ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಯಾವ ಶಬ್ದಕೋಶದಿಂದ ಪದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿಯಮ ಇಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಕವಿ ಹೂವಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಬೆಳಕಿನಿಂದ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕವಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಪಾಠದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಕೃತಿ, ಪ್ರತ್ಯಯ, ವೃತ್ತ, ಸಾಧು, ಅರ್ಥ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿ ಸಜ್ಜನನ ಚಿತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಹಿಂದಿನ ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಜೊತೆ ಇದೊಂದು ಜೋಡಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರತ್ಯಯೋಪೇತಃ ಸದ್ವೃತ್ತಃ ಸಾಧುಸಂಮತಃ ।
ಅರ್ಥಾರ್ಪಣಸಮರ್ಥಶ್ಚ ಸುಶ್ಲೋಕ ಇವ ಸಜ್ಜನಃ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
प्रकृतिप्रत्ययोपेतः सद्वृत्तः साधुसंमतः ।
अर्थार्पणसमर्थश्च सुश्लोक इव सज्जनः ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
prakṛtipratyayopetaḥ sadvṛttaḥ sādhusaṃmataḥ |
arthārpaṇasamarthaśca suśloka iva sajjanaḥ ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪ್ರಕೃತಿ (प्रकृति, prakṛti) = ಪ್ರಕೃತಿ, ಪದದ ಮೂಲರೂಪ, ಜೊತೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ವಭಾವ (the stem of a word, and a man’s own nature)
- ಪ್ರತ್ಯಯ (प्रत्यय, pratyaya) = ಪ್ರತ್ಯಯ, ಜೋಡಿಸುವ ಕುರುಹು, ಜೊತೆಗೆ ನಂಬಿಕೆ (the suffix, and also trust)
- ಉಪೇತಃ (उपेतः, upetaḥ) = ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು (furnished with these)
- ಸದ್ವೃತ್ತಃ (सद्वृत्तः, sadvṛttaḥ) = ಒಳ್ಳೆಯ ವೃತ್ತದವನು, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆಯವನು (of good metre, and of good conduct)
- ಸಾಧುಸಂಮತಃ (साधुसंमतः, sādhusaṃmataḥ) = ಸಾಧುಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದವನು (approved by the good, and correct in usage)
- ಅರ್ಥಾರ್ಪಣ (अर्थार्पण, arthārpaṇa) = ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ, ಹಣವನ್ನು ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ (in bestowing meaning, and in giving away wealth)
- ಸಮರ್ಥಃ (समर्थः, samarthaḥ) = ಶಕ್ತನು (able)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಸುಶ್ಲೋಕಃ (सुश्लोकः, suślokaḥ) = ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಶ್ಲೋಕ (a well made verse)
- ಇವ (इव, iva) = ಹಾಗೆ (just as)
- ಸಜ್ಜನಃ (सज्जनः, sajjanaḥ) = ಸಜ್ಜನ (the good man)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆಯವನು, ಸಜ್ಜನರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದವನು, ಕೊಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುವವನು. ಸಜ್ಜನ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಶ್ಲೋಕದಂತೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Made up of good nature and trust, of good conduct, approved by the good, and able to give what he has: the good man is like a well made verse.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ನಾಲ್ಕೂ ವರ್ಣನೆಗಳು ಎರಡೆರಡು ಅರ್ಥ ಹೊತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಎಂದರೆ ಪದದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಕುರುಹು, ಮನುಷ್ಯನ ಪಾಲಿಗೆ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆ. ಸದ್ವೃತ್ತ ಎಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಛಂದಸ್ಸು, ಜೊತೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆ. ಸಾಧುಸಂಮತ ಎಂದರೆ ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದವನು. ಅರ್ಥಾರ್ಪಣ ಎಂದರೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವುದು, ಜೊತೆಗೆ ಹಣವನ್ನು ಕೊಡುವುದು.
All four descriptions carry two senses. Prakriti and pratyaya are the stem of a word and the ending added to it, and in a man they are his nature and the trust he inspires. Sadvritta is good metre and also good conduct. Sadhusammata is what grammarians allow and also what good people approve. Arthaarpana is the giving of meaning and also the giving of money.
ಸುಶ್ಲೋಕ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಮೂರನೆಯ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಶ್ಲೋಕ ಎಂದರೆ ಕೀರ್ತಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಶ್ಲೋಕ ಎಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರು ಇರುವವನು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರು ಇರುವ ಮನುಷ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
The word susloka has a third sense as well. Sloka means fame, so susloka is one of good repute. A well made verse and a man of good name meet in the same word.
ಹಿಂದಿನ ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಇದೇ ಪದದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಧ. ಎರಡೂ ಸುಶ್ಲೋಕ ಇವ ಸಜ್ಜನಃ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ. ಅದು ಕಬ್ಬಿನ ಗಾಣದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ವ್ಯಾಕರಣದ ಪಾಠದಿಂದ. ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಓದಿದರೆ ಎರಡರ ಆಟವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
The preceding verse, the forty ninth, is the other half built on this same word. Both end with the one line susloka iva sajjanaḥ. That one comes from the cane crusher, this one from the grammar lesson. Read as a pair, the play in both shows up better.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 46. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 46. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂದರೆ ಅವನ ಪ್ರಕೃತಿ ಏನು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಆಮೇಲೆ ಏನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನೋಡಬೇಕು. ವ್ಯಾಕರಣ ಪದವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ರೀತಿಯೇ ಇದು.
To understand a person it helps to look separately at what he came with and what was added later. That is how grammar takes a word apart.
ಕೊಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರು ಇಷ್ಟೇ ಆದರೆ ಅದು ಒಳಗೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥ ಕೊಡದ ಪದ್ಯದಂತೆ ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದೂ ನಿಷ್ಫಲ.
The verse keeps the power to give for the end. Good conduct and a good name by themselves stay inside a man. Like a verse that yields no meaning, they are fine and of no use.