ನಟರಾಜ ಸ್ತೋತ್ರ ಚಿದಂಬರದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದ ತಾಂಡವ ಮಾಡುವ ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತ ಸ್ತೋತ್ರ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ಎಂದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಚಿದಂಬರದ ಆ ನಟನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸು ಎಂದು. ನೋಡುವವನಿಗೆ ಹೇಳುವ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಸ್ತೋತ್ರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
The Nataraja Stotra is a hymn to Shiva dancing the ananda tandava in the hall at Chidambaram. Every verse closes with parachidambaranaṭaṃ hṛdi bhaja, that is, worship in your heart the dancer of the supreme Chidambara. The hymn moves throughout as an address to the one who is watching.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ವಿಶೇಷ ಅದರ ಸದ್ದಿನಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದೂ ದೀರ್ಘ ಅಕ್ಷರವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲೇ ಕಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಪಾಠಕ್ಕೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಲಯ ಬಂದಿದೆ. ಕೆಳಗೆ ಪಾಠವನ್ನೂ ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
What is special about this hymn is its sound. It is built entirely of short syllables, without a single long one, and that gives the recitation the rhythm of a drum. Below we give the text and the meaning of each verse.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಸದಂಚಿತ ಮುದಂಚಿತ ನಿಕುಂಚಿತಪದಂ ಝಲಝಲಂ ಚಲಿತಮಂಜುಕಟಕಂ
ಪತಂಜಲಿ ದೃಗಂಜನಮನಂಜನಮಚಂಚಲಪದಂ ಜನನಭಂಜನಕರಮ್ ।
ಕದಂಬರುಚಿಮಂಬರವಸಂ ಪರಮಮಂಬುದಕದಂಬಕ ವಿಡಂಬಕ ಗಳಂ
ಚಿದಂಬುಧಿಮಣಿಂ ಬುಧಹೃದಂಬುಜರವಿಂ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 1 ॥
ಹರಂ ತ್ರಿಪುರಭಂಜನಮನಂತಕೃತಕಂಕಣಮಖಂಡದಯಮಂತರಹಿತಂ
ವಿರಿಂಚಿಸುರಸಂಹತಿಪುರಂಧರ ವಿಚಿಂತಿತಪದಂ ತರುಣಚಂದ್ರಮಕುಟಮ್ ।
ಪರಂ ಪದ ವಿಖಂಡಿತಯಮಂ ಭಸಿತಮಂಡಿತತನುಂ ಮದನವಂಚನಪರಂ
ಚಿರಂತನಮಮುಂ ಪ್ರಣವಸಂಚಿತನಿಧಿಂ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 2 ॥
ಅವಂತಮಖಿಲಂ ಜಗದಭಂಗ ಗುಣತುಂಗಮಮತಂ ಧೃತವಿಧುಂ ಸುರಸರಿ
ತ್ತರಂಗ ನಿಕುರುಂಬ ಧೃತಿ ಲಂಪಟ ಜಟಂ ಶಮನದಂಭಸುಹರಂ ಭವಹರಮ್ ।
ಶಿವಂ ದಶದಿಗಂತರವಿಜೃಂಭಿತಕರಂ ಕರಲಸನ್ಮೃಗಶಿಶುಂ ಪಶುಪತಿಂ
ಹರಂ ಶಶಿಧನಂಜಯಪತಂಗನಯನಂ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 3 ॥
ಅನಂತನವರತ್ನವಿಲಸತ್ಕಟಕಕಿಂಕಿಣಿ ಝಲಂ ಝಲಝಲಂ ಝಲರವಂ
ಮುಕುಂದವಿಧಿಹಸ್ತಗತಮದ್ದಲ ಲಯಧ್ವನಿ ಧಿಮಿದ್ಧಿಮಿತ ನರ್ತನಪದಮ್ ।
ಶಕುಂತರಥ ಬರ್ಹಿರಥ ನಂದಿಮುಖ ದಂತಿಮುಖ ಭೃಂಗಿರಿಟಿಸಂಘನಿಕಟಂ
ಸನಂದಸನಕಪ್ರಮುಖವಂದಿತಪದಂ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 4 ॥
ಅನಂತಮಹಸಂ ತ್ರಿದಶವಂದ್ಯಚರಣಂ ಮುನಿಹೃದಂತರ ವಸಂತಮಮಲಂ
ಕಬಂಧ ವಿಯದಿಂದ್ವವನಿ ಗಂಧವಹ ವಹ್ನಿ ಮಖಬಂಧು ರವಿ ಮಂಜುವಪುಷಮ್ ।
ಅನಂತವಿಭವಂ ತ್ರಿಜಗದಂತರಮಣಿಂ ತ್ರಿನಯನಂ ತ್ರಿಪುರಖಂಡನಪರಂ
ಸನಂದಮುನಿವಂದಿತಪದಂ ಸಕರುಣಂ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 5 ॥
ಅಚಿಂತ್ಯಮಳಿಬೃಂದರುಚಿಬಂಧುರಗಳಂ ಕುರಿತ ಕುಂದ ನಿಕುರುಂಬ ಧವಳಂ
ಮುಕುಂದ ಸುರಬೃಂದ ಬಲಹಂತೃ ಕೃತವಂದನ ಲಸಂತಮಹಿಕುಂಡಲಧರಮ್ ।
ಅಕಂಪಮನುಕಂಪಿತರತಿಂ ಸುಜನಮಂಗಳನಿಧಿಂ ಗಜಹರಂ ಪಶುಪತಿಂ
ಧನಂಜಯನುತಂ ಪ್ರಣತರಂಜನಪರಂ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 6 ॥
ಪರಂ ಸುರವರಂ ಪುರಹರಂ ಪಶುಪತಿಂ ಜನಿತ ದಂತಿಮುಖ ಷಣ್ಮುಖಮಮುಂ
ಮೃಡಂ ಕನಕಪಿಂಗಳಜಟಂ ಸನಕಪಂಕಜರವಿಂ ಸುಮನಸಂ ಹಿಮರುಚಿಮ್ ।
ಅಸಂಘಮನಸಂ ಜಲಧಿ ಜನ್ಮಗರಳಂ ಕಬಳಯಂತಮತುಲಂ ಗುಣನಿಧಿಂ
ಸನಂದವರದಂ ಶಮಿತಮಿಂದುವದನಂ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 7 ॥
ಅಜಂ ಕ್ಷಿತಿರಥಂ ಭುಜಗಪುಂಗವಗುಣಂ ಕನಕಶೃಂಗಿಧನುಷಂ ಕರಲಸ
ತ್ಕುರಂಗ ಪೃಥುಟಂಕಪರಶುಂ ರುಚಿರ ಕುಂಕುಮರುಚಿಂ ಡಮರುಕಂ ಚ ದಧತಮ್ ।
ಮುಕುಂದ ವಿಶಿಖಂ ನಮದವಂಧ್ಯಫಲದಂ ನಿಗಮಬೃಂದತುರಗಂ ನಿರುಪಮಂ
ಸಚಂಡಿಕಮಮುಂ ಝಟಿತಿಸಂಹೃತಪುರಂ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 8 ॥
ಅನಂಗಪರಿಪಂಥಿನಮಜಂ ಕ್ಷಿತಿಧುರಂಧರಮಲಂ ಕರುಣಯಂತಮಖಿಲಂ
ಜ್ವಲಂತಮನಲಂದಧತಮಂತಕರಿಪುಂ ಸತತಮಿಂದ್ರಸುರವಂದಿತಪದಮ್ ।
ಉದಂಚದರವಿಂದಕುಲಬಂಧುಶತಬಿಂಬರುಚಿ ಸಂಹತಿ ಸುಗಂಧಿ ವಪುಷಂ
ಪತಂಜಲಿನುತಂ ಪ್ರಣವಪಂಜರಶುಕಂ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ॥ 9 ॥
ಫಲಶ್ರುತಿ
ಇತಿ ಸ್ತವಮಮುಂ ಭುಜಗಪುಂಗವ ಕೃತಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಪಠತಿ ಯಃ ಕೃತಮುಖಃ
ಸದಃ ಪ್ರಭುಪದದ್ವಿತಯದರ್ಶನಪದಂ ಸುಲಲಿತಂ ಚರಣಶೃಂಗರಹಿತಮ್ ।
ಸರಃ ಪ್ರಭವ ಸಂಭವ ಹರಿತ್ಪತಿ ಹರಿಪ್ರಮುಖ ದಿವ್ಯನುತ ಶಂಕರಪದಂ
ಸ ಗಚ್ಛತಿ ಪರಂ ನ ತು ಜನುರ್ಜಲನಿಧಿಂ ಪರಮದುಃಖಜನಕಂ ದುರಿತದಮ್ ॥ 10 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
सदंचित मुदंचित निकुंचितपदं झलझलं चलितमंजुकटकं
पतंजलि दृगंजनमनंजनमचंचलपदं जननभंजनकरम् ।
कदंबरुचिमंबरवसं परममंबुदकदंबक विडंबक गळं
चिदंबुधिमणिं बुधहृदंबुजरविं परचिदंबरनटं हृदि भज ॥ 1 ॥
हरं त्रिपुरभंजनमनंतकृतकंकणमखंडदयमंतरहितं
विरिंचिसुरसंहतिपुरंधर विचिंतितपदं तरुणचंद्रमकुटम् ।
परं पद विखंडितयमं भसितमंडिततनुं मदनवंचनपरं
चिरंतनममुं प्रणवसंचितनिधिं परचिदंबरनटं हृदि भज ॥ 2 ॥
अवंतमखिलं जगदभंग गुणतुंगममतं धृतविधुं सुरसरि
त्तरंग निकुरुंब धृति लंपट जटं शमनदंभसुहरं भवहरम् ।
शिवं दशदिगंतरविजृंभितकरं करलसन्मृगशिशुं पशुपतिं
हरं शशिधनंजयपतंगनयनं परचिदंबरनटं हृदि भज ॥ 3 ॥
अनंतनवरत्नविलसत्कटककिंकिणि झलं झलझलं झलरवं
मुकुंदविधिहस्तगतमद्दल लयध्वनि धिमिद्धिमित नर्तनपदम् ।
शकुंतरथ बर्हिरथ नंदिमुख दंतिमुख भृंगिरिटिसंघनिकटं
सनंदसनकप्रमुखवंदितपदं परचिदंबरनटं हृदि भज ॥ 4 ॥
अनंतमहसं त्रिदशवंद्यचरणं मुनिहृदंतर वसंतममलं
कबंध वियदिंद्ववनि गंधवह वह्नि मखबंधु रवि मंजुवपुषम् ।
अनंतविभवं त्रिजगदंतरमणिं त्रिनयनं त्रिपुरखंडनपरं
सनंदमुनिवंदितपदं सकरुणं परचिदंबरनटं हृदि भज ॥ 5 ॥
अचिंत्यमळिबृंदरुचिबंधुरगळं कुरित कुंद निकुरुंब धवळं
मुकुंद सुरबृंद बलहंतृ कृतवंदन लसंतमहिकुंडलधरम् ।
अकंपमनुकंपितरतिं सुजनमंगळनिधिं गजहरं पशुपतिं
धनंजयनुतं प्रणतरंजनपरं परचिदंबरनटं हृदि भज ॥ 6 ॥
परं सुरवरं पुरहरं पशुपतिं जनित दंतिमुख षण्मुखममुं
मृडं कनकपिंगळजटं सनकपंकजरविं सुमनसं हिमरुचिम् ।
असंघमनसं जलधि जन्मगरळं कबळयंतमतुलं गुणनिधिं
सनंदवरदं शमितमिंदुवदनं परचिदंबरनटं हृदि भज ॥ 7 ॥
अजं क्षितिरथं भुजगपुंगवगुणं कनकशृंगिधनुषं करलस
त्कुरंग पृथुटंकपरशुं रुचिर कुंकुमरुचिं डमरुकं च दधतम् ।
मुकुंद विशिखं नमदवंध्यफलदं निगमबृंदतुरगं निरुपमं
सचंडिकममुं झटितिसंहृतपुरं परचिदंबरनटं हृदि भज ॥ 8 ॥
अनंगपरिपंथिनमजं क्षितिधुरंधरमलं करुणयंतमखिलं
ज्वलंतमनलंदधतमंतकरिपुं सततमिंद्रसुरवंदितपदम् ।
उदंचदरविंदकुलबंधुशतबिंबरुचि संहति सुगंधि वपुषं
पतंजलिनुतं प्रणवपंजरशुकं परचिदंबरनटं हृदि भज ॥ 9 ॥
ಫಲಶ್ರುತಿ
इति स्तवममुं भुजगपुंगव कृतं प्रतिदिनं पठति यः कृतमुखः
सदः प्रभुपदद्वितयदर्शनपदं सुललितं चरणशृंगरहितम् ।
सरः प्रभव संभव हरित्पति हरिप्रमुख दिव्यनुत शंकरपदं
स गच्छति परं न तु जनुर्जलनिधिं परमदुःखजनकं दुरितदम् ॥ 10 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
sadaṃcita mudaṃcita nikuṃcitapadaṃ jhalajhalaṃ calitamaṃjukaṭakaṃ
pataṃjali dṛgaṃjanamanaṃjanamacaṃcalapadaṃ jananabhaṃjanakaram |
kadaṃbarucimaṃbaravasaṃ paramamaṃbudakadaṃbaka viḍaṃbaka gaḷaṃ
cidaṃbudhimaṇiṃ budhahṛdaṃbujaraviṃ paracidaṃbaranaṭaṃ hṛdi bhaja || 1 ||
haraṃ tripurabhaṃjanamanaṃtakṛtakaṃkaṇamakhaṃḍadayamaṃtarahitaṃ
viriṃcisurasaṃhatipuraṃdhara viciṃtitapadaṃ taruṇacaṃdramakuṭam |
paraṃ pada vikhaṃḍitayamaṃ bhasitamaṃḍitatanuṃ madanavaṃcanaparaṃ
ciraṃtanamamuṃ praṇavasaṃcitanidhiṃ paracidaṃbaranaṭaṃ hṛdi bhaja || 2 ||
avaṃtamakhilaṃ jagadabhaṃga guṇatuṃgamamataṃ dhṛtavidhuṃ surasari
ttaraṃga nikuruṃba dhṛti laṃpaṭa jaṭaṃ śamanadaṃbhasuharaṃ bhavaharam |
śivaṃ daśadigaṃtaravijṛṃbhitakaraṃ karalasanmṛgaśiśuṃ paśupatiṃ
haraṃ śaśidhanaṃjayapataṃganayanaṃ paracidaṃbaranaṭaṃ hṛdi bhaja || 3 ||
anaṃtanavaratnavilasatkaṭakakiṃkiṇi jhalaṃ jhalajhalaṃ jhalaravaṃ
mukuṃdavidhihastagatamaddala layadhvani dhimiddhimita nartanapadam |
śakuṃtaratha barhiratha naṃdimukha daṃtimukha bhṛṃgiriṭisaṃghanikaṭaṃ
sanaṃdasanakapramukhavaṃditapadaṃ paracidaṃbaranaṭaṃ hṛdi bhaja || 4 ||
anaṃtamahasaṃ tridaśavaṃdyacaraṇaṃ munihṛdaṃtara vasaṃtamamalaṃ
kabaṃdha viyadiṃdvavani gaṃdhavaha vahni makhabaṃdhu ravi maṃjuvapuṣam |
anaṃtavibhavaṃ trijagadaṃtaramaṇiṃ trinayanaṃ tripurakhaṃḍanaparaṃ
sanaṃdamunivaṃditapadaṃ sakaruṇaṃ paracidaṃbaranaṭaṃ hṛdi bhaja || 5 ||
aciṃtyamaḷibṛṃdarucibaṃdhuragaḷaṃ kurita kuṃda nikuruṃba dhavaḷaṃ
mukuṃda surabṛṃda balahaṃtṛ kṛtavaṃdana lasaṃtamahikuṃḍaladharam |
akaṃpamanukaṃpitaratiṃ sujanamaṃgaḷanidhiṃ gajaharaṃ paśupatiṃ
dhanaṃjayanutaṃ praṇataraṃjanaparaṃ paracidaṃbaranaṭaṃ hṛdi bhaja || 6 ||
paraṃ suravaraṃ puraharaṃ paśupatiṃ janita daṃtimukha ṣaṇmukhamamuṃ
mṛḍaṃ kanakapiṃgaḷajaṭaṃ sanakapaṃkajaraviṃ sumanasaṃ himarucim |
asaṃghamanasaṃ jaladhi janmagaraḷaṃ kabaḷayaṃtamatulaṃ guṇanidhiṃ
sanaṃdavaradaṃ śamitamiṃduvadanaṃ paracidaṃbaranaṭaṃ hṛdi bhaja || 7 ||
ajaṃ kṣitirathaṃ bhujagapuṃgavaguṇaṃ kanakaśṛṃgidhanuṣaṃ karalasa
tkuraṃga pṛthuṭaṃkaparaśuṃ rucira kuṃkumaruciṃ ḍamarukaṃ ca dadhatam |
mukuṃda viśikhaṃ namadavaṃdhyaphaladaṃ nigamabṛṃdaturagaṃ nirupamaṃ
sacaṃḍikamamuṃ jhaṭitisaṃhṛtapuraṃ paracidaṃbaranaṭaṃ hṛdi bhaja || 8 ||
anaṃgaparipaṃthinamajaṃ kṣitidhuraṃdharamalaṃ karuṇayaṃtamakhilaṃ
jvalaṃtamanalaṃdadhatamaṃtakaripuṃ satatamiṃdrasuravaṃditapadam |
udaṃcadaraviṃdakulabaṃdhuśatabiṃbaruci saṃhati sugaṃdhi vapuṣaṃ
pataṃjalinutaṃ praṇavapaṃjaraśukaṃ paracidaṃbaranaṭaṃ hṛdi bhaja || 9 ||
ಫಲಶ್ರುತಿ
iti stavamamuṃ bhujagapuṃgava kṛtaṃ pratidinaṃ paṭhati yaḥ kṛtamukhaḥ
sadaḥ prabhupadadvitayadarśanapadaṃ sulalitaṃ caraṇaśṛṃgarahitam |
saraḥ prabhava saṃbhava haritpati haripramukha divyanuta śaṃkarapadaṃ
sa gacchati paraṃ na tu janurjalanidhiṃ paramaduḥkhajanakaṃ duritadam || 10 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ಅವನ ಪಾದಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಬಾಗುತ್ತವೆ, ಒಮ್ಮೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮೇಲೇಳುತ್ತವೆ, ಒಮ್ಮೆ ಮುದುರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಕಾಲಿನ ಚೆಲುವಿನ ಕಡಗಗಳು ಝಲಝಲ ಎಂದು ಅಲುಗುತ್ತವೆ. ಅವನು ಪತಂಜಲಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆಯಂತೆ, ಆದರೆ ತಾನು ಯಾವ ಕಲೆಯೂ ಇಲ್ಲದವನು, ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಲುಗದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವನು, ಹುಟ್ಟನ್ನೇ ಮುರಿಯುವವನು. ಕದಂಬ ಹೂವಿನ ಬಣ್ಣದವನು, ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಉಟ್ಟ ಪರಮನು, ಮಳೆಮೋಡಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಕೊರಳಿನವನು, ಚಿತ್ತಿನ ಕಡಲಿನ ರತ್ನ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಹೃದಯಕಮಲಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯ. ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಚಿದಂಬರದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುವ ಆ ನಟನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸು.
His feet now bend, now lift in delight, now curl inward, and the lovely anklets stir with a jhala-jhala sound. He is the collyrium for Patanjali’s eye, yet himself without any smear, and though he dances he stands in an unmoving state, breaking birth itself. He has the hue of the kadamba flower, the supreme one clothed in the sky, his throat recalling a bank of rain clouds, the jewel of the ocean of consciousness, the sun to the heart-lotus of the wise. Worship in your heart the dancer of the supreme Chidambara. - 2 ಹರನು, ತ್ರಿಪುರಗಳನ್ನು ಒಡೆದವನು, ಅನಂತನೆಂಬ ಸರ್ಪವನ್ನೇ ಕಂಕಣವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡವನು, ತುಂಡಾಗದ ದಯೆಯವನು, ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದವನು. ಬ್ರಹ್ಮನೂ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪೂ ಇಂದ್ರನೂ ಅವನ ಪಾದವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವನ ಮುಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಳೆಯ ಚಂದ್ರ. ಅವನೇ ಪರಮ ಪದ, ಯಮನನ್ನು ಸೀಳಿದವನು, ಭಸ್ಮದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಮೈಯವನು, ಮನ್ಮಥನ ಆಟವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದವನು. ಇವನು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇರುವವನು, ಪ್ರಣವದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಟ್ಟ ನಿಧಿ. ಆ ಚಿದಂಬರ ನಟನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸು.
He is Hara, breaker of the three cities, who made the serpent Ananta his bracelet, whose compassion is never broken, who has no end. Brahma, the host of gods and Indra meditate on his feet, and the young moon sits in his crest. He is the supreme state, the one who split Yama apart, his body bright with ash, the foiler of Kama. He is ancient, the treasure gathered in the syllable Om. Worship that dancer of Chidambara in your heart. - 3 ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಾಯುವವನು, ಭಂಗವಿಲ್ಲದವನು, ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾದವನು, ಯಾವ ಅಂದಾಜಿಗೂ ಸಿಗದವನು, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ದೇವನದಿ ಗಂಗೆಯ ಅಲೆಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಅವನ ಜಟೆ ತವಕಿಸುತ್ತದೆ, ಯಮನ ಜಂಬವನ್ನು ಅವನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮುರಿಯುತ್ತಾನೆ, ಸಂಸಾರವನ್ನೂ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪನು, ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಚಾಚಿದ ಕೈಗಳವನು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯ ಮರಿಯನ್ನು ಹೊಳೆಯಿಸುವವನು, ಪಶುಪತಿಯು, ಹರನು. ಚಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಇವೇ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು. ಆ ಚಿದಂಬರ ನಟನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸು.
He guards the whole world, is unbroken, lofty in his qualities, beyond any reckoning, and bears the moon. His matted locks are eager to hold the crowding waves of the heavenly river, he breaks the pride of Yama well, and he takes away worldly existence. He is auspiciousness itself, his arms stretched to the ends of the ten directions, a fawn shining in his hand, Pashupati, Hara. The moon, fire and the sun are his eyes. Worship that dancer of Chidambara in your heart. - 4 ಎಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗದ ಹೊಸ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಕಡಗಗಳೂ ಕಿರುಗೆಜ್ಜೆಗಳೂ ಝಲಂ ಝಲಝಲಂ ಎಂದು ನುಡಿಯುತ್ತವೆ. ಮುಕುಂದನ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮದ್ದಲೆಗಳ ಧಿಮಿ ಧಿಮಿ ಎಂಬ ಲಯಕ್ಕೆ ಅವನ ಹೆಜ್ಜೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಗರುಡವಾಹನ ವಿಷ್ಣು, ನವಿಲನೇರಿದ ಷಣ್ಮುಖ, ನಂದಿ, ಗಜಮುಖ ಗಣಪತಿ, ಭೃಂಗಿ ಮತ್ತು ರಿಟಿ ಇವರ ಗುಂಪು ಅವನ ಸುತ್ತ ನೆರೆದಿದೆ. ಸನಂದ ಸನಕರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಅವನ ಪಾದಕ್ಕೆ ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಚಿದಂಬರ ನಟನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸು.
Anklets and little bells, shining with countless fresh gems, sound out jhalaṃ jhalajhalaṃ. His dancing steps fall to the dhimi dhimi beat of the maddala drums held by Mukunda and Brahma. Around him presses the throng of Vishnu whose chariot is the bird, Shanmukha whose mount is the peacock, Nandi, the elephant-faced Ganapati, Bhringi and Riti. Sananda, Sanaka and the rest bow at his feet. Worship that dancer of Chidambara in your heart. - 5 ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ತೇಜಸ್ಸಿನವನು, ದೇವತೆಗಳು ವಂದಿಸುವ ಪಾದದವನು, ಮುನಿಗಳ ಹೃದಯದ ಒಳಗೇ ನೆಲೆಸಿರುವ ನಿರ್ಮಲನು. ನೀರು, ಆಕಾಶ, ಚಂದ್ರ, ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ, ಅಗ್ನಿ, ಯಜಮಾನ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಇವೇ ಅವನ ಸುಂದರ ದೇಹ. ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ವೈಭವದವನು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಳಗಿನ ರತ್ನ, ಮೂರು ಕಣ್ಣಿನವನು, ತ್ರಿಪುರಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನು. ಸನಂದ ಮುನಿ ವಂದಿಸುವ ಪಾದದವನು, ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವನು. ಆ ಚಿದಂಬರ ನಟನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸು.
His splendour has no end, the gods bow at his feet, and the spotless one dwells within the hearts of sages. Water, sky, moon, earth, wind, fire, the sacrificer and the sun are his lovely body. His majesty has no end, he is the jewel within the three worlds, the three-eyed, intent on breaking the three cities. The sage Sananda bows at his feet, and he is full of compassion. Worship that dancer of Chidambara in your heart. - 6 ಯೋಚನೆಗೆ ಸಿಗದವನು, ದುಂಬಿಗಳ ಗುಂಪಿನ ಕಪ್ಪು ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಚೆಲುವಾದ ಕೊರಳಿನವನು, ಅರಳಿದ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಗೊಂಚಲಿನಂತೆ ಬೆಳ್ಳಗಿರುವವನು. ಮುಕುಂದನೂ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪೂ ಬಲನನ್ನು ಕೊಂದ ಇಂದ್ರನೂ ಮಾಡುವ ವಂದನೆಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುವವನು, ಹಾವನ್ನೇ ಕಿವಿಯ ಕುಂಡಲವಾಗಿ ತೊಟ್ಟವನು. ಅಲುಗದವನು, ರತಿಯ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿದವನು, ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಮಂಗಳದ ನಿಧಿ, ಗಜಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದವನು, ಪಶುಪತಿಯು. ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಹೊಗಳಿಸಿಕೊಂಡವನು, ನಮಿಸಿದವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದವನು. ಆ ಚಿದಂಬರ ನಟನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸು.
He is beyond thought, his throat lovely with the dark sheen of a swarm of bees, and he is white as a cluster of opened jasmine. He shines with the salutations of Mukunda, of the host of gods and of Indra the slayer of Bala, and he wears a serpent as his earring. He is unshaken, he showed compassion to Rati, he is a treasure of blessing for good people, the slayer of the elephant demon, Pashupati. He is praised by Arjuna and given wholly to gladdening those who bow. Worship that dancer of Chidambara in your heart. - 7 ಪರಮನು, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಪುರಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿದವನು, ಪಶುಪತಿಯು, ಗಜಮುಖನನ್ನೂ ಷಣ್ಮುಖನನ್ನೂ ಪಡೆದವನು. ಮೃಡನು, ಚಿನ್ನದಂತೆ ಕೆಂಚಾದ ಜಟೆಯವನು, ಸನಕನ ಹೃದಯಕಮಲಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನು, ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನವನು, ತಣ್ಣನೆಯ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನವನು. ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದ ಮನಸ್ಸಿನವನು, ಕಡಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವಿಷವನ್ನು ನುಂಗಿದವನು, ಸಮಾನವಿಲ್ಲದವನು, ಗುಣಗಳ ನಿಧಿ. ಸನಂದನಿಗೆ ವರ ಕೊಟ್ಟವನು, ಶಾಂತನಾದವನು, ಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖದವನು. ಆ ಚಿದಂಬರ ನಟನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸು.
He is the supreme, the best of the gods, the destroyer of the cities, Pashupati, the father of the elephant-faced one and of the six-faced one. He is Mrida, his matted locks tawny as gold, the sun to the heart-lotus of Sanaka, gracious of mind, with the cool light of the moon. His mind clings to nothing, he swallowed the poison born of the ocean, he has no equal, he is a treasure of good qualities. He gave a boon to Sananda, he is tranquil, his face like the moon. Worship that dancer of Chidambara in your heart. - 8 ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದವನು, ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ರಥವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡವನು, ಸರ್ಪಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನೇ ಬಿಲ್ಲಿನ ಹಗ್ಗವಾಗಿಸಿದವನು, ಚಿನ್ನದ ಶಿಖರವುಳ್ಳ ಮೇರುವನ್ನೇ ಬಿಲ್ಲಾಗಿ ಹಿಡಿದವನು. ಹೊಳೆಯುವ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆ, ದೊಡ್ಡ ಟಂಕ, ಕೊಡಲಿ ಮತ್ತು ಡಮರುಗವನ್ನು ಹಿಡಿದವನು, ಕುಂಕುಮದಂತೆ ಚೆಲುವಾದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದವನು. ಮುಕುಂದನನ್ನೇ ಬಾಣವಾಗಿಸಿದವನು, ನಮಿಸಿದವರಿಗೆ ತಪ್ಪದೆ ಫಲ ಕೊಡುವವನು, ವೇದಗಳ ಗುಂಪನ್ನೇ ಕುದುರೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು, ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಸಿಗದವನು. ಚಂಡಿಕೆಯೊಡನೆ ಇರುವ ಇವನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪುರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಆ ಚಿದಂಬರ ನಟನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸು.
He is unborn, he made the earth his chariot, the chief of serpents his bowstring, and golden-peaked Meru his bow. In his shining hands he holds a deer, a great chisel, an axe and a drum, and his colour is the lovely red of kumkuma. He made Mukunda his arrow, he gives unfailing fruit to those who bow, the body of the Vedas is his team of horses, and he has no likeness. With Chandika beside him, he destroyed the cities in an instant. Worship that dancer of Chidambara in your heart. - 9 ಮನ್ಮಥನ ಎದುರಾಳಿಯಾದವನು, ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದವನು, ಭೂಮಿಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತವನು, ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕರುಣೆ ತೋರುವವನು. ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದವನು, ಮೃತ್ಯುವಿಗೇ ಶತ್ರುವಾದವನು, ಇಂದ್ರನೂ ದೇವತೆಗಳೂ ಸದಾ ವಂದಿಸುವ ಪಾದದವನು. ಕಮಲಗಳ ಬಂಧುವಾದ ಸೂರ್ಯನ ನೂರು ಬಿಂಬಗಳ ಬೆಳಕು ಒಟ್ಟಾದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಸುಗಂಧ ಸೂಸುವ ಮೈಯವನು. ಪತಂಜಲಿ ಹೊಗಳಿದವನು, ಪ್ರಣವವೆಂಬ ಪಂಜರದ ಗಿಳಿ. ಆ ಚಿದಂಬರ ನಟನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಜಿಸು.
He is the adversary of Kama, the unborn, the bearer of the earth’s burden, showing ample compassion to all. He holds blazing fire, he is the enemy of Death, and Indra and the gods bow at his feet without ceasing. His fragrant body shines as though the light of a hundred orbs of the rising sun, friend of the lotuses, were gathered into one. Patanjali praised him, and he is the parrot in the cage of the syllable Om. Worship that dancer of Chidambara in your heart. - 10 ಸರ್ಪಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಪತಂಜಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಈ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮುಖ ತೊಳೆದು ಶುಚಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಪಠಿಸುವವನಿಗೆ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ, ದೀರ್ಘ ಅಕ್ಷರವಿಲ್ಲದೆ ಕಟ್ಟಿದೆ, ಒಡೆಯನ ಎರಡು ಪಾದಗಳ ದರ್ಶನವನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಹ್ಮನು, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಇಂದ್ರನು, ಹರಿಯು ಮೊದಲಾದ ದಿವ್ಯರು ಹೊಗಳುವ ಶಂಕರನ ಪದವನ್ನು ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುವವನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪರಮ ದುಃಖವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ, ಪಾಪವನ್ನು ತರುವ ಜನ್ಮದ ಕಡಲಿಗೆ ಅವನು ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ.
Whoever, having washed and made himself ready, recites this hymn made by the best of serpents every day gains its fruit. The hymn is sweetly made and composed without long syllables, and it brings at once the sight of the lord’s two feet. Whoever recites it reaches that state of Shankara which is praised by lotus-born Brahma, by Indra lord of the quarters, by Hari and the other divine ones. He does not return to the ocean of birth, which begets the utmost sorrow and brings sin.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಯೋಗಸೂತ್ರಗಳ ಕರ್ತೃ ಪತಂಜಲಿ ಮುನಿಯ ರಚನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪತಂಜಲಿಯ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ, ಹತ್ತನೆಯದರಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃವನ್ನು ಭುಜಗಪುಂಗವ ಅಂದರೆ ಸರ್ಪಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪತಂಜಲಿಯನ್ನು ಆದಿಶೇಷನ ಅವತಾರ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಪರಂಪರೆಯ ಹೇಳಿಕೆ, ಕರ್ತೃತ್ವಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ, ಕಾಲವನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
The hymn is ascribed to Patanjali, the author of the Yoga Sutras. His name appears in verses 1 and 9, and verse 10 points to the author as bhujagapungava, the best of serpents, since tradition identifies Patanjali with Adishesha. This is what tradition says, however, and there is no other evidence for the ascription, nor any way to date the hymn.
ನಿಲ್ಲುವ ಜಾಗ ಚಿದಂಬರ, ಅಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚಿದಂಬರಂ. ಅಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಆನಂದ ತಾಂಡವ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ನಟರಾಜ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಆ ರೂಪದ್ದೇ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯ ಪಲ್ಲವಿ ಪರಚಿದಂಬರನಟಂ ಹೃದಿ ಭಜ ಎಂದು ನೋಡುವವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆ ಪಲ್ಲವಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ, ನಂತರದ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
The setting is Chidambara, that is Chidambaram in Tamil Nadu. In the hall of consciousness there Shiva dances the ananda tandava, and the name Nataraja belongs to that form. The refrain that closes each verse, parachidambaranaṭaṃ hṛdi bhaja, speaks to the one who is watching. We translate it in full in verse 1 and briefly thereafter.
ಮೂಲದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೂ ಹತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕವೂ ಇದನ್ನು ಚರಣಶೃಂಗರಹಿತ ಎನ್ನುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಅಕ್ಷರಗಳಿಲ್ಲ, ಅನುಸ್ವಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹ್ರಸ್ವ. ಉದ್ದವಾದ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕ್ಷರಗಳೇ ಸಾಲಾಗಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಪಾಠಕ್ಕೆ ಮದ್ದಲೆಯ ನುಡಿತದ ವೇಗ ಬರುತ್ತದೆ, ನರ್ತನದ ವರ್ಣನೆಗೆ ಅದೇ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಕವಿ ಅನುನಾಸಿಕ ತುಂಬಿದ ಉದ್ದ ಸಮಾಸಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
The title in our source and verse 10 itself call the hymn charanashringarahita, meaning that its quarters carry no long syllables: apart from the anusvara everything is short. Long quarters made only of short syllables give the recitation the speed of a drum stroke, which suits a description of dancing. The constraint also pushes the poet into long compounds full of nasals.
ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ: ಹಲವು ಸಮಾಸಗಳು ಶುದ್ಧ ಸದ್ದಿನ ಆಟ, ಝಲಝಲಂ ಮತ್ತು ಧಿಮಿದ್ಧಿಮಿತ ಇವು ಗೆಜ್ಜೆಯ ಮತ್ತು ಮದ್ದಲೆಯ ನುಡಿತಗಳೇ. ಅಂತಹ ಕಡೆ ಒಟ್ಟು ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ, ಪ್ರತಿ ಪದವನ್ನೂ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳಲು ಹೋಗಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಘನಿಕಟಂ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಭಯಹರಮ್ ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ನಾವು ಮುದ್ರಿಸಿಲ್ಲ.
On the text: several compounds are pure sound-play, and jhalajhalaṃ and dhimiddhimita are simply the strokes of anklet bells and of the drum. In such places we give the overall sense rather than prising every word apart. In verse 4 our source offers bhayaharam in brackets in place of saṃghanikaṭaṃ, and we have not printed it.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಶಾಲೆಯ ಸಂಗೀತದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ತರು ತಾಳ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ, ಇಡೀ ತರಗತಿ ಚಪ್ಪಾಳೆಯಿಂದ ಅದೇ ಕಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬನೇ ಕುಳಿತಾಗ ಲಯ ತಪ್ಪುವ ಮಗುವೂ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯುವಾಗ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರವೂ ಹಾಗೆಯೇ, ಹ್ರಸ್ವ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಾಲು ಬಾಯಿಗೆ ತಾಳವನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಯಾರೂ ಒಬ್ಬರೇ ಲಯ ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
In a school music room the teacher keeps the beat and the whole class holds the same time by clapping. A child who loses the rhythm when sitting alone claps it correctly along with everyone else. This hymn works in much the same way, its rows of short syllables giving the mouth a beat to hold. When it is recited together, nobody has to keep time on their own.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ