ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ನಾಲಂ ವಾ ಪರಮೋಪಕಾರಕಮಿದಂ ತ್ವೇಕಂ ಪಶೂನಾಂ ಪತೇ
ಪಶ್ಯನ್ ಕುಕ್ಷಿಗತಾಂಶ್ಚರಾಚರಗಣಾನ್ ಬಾಹ್ಯಸ್ಥಿತಾನ್ ರಕ್ಷಿತುಮ್ ।
ಸರ್ವಾಮರ್ತ್ಯಪಲಾಯನೌಷಧಮತಿಜ್ವಾಲಾಕರಂ ಭೀಕರಂ
ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಗರಲಂ ಗಲೇ ನ ಗಿಲಿತಂ ನೋದ್ಗೀರ್ಣಮೇವ ತ್ವಯಾ ॥ 31 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
नालं वा परमोपकारकमिदं त्वेकं पशूनां पते
पश्यन् कुक्षिगतांश्चराचरगणान् बाह्यस्थितान् रक्षितुम् ।
सर्वामर्त्यपलायनौषधमतिज्वालाकरं भीकरं
निक्षिप्तं गरलं गले न गिलितं नोद्गीर्णमेव त्वया ॥ 31 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
nālaṃ vā paramopakārakamidaṃ tvekaṃ paśūnāṃ pate
paśyan kukṣigatāṃścarācaragaṇān bāhyasthitān rakṣitum |
sarvāmartyapalāyanauṣadhamatijvālākaraṃ bhīkaraṃ
nikṣiptaṃ garalaṃ gale na gilitaṃ nodgīrṇameva tvayā || 31 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನಾಲಂ ವಾ (नालं वा, nālaṃ vā) = ಇದು ಸಾಲದೇ (ನ ಅಲಂ ವಾ) (is this not enough (na alam va))
- ಪರಮೋಪಕಾರಕಮಿದಂ (परमोपकारकमिदं, paramopakārakamidaṃ) = ಪರಮ ಉಪಕಾರವಾದ ಈ ಕೆಲಸ (ಪರಮೋಪಕಾರಕಂ ಇದಂ) (this deed of supreme help (paramopakarakam idam))
- ತ್ವೇಕಂ (त्वेकं, tvekaṃ) = ಈ ಒಂದೇ (ತು ಏಕಂ) (this one alone (tu ekam))
- ಪಶೂನಾಂ ಪತೇ (पशूनां पते, paśūnāṃ pate) = ಪಶುಗಳ ಒಡೆಯನೇ, ಜೀವಿಗಳ ಒಡೆಯನೇ (O lord of beings)
- ಪಶ್ಯನ್ (पश्यन्, paśyan) = ನೋಡುತ್ತಾ (seeing)
- ಕುಕ್ಷಿಗತಾಂಶ್ಚರಾಚರಗಣಾನ್ (कुक्षिगतांश्चराचरगणान्, kukṣigatāṃścarācaragaṇān) = ಒಡಲಿನೊಳಗಿರುವ ಚರಾಚರ ಗಣಗಳನ್ನು (ಕುಕ್ಷಿಗತಾನ್, ಚರಾಚರಗಣಾನ್) (the hosts of moving and unmoving beings that are within your belly (kukshigatan, characharaganan))
- ಬಾಹ್ಯಸ್ಥಿತಾನ್ (बाह्यस्थितान्, bāhyasthitān) = ಹೊರಗೆ ನಿಂತಿರುವವರನ್ನು (those standing outside)
- ರಕ್ಷಿತುಮ್ (रक्षितुम्, rakṣitum) = ಕಾಪಾಡುವುದಕ್ಕೆ (in order to protect)
- ಸರ್ವಾಮರ್ತ್ಯಪಲಾಯನೌಷಧಮತಿಜ್ವಾಲಾಕರಂ (सर्वामर्त्यपलायनौषधमतिज्वालाकरं, sarvāmartyapalāyanauṣadhamatijvālākaraṃ) = ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮದ್ದು, ಬಹಳ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವ (ಸರ್ವಾಮರ್ತ್ಯಪಲಾಯನೌಷಧಂ, ಅತಿಜ್ವಾಲಾಕರಂ) (the medicine that makes every immortal flee, raising great flames (sarvamartyapalayanaushadham, atijvalakaram))
- ಭೀಕರಂ (भीकरं, bhīkaraṃ) = ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ (terrifying)
- ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ (निक्षिप्तं, nikṣiptaṃ) = ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ, ಇಳಿಸಿಟ್ಟ (laid down, deposited)
- ಗರಲಂ (गरलं, garalaṃ) = ವಿಷವನ್ನು (the poison)
- ಗಲೇ (गले, gale) = ಕಂಠದಲ್ಲಿ (in the throat)
- ನ ಗಿಲಿತಂ (न गिलितं, na gilitaṃ) = ನುಂಗಲಿಲ್ಲ (was not swallowed)
- ನೋದ್ಗೀರ್ಣಮೇವ ತ್ವಯಾ (नोद्गीर्णमेव त्वया, nodgīrṇameva tvayā) = ನೀನು ಉಗುಳಲೂ ಇಲ್ಲ (ನ ಉದ್ಗೀರ್ಣಂ ಏವ ತ್ವಯಾ) (nor was it spat out by you (na udgirnam eva tvaya))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಪಶುಗಳ ಒಡೆಯನೇ, ಪರಮ ಉಪಕಾರವಾದ ಈ ಒಂದೇ ಕೆಲಸ ಸಾಲದೇ? ಒಡಲಿನೊಳಗಿರುವ ಚರಾಚರ ಗಣಗಳನ್ನೂ ಹೊರಗೆ ನಿಂತಿರುವವರನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾ, ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ, ಬಹಳ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವ, ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ವಿಷವನ್ನು ನೀನು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡೆ. ಅದನ್ನು ನುಂಗಲಿಲ್ಲ, ಉಗುಳಲೂ ಇಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O lord of beings, is not this one deed of supreme help enough? Seeing the hosts of moving and unmoving beings within your belly and those standing outside, and in order to protect them all, you laid in your throat the poison that made every immortal flee, the poison that raised great flames and terrified all. You neither swallowed it nor spat it out.
ಶ್ಲೋಕ 31ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 31
ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ತಾನು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸೇವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದವು. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಶಿವನು ಈಗಾಗಲೇ ಮಾಡಿ ಮುಗಿಸಿದ ಒಂದು ಕೆಲಸದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಮುದ್ರಮಥನ, ದೇವತೆಗಳೂ ಅಸುರರೂ ಸೇರಿ ಕಡಲನ್ನು ಕಡೆದಾಗ ಅಮೃತಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಹಾಲಾಹಲ ಎಂಬ ವಿಷ ಮೇಲೆದ್ದ ಕಥೆ. ಈ ಕಥೆ ಹಲವು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೋ ಒಂದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಓಡಿದಾಗ ಶಿವ ಆ ವಿಷವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ, ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ.
Verses 29 and 30 spoke of the service the poet might render. This verse turns to something Shiva has already done. Behind it stands the churning of the ocean: when the gods and the asuras together churned the sea, the poison called halahala rose before the nectar did. The account appears in several Puranas with small differences, so we name none of them here. That Shiva accepted the poison when everyone else ran is the one part all the tellings share.
ಶ್ಲೋಕದ ತಿರುಳು ಕಂಠದಲ್ಲಿದೆ. ಕುಕ್ಷಿಗತರು ಎಂದರೆ ಅವನ ಒಡಲಿನೊಳಗೇ ಇರುವವರು, ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳೂ ಶಿವನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ ಎಂಬುದು ಶೈವ ನಿಲುವು. ಬಾಹ್ಯಸ್ಥಿತರು ಎಂದರೆ ಹೊರಗೆ ನಿಂತು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವರು. ವಿಷವನ್ನು ನುಂಗಿದರೆ ಒಳಗಿನವರಿಗೆ ಕೇಡು, ಉಗುಳಿದರೆ ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಕೇಡು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಕಂಠದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿತು. ಪಶ್ಯನ್ ಎಂದರೆ ನೋಡುತ್ತಾ, ರಕ್ಷಿತುಮ್ ಎಂದರೆ ಕಾಪಾಡುವುದಕ್ಕೆ, ಈ ಎರಡು ಪದಗಳು ಆ ಕಾರಣವನ್ನು ಶ್ಲೋಕದೊಳಗೇ ಇಟ್ಟಿವೆ.
The heart of the verse is in the throat. Kukshigata means those who are inside his own belly, since the Shaiva position is that all the worlds abide in Shiva. Bahyasthita means those who stood outside and watched. Had he swallowed the poison, harm would come to those within; had he spat it out, harm would come to those outside. So it stopped in the throat. Pashyan, seeing, and rakshitum, in order to protect, are the two words that keep this reason inside the verse itself.
ಸರ್ವಾಮರ್ತ್ಯಪಲಾಯನೌಷಧ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚುಚ್ಚು ನಗೆಯಿದೆ. ಅಮರ್ತ್ಯ ಎಂದರೆ ಸಾಯದವನು, ಅಂದರೆ ದೇವತೆ. ಪಲಾಯನ ಎಂದರೆ ಓಡಿಹೋಗುವುದು. ಔಷಧ ಎಂದರೆ ಮದ್ದು. ಒಟ್ಟಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಓಡಿಸುವ ಮದ್ದು ಎಂದು ಕವಿ ವಿಷವನ್ನೇ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ಕಡೆದಾಗ ಕೈಗೆ ಬಂದದ್ದು ಮೊದಲು ವಿಷ, ಮತ್ತು ಸಾಯದವರು ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಓಡಿದರು. ನ ಗಿಲಿತಂ, ನ ಉದ್ಗೀರ್ಣಂ ಎಂಬ ಎರಡು ನಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಶ್ಲೋಕದ ಭಾರವೆಲ್ಲ ನಿಂತಿದೆ.
There is a wry smile inside the compound sarvamartyapalayanaushadha. Amartya is one who does not die, that is, a god. Palayana is running away. Aushadha is medicine. Together they call the poison the medicine for making every god take flight. The churning was for nectar, and what came first to hand was poison, and the deathless ones ran from it. The whole weight of the verse rests on two negatives, na gilitam and na udgirnam, not swallowed and not thrown out.
ವಿಷದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಾತು. ಹಾಲಾಹಲ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರ, ಮತ್ತು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದು ಶಿವನ ಕರುಣೆಯನ್ನು. ನಿಜ ಬದುಕಿನ ವಿಷ ಸೇವನೆಗೆ ಶ್ಲೋಕ ಪಠಣ ಔಷಧವಲ್ಲ, ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೂಡಲೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಬೇಕು. ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಗುರುತಿನಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ನೀಲಕಂಠ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಗುರುತನ್ನೇ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ಬಳಿಕ ಯತಿ.
A word about the poison. Halahala is an image from the Puranas, and what this verse speaks of is Shiva’s compassion. Reciting a verse is not a remedy for poisoning in real life, where immediate medical help is what is needed. Tradition holds that the mark left in the throat gave Shiva the name Nilakantha, the blue-throated, and the next verse takes up that very mark. The metre is shardulavikridita, a quarter of nineteen syllables with a pause after the twelfth.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಲಿಫ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜನ ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಠಿಣವಾದ ಸುದ್ದಿ ಗೊತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹೊರಗೆ ಬಿಡುವುದಕ್ಕೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ನುಂಗಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.
In a hospital lift people stand without speaking. Someone who knows a hard piece of news finds that at that moment it can neither be let out nor swallowed down.
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಹೊತ್ತು ನಮಗೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಹೇಳಿದರೆ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ನೋವು, ಹೇಳದಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ನೋವು, ಅಂಥದ್ದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದವರ ಕಂಠ ನೀಲಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆ ಭಾರ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
Such moments come to us too, at home and at work. Something that will hurt one person if it is said and another if it is not has to be held for a while. The throat of the one who holds it does not turn blue, but that person knows the weight of it.