ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಗೆ ಜೇಬು ಖಾಲಿಯಾದಾಗ ಯಾರ ಬಳಿ ಕೈ ಚಾಚಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸದ ಮನೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ನಡವಳಿಕೆ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರು ಹಿಡಿಯುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಖಡ್ಗದ ಅಲಗಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ವ್ರತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ಉದ್ದವಾದ ವೃತ್ತ. ನೀತಿಶತಕದಲ್ಲೂ ಇದು ಇದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರಿಯಾ ನ್ಯಾಯ್ಯಾ ವೃತ್ತಿರ್ಮಲಿನಮಸುಭಂಗೇಽಪ್ಯಸುಕರಂ ತ್ವಸಂತೋ ನಾಭ್ಯರ್ಥ್ಯಾಃ ಸುಹೃದಪಿ ನ ಯಾಚ್ಯಃ ಕೃಶಧನಃ
ವಿಪದ್ಯುಚ್ಚೈಃ ಸ್ಥೇಯಂ ಪದಮನುವಿಧೇಯಂ ಚ ಮಹತಾಂ ಸತಾಂ ಕೇನೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ವಿಷಮಮಸಿಧಾರಾವ್ರತಮಿದಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
प्रिया न्याय्या वृत्तिर्मलिनमसुभङ्गेऽप्यसुकरं त्वसन्तो नाभ्यर्थ्याः सुहृदपि न याच्यः कृशधनः
विपद्युच्चैः स्थेयं पदमनुविधेयं च महतां सतां केनोद्दिष्टं विषममसिधाराव्रतमिदम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
priyā nyāyyā vṛttirmalinamasubhaṅge’pyasukaraṃ tvasanto nābhyarthyāḥ suhṛdapi na yācyaḥ kṛśadhanaḥ
vipadyuccaiḥ stheyaṃ padamanuvidheyaṃ ca mahatāṃ satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamamasidhārāvratamidam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪ್ರಿಯಾ (प्रिया, priyā) = ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು (dear)
- ನ್ಯಾಯ್ಯಾ (न्याय्या, nyāyyā) = ನ್ಯಾಯವಾದ (just)
- ವೃತ್ತಿರ್ಮಲಿನಮಸುಭಂಗೇಽಪ್ಯಸುಕರಂ (वृत्तिर्मलिनमसुभङ्गेऽप्यसुकरं, vṛttirmalinamasubhaṅge’pyasukaraṃ) = ಬದುಕುವ ರೀತಿ, ಪ್ರಾಣ ಹೋಗುವಂತಿದ್ದರೂ ಮಲಿನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಾರದು (the way of living, the foul deed not to be done even at the breaking of life)
- ತ್ವಸಂತೋ (त्वसन्तो, tvasanto) = ಆದರೆ ದುರ್ಜನರು (but the wicked)
- ನಾಭ್ಯರ್ಥ್ಯಾಃ (नाभ्यर्थ्याः, nābhyarthyāḥ) = ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದವರು (not to be entreated)
- ಸುಹೃದಪಿ (सुहृदपि, suhṛdapi) = ಮಿತ್ರನೂ ಸಹ (even a friend)
- ನ ಯಾಚ್ಯಃ (न याच्यः, na yācyaḥ) = ಬೇಡಬಾರದವನು (not to be asked)
- ಕೃಶಧನಃ (कृशधनः, kṛśadhanaḥ) = ಸಂಪತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಇರುವವನು (one of slender means)
- ವಿಪದ್ಯುಚ್ಚೈಃ (विपद्युच्चैः, vipadyuccaiḥ) = ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿ (in calamity, on high)
- ಸ್ಥೇಯಂ (स्थेयं, stheyaṃ) = ನಿಲ್ಲಬೇಕು (one should stand)
- ಪದಮನುವಿಧೇಯಂ (पदमनुविधेयं, padamanuvidheyaṃ) = ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು (the footstep is to be followed)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಮಹತಾಂ ಸತಾಂ (महतां सतां, mahatāṃ satāṃ) = ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಸಜ್ಜನರ (of the great and good)
- ಕೇನೋದ್ದಿಷ್ಟಂ (केनोद्दिष्टं, kenoddiṣṭaṃ) = ಯಾರು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು (who has laid down)
- ವಿಷಮಮಸಿಧಾರಾವ್ರತಮಿದಮ್ (विषममसिधाराव्रतमिदम्, viṣamamasidhārāvratamidam) = ಈ ಕಠಿಣವಾದ ಖಡ್ಗದ ಅಲಗಿನ ವ್ರತವನ್ನು (this hard vow of the sword’s edge)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನ್ಯಾಯದ ಬದುಕು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಪ್ರಾಣ ಹೋಗುವಂತಿದ್ದರೂ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಾರದು. ದುರ್ಜನರ ಬಳಿ ಬೇಡಬಾರದು, ಮಿತ್ರನೇ ಆದರೂ ಅವನ ಸಂಪತ್ತು ಕುಗ್ಗಿದ್ದರೆ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಬಾರದು. ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು, ಮಹಾತ್ಮರ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಖಡ್ಗದ ಅಲಗಿನ ಮೇಲಿನ ಈ ಕಠಿಣ ವ್ರತವನ್ನು ಯಾರು ಉಪದೇಶಿಸಿದರೋ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The honest way of living is dear to them. They will not do a foul deed even if life itself is at stake. They will not beg of the wicked, and they will not ask even a friend whose means have grown slender. In calamity they stand tall and follow the footsteps of the great. Who, one wonders, laid down for the good this hard vow, like walking on a sword’s edge?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಅಸಿಧಾರಾವ್ರತ ಎಂದರೆ ಕತ್ತಿಯ ಹರಿತವಾದ ಅಲಗಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ವ್ರತ. ಇಲ್ಲಿ ಅದು ತುಂಬ ಕಠಿಣವಾದ ನೈತಿಕ ಶಿಸ್ತಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ. ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರು ಎಂಬ ಆಶ್ಚರ್ಯವದು.
Asidhara vrata is the vow of walking on the sharp edge of a sword. It stands for a very hard moral discipline. The closing question is asked in admiration, as if wondering who ever taught it.
ಶ್ಲೋಕದ ಬಿಗಿ ಒಂದು ವಿವರದಲ್ಲಿದೆ: ಬಡವನಾದ ಮಿತ್ರನನ್ನೂ ಕೇಳಬಾರದು ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಮಿತ್ರನ ಕಷ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯೂ ಇದೆ.
One detail tightens the verse: even a friend of slender means is not to be asked. So alongside self respect there is concern for the friend’s own difficulty.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 52. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 52. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಸಹಾಯ ಕೇಳಲೇಬಾರದು ಎಂದು ಇದನ್ನು ಓದಬೇಕಿಲ್ಲ. ಕೇಳುವ ಮೊದಲು ಯಾರನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಅವರಿಗೆ ಅದು ಎಷ್ಟು ಭಾರ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
One need not read this as never asking for help. What it shows is the habit of thinking, before asking, whom we are asking and how heavy it would be for them.
ಹಣದ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡದಾರಿಯ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟುವುದು ಸಹಜ. ಅಂಥ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡದೇ ಇರುವ ಕೆಲಸಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲರು.
In a money crunch the pull of a shortcut is natural. Those who have already fixed in mind a list of things they will not do may find it somewhat easier to hold their ground.