ಒಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ತೋರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸುತ್ತ ನೋಡಿದಾಗ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾರೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಇರುವವರೆಲ್ಲ ಒಂದೊಂದು ಕಾರಣಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಮಾಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಚುಚ್ಚುವುದಕ್ಕೆ ಕೇಳಿದ್ದಲ್ಲ. ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಕೇಳಿದ್ದು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಕತಿಚಿದುದ್ಧತನಿರ್ಭರಮತ್ಸರಾಃ
ಕತಿಚಿದಾತ್ಮವಚಃಸ್ತುತಿಶಾಲಿನಃ ।
ಅಹಹ ಕೇಽಪಿ ನಿರಕ್ಷರಕುಕ್ಷಯ-
ಸ್ತದಿಹ ಸಂಪ್ರತಿ ಕಂ ಪ್ರತಿ ಮೇ ಶ್ರಮಃ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
कतिचिदुद्धतनिर्भरमत्सराः
कतिचिदात्मवचःस्तुतिशालिनः ।
अहह केऽपि निरक्षरकुक्षय-
स्तदिह संप्रति कं प्रति मे श्रमः ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
katiciduddhatanirbharamatsarāḥ
katicidātmavacaḥstutiśālinaḥ |
ahaha ke’pi nirakṣarakukṣaya-
stadiha saṃprati kaṃ prati me śramaḥ ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕತಿಚಿತ್ (कतिचित्, katicit) = ಕೆಲವರು (some)
- ಉದ್ಧತ (उद्धत, uddhata) = ಸೊಕ್ಕಿನ (puffed up)
- ನಿರ್ಭರಮತ್ಸರಾಃ (निर्भरमत्सराः, nirbharamatsarāḥ) = ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚು ತುಂಬಿಕೊಂಡವರು (brimming with envy)
- ಕತಿಚಿತ್ (कतिचित्, katicit) = ಕೆಲವರು (some others)
- ಆತ್ಮವಚಃಸ್ತುತಿಶಾಲಿನಃ (आत्मवचःस्तुतिशालिनः, ātmavacaḥstutiśālinaḥ) = ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನೇ ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುವವರು (given to praising their own words)
- ಅಹಹ (अहह, ahaha) = ಅಯ್ಯೋ (alas)
- ಕೇಽಪಿ (केऽपि, ke’pi) = ಇನ್ನು ಕೆಲವರು (and yet others)
- ನಿರಕ್ಷರಕುಕ್ಷಯಃ (निरक्षरकुक्षयः, nirakṣarakukṣayaḥ) = ಅಕ್ಷರವೇ ಇಲ್ಲದ ಹೊಟ್ಟೆಯವರು (with bellies holding not one letter)
- ತತ್ (तत्, tat) = ಹಾಗಾಗಿ (so then)
- ಇಹ (इह, iha) = ಇಲ್ಲಿ (here)
- ಸಂಪ್ರತಿ (संप्रति, saṃprati) = ಈಗ (now)
- ಕಂ ಪ್ರತಿ (कं प्रति, kaṃ prati) = ಯಾರಿಗಾಗಿ (towards whom)
- ಮೇ (मे, me) = ನನ್ನ (my)
- ಶ್ರಮಃ (श्रमः, śramaḥ) = ಶ್ರಮ (labour)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕೆಲವರು ಸೊಕ್ಕಿನವರು, ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚು ತುಂಬಿಕೊಂಡವರು. ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನೇ ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುವವರು. ಅಯ್ಯೋ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಇಲ್ಲಿ, ಈಗ, ಯಾರಿಗಾಗಿ ನನ್ನ ಈ ಶ್ರಮ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Some are puffed up and brimming with envy. Some are busy praising their own words. And alas, some have bellies with not one letter in them. So then, here and now, for whom is this labour of mine.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ನಿರಕ್ಷರಕುಕ್ಷಿ ಎಂಬುದು ಅಕ್ಷರವಿಲ್ಲದ ಹೊಟ್ಟೆ. ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಡುವುದಲ್ಲ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಮಾತಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಪದ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಬಳಕೆ ಈಗಲೂ ಉಳಿದಿದೆ.
Niraksharakukshi is a belly with no letters in it. The word rests on the old idea that learning is not stored in the head but filled into the belly, an idiom that survives in Kannada as well.
ಅಹಹ ಎಂಬುದು ನಿಟ್ಟುಸಿರಿನ ಶಬ್ದ. ಶಾಸ್ತ್ರದ ದಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅದು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಶ್ಲೋಕ ಬೇರೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Ahaha is the sound of a sigh. It halts a list that had been moving in a dry, classifying tone, and from there on the verse stops speaking about others and speaks about itself.
ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕಂ ಪ್ರತಿ ಮೇ ಶ್ರಮಃ ಎಂಬುದು ಉತ್ತರ ಗೊತ್ತಿದ್ದೂ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅಲ್ಲ. ಕೇಳುವವರ ಪಟ್ಟಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಉಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ವಿಭಾಗದ ಉಳಿದ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮೂರ್ಖರನ್ನು ಜಾಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಸೋತು ಕೂತಿದೆ.
The closing kam prati me sramah is not a question asked with the answer in hand. It is what is left once the list of listeners has run out. Other verses in this section lash at fools. This one simply sits down defeated.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 40. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 40. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ವರದಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಪಾಠ ಯಾರನ್ನೂ ಮುಟ್ಟದೆ ಹೋದಾಗ ಈ ದಣಿವು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಎಷ್ಟು ಜನಕ್ಕೆ ಎಂಬ ಅಳತೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು ಸುಲಭ.
Anyone whose careful report or carefully prepared class has landed nowhere knows this tiredness. At such a time it is easier to change the measure of how many people it must reach than to stop the work.
ಶ್ಲೋಕ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೂರು ಗುಂಪಿಗೆ ಹಾಕಿ ಮುಗಿಸಿದೆ. ನಿಜದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೋ ಇಬ್ಬರೋ ಯಾವಾಗಲೂ ಉಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕುವುದೇ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಬೇಸರಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ.
The verse sorts everyone into three groups and stops. In fact one or two are always left over, and finding them is the answer to the weariness in this verse.