ್ಕೆ ಮದ್ದು.
It is comfortable to stay the biggest person in a small circle. Looking at the work of those who are genuinely good in the field, once or twice a year, is the remedy for it.
ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಾಧಾನವೂ ಇದೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆಡಿಕೊಳ್ಳುವವರಿಂದ ಹಾನಿ ಇಲ್ಲ. ರತ್ನದ ಬೆಳಕು ನೀರಿನ ಲೆಕ್ಕ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
There is a consolation in the verse as well. Good work takes no damage from those who talk it down. The light in a jewel keeps no account of water.