ಹೊಳೆಯುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ರತ್ನ ಅಪರೂಪ. ಒಳ್ಳೆಯ ಮನುಷ್ಯರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮೂರು ಅಪರೂಪದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ ಸಜ್ಜನರನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಶ್ಲೋಕ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಶೈಲೇ ಶೈಲೇ ನ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮೌಕ್ತಿಕಂ ನ ಗಜೇ ಗಜೇ
ಸಾಧವೋ ನಹಿ ಸರ್ವತ್ರ ಚಂದನಂ ನ ವನೇ ವನೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
शैले शैले न माणिक्यं मौक्तिकं न गजे गजे
साधवो नहि सर्वत्र चन्दनं न वने वने
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
śaile śaile na māṇikyaṃ mauktikaṃ na gaje gaje
sādhavo nahi sarvatra candanaṃ na vane vane
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಶೈಲೇ ಶೈಲೇ (शैले शैले, śaile śaile) = ಪ್ರತಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲೂ (on every mountain)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಮಾಣಿಕ್ಯಂ (माणिक्यं, māṇikyaṃ) = ಮಾಣಿಕ್ಯ (the ruby)
- ಮೌಕ್ತಿಕಂ (मौक्तिकं, mauktikaṃ) = ಮುತ್ತು (the pearl)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಗಜೇ ಗಜೇ (गजे गजे, gaje gaje) = ಪ್ರತಿ ಆನೆಯಲ್ಲೂ (in every elephant)
- ಸಾಧವೋ (साधवो, sādhavo) = ಸಜ್ಜನರು (the good)
- ನಹಿ (नहि, nahi) = ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ (not at all)
- ಸರ್ವತ್ರ (सर्वत्र, sarvatra) = ಎಲ್ಲೆಡೆ (everywhere)
- ಚಂದನಂ (चन्दनं, candanaṃ) = ಗಂಧದ ಮರ (sandalwood)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ವನೇ ವನೇ (वने वने, vane vane) = ಪ್ರತಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲೂ (in every forest)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರತಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಮಾಣಿಕ್ಯ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಆನೆಯಲ್ಲೂ ಮುತ್ತು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಜ್ಜನರೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಗಂಧದ ಮರ ಪ್ರತಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Not every mountain holds a ruby, nor every elephant a pearl. Good people are not found everywhere, and sandalwood does not grow in every forest.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಆನೆಯ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ಕವಿಗಳ ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆ. ಅದನ್ನು ಗಜಮುಕ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಕಾವ್ಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಅದನ್ನು ವಾಸ್ತವದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ.
That an elephant’s head holds a pearl is an old poets’ fancy, called gajamukta. It is a convention of poetry and is not offered as a matter of fact.
ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿವೆ: ಬೆಟ್ಟ, ಆನೆ, ಕಾಡು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತು. ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ ಸಜ್ಜನರು ಬಂದಾಗ ಅವರನ್ನು ಅದೇ ಬೆಲೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
The first three examples share one mould: a mountain, an elephant, a forest, each with its precious thing. When good people arrive as the fourth, they are placed in the same line of value. The comparison is made by implication.
ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೊನೆಯ ಅನುಸ್ವಾರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮಸುಕಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಓದಿದ್ದೇವೆ.
In the print some final anusvara marks are faint. We have read them as grammar requires.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 157. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 157. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಸಿಗುವುದು ಅಪರೂಪ. ಕಲಿಕೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುರುವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದವರು ಅದನ್ನು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ನೆನಪಿಡುತ್ತಾರೆ.
Good mentors are rare. Those who met a good teacher in their years of learning remember it all their lives.
ಶ್ಲೋಕ ನಮ್ಮನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಸಹನೆ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸಜ್ಜನರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಕಂಡಾಗ ಅವರ ಬೆಲೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಮತ್ತು ನಾವೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅಂಥ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
The verse teaches patience in the search. If good people are not found everywhere, then we should know their worth when we meet them, and try to be that person for someone else.

