ಹೊಸ ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ನಾವು ಕಳಿಸುವ ಶುಭಾಶಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದೇ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು, ಸುಖ ಎಂದು ಸಾಲು ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕವೂ ಅಂಥದೇ ಒಂದು ಶುಭಾಶಯ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬ ದೇವರ ಹೆಸರೋ ದೇಹದ ಅಂಗವೋ ಹೇಳಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತಿರುವಿದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ತೇ ಹೃದಿ ಭಾರತೀ ಚ ವದನೇ ಮೌಲೌ ಸದಾ ಕೇಶವಶ್ಚಂಡೀ ತೇ ಭುಜದಂಡಯೋರ್ಗುಣನಿಧೇ ಗೇಹೇ ಕುಬೇರಸ್ಥಿತಿಃ
ಚಿತ್ತಂ ನಾಥ ತವಾಸ್ತು ಧರ್ಮಸದನೇ ದಾನಪ್ರಸಂಗಃ ಕರೇ ಸರ್ವಾಸ್ತೇ ವಿಪದಃ ಪ್ರಯಾಂತು ವಿಪಿನೇ ತ್ವಂ ದೀರ್ಘಜೀವೀ ಭವ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
लक्ष्मीस्ते हृदि भारती च वदने मौलौ सदा केशवश्चण्डी ते भुजदण्डयोर्गुणनिधे गेहे कुबेरस्थितिः
चित्तं नाथ तवास्तु धर्मसदने दानप्रसङ्गः करे सर्वास्ते विपदः प्रयान्तु विपिने त्वं दीर्घजीवी भव
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
lakṣmīste hṛdi bhāratī ca vadane maulau sadā keśavaścaṇḍī te bhujadaṇḍayorguṇanidhe gehe kuberasthitiḥ
cittaṃ nātha tavāstu dharmasadane dānaprasaṅgaḥ kare sarvāste vipadaḥ prayāntu vipine tvaṃ dīrghajīvī bhava
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ತೇ ಹೃದಿ (लक्ष्मीस्ते हृदि, lakṣmīste hṛdi) = ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ತೇ) (Lakshmi in your heart)
- ಭಾರತೀ ಚ ವದನೇ (भारती च वदने, bhāratī ca vadane) = ಮತ್ತು ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ (and Sarasvati in the mouth)
- ಮೌಲೌ ಸದಾ ಕೇಶವಃ (मौलौ सदा केशवः, maulau sadā keśavaḥ) = ಶಿರದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಶವ (Keshava always on the crown)
- ಚಂಡೀ ತೇ ಭುಜದಂಡಯೋಃ (चण्डी ते भुजदण्डयोः, caṇḍī te bhujadaṇḍayoḥ) = ನಿನ್ನ ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಡಿ (Chandi in your two strong arms)
- ಗುಣನಿಧೇ (गुणनिधे, guṇanidhe) = ಗುಣಗಳ ನಿಧಿಯೇ (O treasure of virtues)
- ಗೇಹೇ ಕುಬೇರಸ್ಥಿತಿಃ (गेहे कुबेरस्थितिः, gehe kuberasthitiḥ) = ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನ ವಾಸ (the presence of Kubera in the house)
- ಚಿತ್ತಂ ನಾಥ ತವಾಸ್ತು (चित्तं नाथ तवास्तु, cittaṃ nātha tavāstu) = ಪ್ರಭುವೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇರಲಿ (ತವ ಅಸ್ತು) (O lord, may your mind be)
- ಧರ್ಮಸದನೇ (धर्मसदने, dharmasadane) = ಧರ್ಮದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ (in the house of dharma)
- ದಾನಪ್ರಸಂಗಃ ಕರೇ (दानप्रसङ्गः करे, dānaprasaṅgaḥ kare) = ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಾನದ ಒಲವು (a bent for giving in the hand)
- ಸರ್ವಾಸ್ತೇ ವಿಪದಃ (सर्वास्ते विपदः, sarvāste vipadaḥ) = ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಆಪತ್ತುಗಳು (ಸರ್ವಾಃ ತೇ) (all your misfortunes)
- ಪ್ರಯಾಂತು ವಿಪಿನೇ (प्रयान्तु विपिने, prayāntu vipine) = ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲಿ (may they go to the forest)
- ತ್ವಂ ದೀರ್ಘಜೀವೀ ಭವ (त्वं दीर्घजीवी भव, tvaṃ dīrghajīvī bhava) = ನೀನು ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಯಾಗು (and may you live long)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ, ಶಿರದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಕೇಶವ ಇರಲಿ. ಗುಣನಿಧಿಯೇ, ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಡಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನ ಇರವು ಇರಲಿ. ಪ್ರಭುವೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಧರ್ಮದ ಮನೆಯಲ್ಲಿರಲಿ, ಕೈ ದಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಲಿ. ನಿನ್ನ ಆಪತ್ತುಗಳೆಲ್ಲ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲಿ, ನೀನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
May Lakshmi be in your heart, Sarasvati in your mouth, Keshava always on your head. O treasure of virtues, may Chandi be in your arms and Kubera’s presence in your house. Lord, may your mind rest in the house of dharma and your hand be given to giving. May all your misfortunes go off to the forest, and may you live long.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಹೆಸರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಗುಣಗಳ ಸಂಕೇತ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಂಪತ್ತು, ಸರಸ್ವತಿ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮಾತು, ಕೇಶವ ರಕ್ಷಣೆ, ಚಂಡಿ ಶಕ್ತಿ, ಕುಬೇರ ಧನ. ಹೀಗೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ದೇವರು ಒಂದೊಂದು ಬಯಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
The gods here stand for qualities. Lakshmi is wealth, Sarasvati learning and speech, Keshava protection, Chandi strength, Kubera riches. We have taken each as standing for one wish.
ಕೊನೆಯ ತಿರುವನ್ನು ನೋಡಿ. ಆಪತ್ತುಗಳು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲಿ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಬಳಿಯಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಲಿ ಎಂದರ್ಥ. ಕಾಡು ಇಲ್ಲಿ ದೂರದ ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳದ ಸಂಕೇತ.
Look at the last turn. Misfortunes going to the forest means going far away from us. The forest here is a sign of a distant empty place.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 109. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 109. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಶುಭಾಶಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ, ಸಂಪತ್ತು, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ದಯೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೊಂದೇ ಇದ್ದರೆ ಸಾಲದು ಎಂಬ ಹಿರಿಯರ ಅನುಭವ ಇದರ ಹಿಂದೆ ಇದೆ.
In this list strength, wealth, learning and kindness come together. Behind it is an older generation’s sense that any one alone is not enough.
ನಮಗೇ ಬರಬೇಡ ಎಂದು ಆಪತ್ತನ್ನು ಬೇರೆಲ್ಲಿಗೋ ಕಳಿಸುವ ಹಾರೈಕೆ ಸಹಜ. ಆದರೆ ಆಪತ್ತು ಬಂದಾಗ ಎದುರಿಸಲು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.
It is natural to wish misfortune elsewhere. Preparing the mind to face it when it comes is just as important.

