ಒಂದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದಾದಿಯರು, ರೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಇಷ್ಟಪಡುವ ವೈದ್ಯರು ಒಬ್ಬಿಬ್ಬರು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರು ವಿನಯವಂತರು.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಒಂದೊಂದು ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 24 ಅಕ್ಷರ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕೊಂಡಿ ಮುಂದಿನದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಜಿತೇಂದ್ರಿಯತ್ವಂ ವಿನಯಸ್ಯ ಕಾರಣಂ ಗುಣಪ್ರಕರ್ಷೋ ವಿನಯಾದವಾಪ್ಯತೇ
ಗುಣಾಧಿಕೇ ಪುಂಸಿ ಜನೋಽನುರಜ್ಯತೇ ಜನಾನುರಾಗಪ್ರಭವಾ ಹಿ ಸಂಪದಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
जितेन्द्रियत्वं विनयस्य कारणं गुणप्रकर्षो विनयादवाप्यते
गुणाधिके पुंसि जनोऽनुरज्यते जनानुरागप्रभवा हि सम्पदः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
jitendriyatvaṃ vinayasya kāraṇaṃ guṇaprakarṣo vinayādavāpyate
guṇādhike puṃsi jano’nurajyate janānurāgaprabhavā hi sampadaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಜಿತೇಂದ್ರಿಯತ್ವಂ (जितेन्द्रियत्वं, jitendriyatvaṃ) = ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ (the state of having mastered the senses)
- ವಿನಯಸ್ಯ (विनयस्य, vinayasya) = ವಿನಯಕ್ಕೆ (of humility)
- ಕಾರಣಂ (कारणं, kāraṇaṃ) = ಕಾರಣ (is the cause)
- ಗುಣಪ್ರಕರ್ಷೋ (गुणप्रकर्षो, guṇaprakarṣo) = ಗುಣಗಳ ಉತ್ಕರ್ಷ (the flowering of merits)
- ವಿನಯಾದವಾಪ್ಯತೇ (विनयादवाप्यते, vinayādavāpyate) = ವಿನಯದಿಂದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ (ವಿನಯಾತ್ ಅವಾಪ್ಯತೇ) (is gained from humility)
- ಗುಣಾಧಿಕೇ (गुणाधिके, guṇādhike) = ಗುಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವ (in one rich in merit)
- ಪುಂಸಿ (पुंसि, puṃsi) = ಪುರುಷನಲ್ಲಿ (in a person)
- ಜನೋಽನುರಜ್ಯತೇ (जनोऽनुरज्यते, jano’nurajyate) = ಜನ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ (ಜನಃ ಅನುರಜ್ಯತೇ) (people grow fond)
- ಜನಾನುರಾಗಪ್ರಭವಾ (जनानुरागप್ರಭವा, janānurāgapa್ರಭವā) = ಜನರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು (born of the people’s affection)
- ಹಿ (हि, hi) = ಏಕೆಂದರೆ (for)
- ಸಂಪದಃ (सम्पदः, sampadaḥ) = ಸಂಪತ್ತುಗಳು (prosperity)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವುದು ವಿನಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ವಿನಯದಿಂದ ಗುಣಗಳ ಉತ್ಕರ್ಷ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಜನ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಸಂಪತ್ತುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Mastery of the senses is the cause of humility. From humility the flowering of merit is gained. People grow fond of one who is rich in merit. And prosperity is born of the people’s affection.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಒಂದು ಸರಪಳಿ ವಾದ. ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಯ ಕೊನೆಯ ಪದವೇ ಮುಂದಿನ ಹೇಳಿಕೆಯ ಆರಂಭ: ಇಂದ್ರಿಯಜಯ, ವಿನಯ, ಗುಣ, ಜನಪ್ರೀತಿ, ಸಂಪತ್ತು. ಸಂಪತ್ ಎಂದರೆ ಹಣ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ, ಏಳ್ಗೆ ಎಂದೂ ಓದಬಹುದು.
This is a chain argument. The last term of each statement opens the next: sense control, humility, merit, popular affection, prosperity. Sampat need not mean money alone, it can be read as flourishing.
ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭವಾ ಎಂದಿದೆ. ಸಂಪದಃ ಬಹುವಚನ ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭವಾಃ ಎಂದು ಓದುವುದು ವ್ಯಾಕರಣದಂತೆ, ಆದರೆ ವಿಸರ್ಗ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾಠ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.
The print has prabhava in the last part. Since sampadah is plural, prabhavah would be grammatical, but no visarga is visible. The reading follows the printed book and may be slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 173. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 173. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇಷ್ಟವಾಗುವ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಅವು ವಿನಯದಿಂದ ಬಂದದ್ದು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ವಿನಯ ಬೇಕೆಂದರೆ ತಮ್ಮ ಸಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಬೇಕು.
Take apart the qualities of a colleague everyone likes and they turn out to come from humility. Humility needs some hold over one’s own temper and pride.
ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಲವು, ಪ್ರತಿ ಪ್ರಸಂಗದ ಖಾತರಿ ಅಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯವರಿಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸರಪಳಿಯ ಮೊದಲ ಕೊಂಡಿ ಯಾವಾಗಲೂ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇದೆ.
The verse speaks of a general tendency and not a guarantee in every case. Good people sometimes go unappreciated. Yet the first link of the chain is always in our own hands.

