ಮನೆಗೆ ಯಾರಾದರೂ ದೊಡ್ಡವರು ಬಂದಾಗ ಎದ್ದು ನಿಂತು ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ರೂಢಿ. ಆದರೆ ಗೌರವ ಯಾವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏಳುತ್ತದೆ.
ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನೇರ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹಿರಿತನ ಅಥವಾ ಸ್ಥಾನ ಅಲ್ಲ, ನಡತೆಯೇ ಮಾನದಂಡ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಜ್ಯಾಯಾಂಸಮಪಿ ಶೀಲೇನ ವಿಹೀನಂ ನೈವ ಪೂಜಯೇತ್
ಅಪಿ ಶೂದ್ರಂ ಚ ಧರ್ಮಜ್ಞಂ ಸದ್ವೃತ್ತಮಭಿಪೂಜಯೇತ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
ज्यायांसमपि शीलेन विहीनं नैव पूजयेत्
अपि शूद्रं च धर्मज्ञं सद्वृत्तमभिपूजयेत्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
jyāyāṃsamapi śīlena vihīnaṃ naiva pūjayet
api śūdraṃ ca dharmajñaṃ sadvṛttamabhipūjayet
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಜ್ಯಾಯಾಂಸಮಪಿ (ज्यायांसमपि, jyāyāṃsamapi) = ಹಿರಿಯನನ್ನಾದರೂ [ಜ್ಯಾಯಾಂಸಂ + ಅಪಿ] (even an elder or superior)
- ಶೀಲೇನ (शीलेन, śīlena) = ಶೀಲದಿಂದ, ನಡತೆಯಿಂದ (by character)
- ವಿಹೀನಂ (विहीनं, vihīnaṃ) = ರಹಿತನಾದವನನ್ನು (one who lacks)
- ನೈವ (नैव, naiva) = ಎಂದಿಗೂ ಬೇಡ [ನ + ಏವ] (never)
- ಪೂಜಯೇತ್ (पूजयेत्, pūjayet) = ಗೌರವಿಸಬೇಕು (should honour)
- ಅಪಿ (अपि, api) = ಆದರೂ, ಕೂಡ (even)
- ಶೂದ್ರಂ (शूद्रं, śūdraṃ) = ಶೂದ್ರನನ್ನು (a Shudra)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಧರ್ಮಜ್ಞಂ (धर्मज्ञं, dharmajñaṃ) = ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನನ್ನು (one who knows dharma)
- ಸದ್ವೃತ್ತಮಭಿಪೂಜಯೇತ್ (सद्वृत्तमभिपूजयेत्, sadvṛttamabhipūjayet) = ಸದಾಚಾರಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕು [ಸದ್ವೃತ್ತಂ + ಅಭಿಪೂಜಯೇತ್] (one of good conduct he should honour well)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಿರಿಯನಾದರೂ ಶೀಲ ಇಲ್ಲದವನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಗೌರವಿಸಬಾರದು. ಶೂದ್ರನಾದರೂ ಧರ್ಮ ತಿಳಿದ ಸದಾಚಾರಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
One should never honour even an elder who lacks character. One should honour well even a Shudra who knows dharma and lives uprightly.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಜ್ಯಾಯಾನ್ ಎಂದರೆ ಹಿರಿಯ ಅಥವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪದಕ್ಕೆ ವರಿಷ್ಠ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೂ ಹಿರಿಯ ಎಂದು ಓದಬಹುದು.
Jyayan means elder or superior. The footnote in the printed book glosses the word as varishtha, the most senior. It can be read as senior in age and in rank.
ಶೂದ್ರ ಎಂದರೆ ಅಂದಿನ ವರ್ಣವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ ವರ್ಣದವನು. ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಾನ ಕೆಳಗಿದ್ದರೂ ನಡತೆ ಮೇಲಿದ್ದರೆ ಗೌರವ ಅವನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚುರುಕು. ಅದಲ್ಲದೆ ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಗಿಂತ ಮೇಲಿಟ್ಟಿರುವುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಬಲ.
Shudra names the fourth varna of the order of its day. The verse’s edge is that honour goes to the one whose conduct is high, even where the birth was placed low. Putting good conduct above birth is the strength of this verse.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 160. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 160. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮಾತಿಗೂ ಎಲ್ಲರೂ ಕಿವಿಗೊಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ರೋಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಜವಾದ ಕಾಳಜಿ ತೋರುವವರನ್ನು, ಅವರ ಹುದ್ದೆ ಯಾವುದೇ ಇರಲಿ, ಗೌರವಿಸುವುದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಬೇಕು.
In a hospital everyone listens to the senior officer. Students should also be taught to respect those who show real care for the patient, whatever their post.
ಶ್ಲೋಕ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಗೌರವವನ್ನು ಬರಿಯ ಹುದ್ದೆಗೆ ಕೊಡಬೇಡಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಕೊಡಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.
The verse is not telling us to insult elders. It says do not give respect to the post alone, give it after looking at the person.

