ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ಸಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಮಾತು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತದೆ. ಆಡಿದವರು ಮರೆತರೂ ಕೇಳಿದವರು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಕೋಪವನ್ನು ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಮಹಾಭಾರತದ ಭೀಮನ ಹೆಸರನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನ ಕ್ರೋಧಯಾತುಧಾನಸ್ಯ ಧೀಮಾನ್ಗಚ್ಛೇದ್ವಿಧೇಯತಾಮ್
ನಿಪೀತಭ್ರಾತೃರುಧಿರಃ ಪ್ರಾಪ ನಿಂದಾಂ ವೃಕೋದರಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
न क्रोधयातुधानस्य धीमान्गच्छेद्विधेयताम्
निपीतभ्रातृरुधिरः प्राप निन्दां वृकोदरः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
na krodhayātudhānasya dhīmāngacchedvidheyatām
nipītabhrātṛrudhiraḥ prāpa nindāṃ vṛkodaraḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನ (न, na) = ಬೇಡ (not)
- ಕ್ರೋಧಯಾತುಧಾನಸ್ಯ (क्रोधयातुधानस्य, krodhayātudhānasya) = ಕೋಪವೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ (of the demon of anger)
- ಧೀಮಾನ್ಗಚ್ಛೇದ್ವಿಧೇಯತಾಮ್ (धीमान्गच्छेद्विधेयताम्, dhīmāngacchedvidheyatām) = ಬುದ್ಧಿವಂತನು ವಶವರ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗಬಾರದು (ಧೀಮಾನ್ + ಗಚ್ಛೇತ್ + ವಿಧೇಯತಾಂ) (the wise should not go into submission (dhiman + gachchhet + vidheyatam))
- ನಿಪೀತಭ್ರಾತೃರುಧಿರಃ (निपीतभ्रातृरुधिरः, nipītabhrātṛrudhiraḥ) = ಸಹೋದರನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿದವನು (one who drank a brother’s blood)
- ಪ್ರಾಪ (प्राप, prāpa) = ಪಡೆದನು (received)
- ನಿಂದಾಂ (निन्दां, nindāṃ) = ನಿಂದೆಯನ್ನು (blame)
- ವೃಕೋದರಃ (वृकोदरः, vṛkodaraḥ) = ವೃಕೋದರ, ಅಂದರೆ ಭೀಮ (Vrikodara, that is Bhima)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಕೋಪವೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಅಧೀನನಾಗಬಾರದು. ಸಹೋದರನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿದ ವೃಕೋದರನೂ ನಿಂದೆಗೆ ಗುರಿಯಾದನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
A wise person should not fall under the sway of the demon of anger. Even Vrikodara, who drank his brother’s blood, earned blame.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ವೃಕೋದರ ಎಂದರೆ ತೋಳದ ಹೊಟ್ಟೆಯವನು, ಇದು ಭೀಮನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನು ದುಶ್ಶಾಸನನ ರಕ್ತ ಕುಡಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದುಶ್ಶಾಸನನ ಹೆಸರಿಲ್ಲ, ಭ್ರಾತೃ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಇದೆ.
Vrikodara means wolf-bellied and is another name of Bhima. The verse seems to point to the tale of his drinking Duhshasana’s blood in the Mahabharata war. The verse does not name Duhshasana, it says only brother.
ಯಾತುಧಾನ ಎಂದರೆ ರಾಕ್ಷಸ. ಕೋಪವನ್ನು ರಾಕ್ಷಸನೆಂದು ಕರೆಯುವುದು ರೂಪಕ. ವಿಧೇಯತೆ ಎಂದರೆ ಆಜ್ಞೆ ಪಾಲಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ. ರಾಕ್ಷಸನ ಆಜ್ಞೆ ಪಾಲಿಸುವವನು ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ತಾನೇ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಇದೆ.
Yatudhana means a demon. Calling anger a demon is a figure of speech. Vidheyata means the state of obeying commands. The hint is that one who obeys the demon no longer listens to himself.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 166. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 166. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕೋಪದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಲ್ಲುವುದು ಸರಳ ಆದರೆ ಕಷ್ಟ. ಕಲಿಸುವ ವೈದ್ಯರು ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಬೈದರೆ ಆ ದಿನದ ಕಲಿಕೆಯ ವಾತಾವರಣವೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
Pausing a moment before replying in anger is simple but hard. If a teaching doctor scolds in anger, the learning atmosphere of that day is gone.
ಭೀಮನಂಥ ಬಲಶಾಲಿಗೂ ನಿಂದೆ ತಪ್ಪಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಪ ಬಂದರೂ ಅದರ ಅತಿರೇಕಕ್ಕೆ ಲೋಕ ಕ್ಷಮೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.
The verse says even a strong man like Bhima did not escape blame. We may take it that even anger born of a just cause finds the world unforgiving of its excess.

