ಯಾವುದೇ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಮೊದಲ ಪುಟ ಆ ಪುಸ್ತಕ ಯಾವುದನ್ನು ದೊಡ್ಡದೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಮೊದಲ ಪುಟ ಒಂದು ನಮಸ್ಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಷ್ಟಾಂಗಹೃದಯದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಸಲ್ಲುವುದು ಯಾವುದೇ ದೇವರ ಹೆಸರಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯನಿಗೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ರಾಗಾದಿರೋಗಾನ್ಸತತಾನುಷಕ್ತಾ-
ನಶೇಷಕಾಯಪ್ರಸೃತಾನಶೇಷಾನ್ ।
ಔತ್ಸುಕ್ಯಮೋಹಾರತಿದಾಞ್ಜಘಾನ
ಯೋಽಪೂರ್ವವೈದ್ಯಾಯ ನಮೋಽಸ್ತು ತಸ್ಮೈ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
रागादिरोगान्सततानुषक्ता-
नशेषकायप्रसृतानशेषान् ।
औत्सुक्यमोहारतिदाञ्जघान
योऽपूर्ववैद्याय नमोऽस्तु तस्मै ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
rāgādirogānsatatānuṣaktā-
naśeṣakāyaprasṛtānaśeṣān |
autsukyamohāratidāñjaghāna
yo’pūrvavaidyāya namo’stu tasmai ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ರಾಗಾದಿ (रागादि, rāgādi) = ರಾಗ ಮೊದಲಾದ (beginning with passion)
- ರೋಗಾನ್ (रोगान्, rogān) = ರೋಗಗಳನ್ನು (the diseases)
- ಸತತಾನುಷಕ್ತಾನ್ (सततानुषक्तान्, satatānuṣaktān) = ಬಿಡದೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವವುಗಳನ್ನು (clinging without a break)
- ಅಶೇಷಕಾಯಪ್ರಸೃತಾನ್ (अशेषकायप्रसृतान्, aśeṣakāyaprasṛtān) = ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ಹರಡಿರುವವುಗಳನ್ನು (spread through the whole body)
- ಅಶೇಷಾನ್ (अशेषान्, aśeṣān) = ಒಂದನ್ನೂ ಉಳಿಸದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ (all of them, without remainder)
- ಔತ್ಸುಕ್ಯ (औत्सुक्य, autsukya) = ಕಾತರವನ್ನು (longing)
- ಮೋಹ (मोह, moha) = ಭ್ರಮೆಯನ್ನು (delusion)
- ಅರತಿ (अरति, arati) = ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ನೆಮ್ಮದಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು (restless discontent)
- ದಾನ್ (दान्, dān) = ಕೊಡುವವುಗಳನ್ನು (which give rise to)
- ಜಘಾನ (जघान, jaghāna) = ಕೊಂದನು (slew)
- ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾರು (who)
- ಅಪೂರ್ವವೈದ್ಯಾಯ (अपूर्ववैद्याय, apūrvavaidyāya) = ಅಪೂರ್ವನಾದ ಆ ವೈದ್ಯನಿಗೆ (to that physician without precedent)
- ನಮಃ ಅಸ್ತು (नमः अस्तु, namaḥ astu) = ನಮಸ್ಕಾರ ಇರಲಿ (let there be salutation)
- ತಸ್ಮೈ (तस्मै, tasmai) = ಅವನಿಗೆ (to him)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ರಾಗ ಮೊದಲಾದ ರೋಗಗಳು ಬಿಡದೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ಹರಡಿರುತ್ತವೆ, ಕಾತರ ಭ್ರಮೆ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಅಂಥವುಗಳನ್ನು ಒಂದನ್ನೂ ಉಳಿಸದೆ ಕೊಂದ ಆ ಅಪೂರ್ವ ವೈದ್ಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಇರಲಿ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The diseases that begin with passion cling without a break, spread through the whole body, and give rise to longing, delusion and restless discontent. Salutation to that physician without precedent, who slew them all and left not one.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ರಾಗ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ, ಬಯಕೆ. ಅದನ್ನು ರೋಗ ಎಂದು ಕರೆದಿರುವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ತಿರುಳು. ರೋಗಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ದೇಹದ ರೋಗವಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನದು.
Raga here is attachment, desire. Calling it a disease is the pith of the verse. The first item in the list of diseases is not of the body but of the mind.
ನಮಸ್ಕಾರ ಬರುವ ಮೊದಲು ರೋಗದ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಿರಂತರ, ಸರ್ವಾಂಗವ್ಯಾಪಿ, ಶೇಷವಿಲ್ಲದ, ಮತ್ತು ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಕ್ರಮವೇ. ವೈದ್ಯಗ್ರಂಥ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
The description of the disease comes before the salutation. Unremitting, spread through every part, leaving nothing out, and producing these signs. That is the order of a clinical diagnosis. A medical book shows its method in its very first words.
ಅಪೂರ್ವವೈದ್ಯ ಯಾರು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲ. ಶ್ಲೋಕ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳದೆ ಬಿಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಆ ನಮಸ್ಕಾರ ಯಾವ ಪಂಥಕ್ಕೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
Commentators do not agree on who the physician without precedent is. Because the verse leaves the name out, the salutation can be offered from within any school.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 43. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 43. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಈ ಪಟ್ಟಿ ಆಧುನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲೂ ಪರಿಚಿತ. ವ್ಯಸನ, ದುರಾಸೆ, ಅತಿಯಾದ ಕೋಪ ಇವು ಮೊದಲಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಗಳು. ಆದರೆ ಅವು ದೇಹಕ್ಕೆ ತರುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯರು ದಿನವೂ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
This list is familiar in modern practice too. Addiction, greed and unchecked anger are states of mind to begin with. The illnesses they bring to the body are what a physician sees every day.
ಈ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಔಷಧ ಬರೆಯುವುದು ವೈದ್ಯನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವನ್ನು ರೋಗಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ಲೋಕ ಆ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನೇ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಇಡುತ್ತದೆ.
Writing a prescription for these is not in the physician’s hands. Recognising them as part of the patient’s problem is. The verse puts that recognition first.