ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 30 ಅರ್ಥ: ವಸ್ತ್ರೋದ್ಧೂತವಿಧೌ ಸಹಸ್ರಕರತಾ

ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯ ನೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ.

All hundred verses in Kannada, Sanskrit or English IAST.

ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)

ವಸ್ತ್ರೋದ್ಧೂತವಿಧೌ ಸಹಸ್ರಕರತಾ ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೇ ವಿಷ್ಣುತಾ
ಗಂಧೇ ಗಂಧವಹಾತ್ಮತಾಽನ್ನಪಚನೇ ಬರ್ಹಿರ್ಮುಖಾಧ್ಯಕ್ಷತಾ ।
ಪಾತ್ರೇ ಕಾಂಚನಗರ್ಭತಾಸ್ತಿ ಮಯಿ ಚೇದ್ ಬಾಲೇಂದುಚೂಡಾಮಣೇ
ಶುಶ್ರೂಷಾಂ ಕರವಾಣಿ ತೇ ಪಶುಪತೇ ಸ್ವಾಮಿಂಸ್ತ್ರಿಲೋಕೀಗುರೋ ॥ 30 ॥

ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)

वस्त्रोद्धूतविधौ सहस्रकरता पुष्पार्चने विष्णुता
गन्धे गन्धवहात्मताऽन्नपचने बर्हिर्मुखाध्यक्षता ।
पात्रे काञ्चनगर्भतास्ति मयि चेद् बालेन्दुचूडामणे
शुश्रूषां करवाणि ते पशुपते स्वामिंस्त्रिलोकीगुरो ॥ 30 ॥

ಶ್ಲೋಕ (English IAST)

vastroddhūtavidhau sahasrakaratā puṣpārcane viṣṇutā
gandhe gandhavahātmatā’nnapacane barhirmukhādhyakṣatā |
pātre kāñcanagarbhatāsti mayi ced bālenducūḍāmaṇe
śuśrūṣāṃ karavāṇi te paśupate svāmiṃstrilokīguro || 30 ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವಸ್ತ್ರೋದ್ಧೂತವಿಧೌ (वस्त्रोद्धूतविधौ, vastroddhūtavidhau) = ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬೀಸಿ ಗಾಳಿ ಹಾಕುವ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ (in the service of fanning with a cloth)
ಸಹಸ್ರಕರತಾ (सहस्रकरता, sahasrakaratā) = ಸಾವಿರ ಕೈಗಳು ಇರುವುದು, ಸಹಸ್ರಕರನಾದ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ವಭಾವ (having a thousand hands, the nature of the sun, whose rays are called his thousand hands)
ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೇ (पुष्पार्चने, puṣpārcane) = ಹೂವಿನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ (in worship with flowers)
ವಿಷ್ಣುತಾ (विष्णुता, viṣṇutā) = ವಿಷ್ಣುವಾಗಿರುವುದು (being Vishnu)
ಗಂಧೇ (गन्धे, gandhe) = ಗಂಧದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (in the matter of perfume)
ಗಂಧವಹಾತ್ಮತಾಽನ್ನಪಚನೇ (गन्धवहात्मताऽन्नपचने, gandhavahātmatā’nnapacane) = ಗಂಧವನ್ನು ಹೊರುವ ಗಾಳಿಯ ಸ್ವಭಾವ, ಅನ್ನ ಬೇಯಿಸುವುದರಲ್ಲಿ (ಗಂಧವಹಾತ್ಮತಾ, ಅನ್ನಪಚನೇ) (the nature of the wind that bears fragrance, and in the cooking of food (gandhavahatmata, annapachane))
ಬರ್ಹಿರ್ಮುಖಾಧ್ಯಕ್ಷತಾ (बर्हिर्मुखाध्यक्षता, barhirmukhādhyakṣatā) = ಬರ್ಹಿರ್ಮುಖರಾದ ದೇವತೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ಥಾನ (the office of Agni, who presides over the barhirmukhas, the gods)
ಪಾತ್ರೇ (पात्रे, pātre) = ಪಾತ್ರೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (in the matter of the vessel)
ಕಾಂಚನಗರ್ಭತಾಸ್ತಿ (काञ्चनगर्भतास्ति, kāñcanagarbhatāsti) = ಚಿನ್ನದ ಒಡಲು ಉಳ್ಳವನಾಗಿರುವುದು, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವಭಾವ, ಇದೆ (ಕಾಂಚನಗರ್ಭತಾ ಅಸ್ತಿ) (having a golden womb, the nature of Brahma the golden-wombed, there is (kanchanagarbhata asti))
ಮಯಿ ಚೇದ್ (मयि चेद्, mayi ced) = ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ (if it were in me)
ಬಾಲೇಂದುಚೂಡಾಮಣೇ (बालेन्दुचूडामणे, bālenducūḍāmaṇe) = ಎಳೆಯ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಶಿರೋಮಣಿಯಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನೇ (O you who wear the young moon as your crest-jewel)
ಶುಶ್ರೂಷಾಂ (शुश्रूषां, śuśrūṣāṃ) = ಶುಶ್ರೂಷೆಯನ್ನು, ಸೇವೆಯನ್ನು (service, attendance)
ಕರವಾಣಿ ತೇ (करवाणि ते, karavāṇi te) = ನಿನಗೆ ಮಾಡುವೆನು (let me render to you)
ಪಶುಪತೇ (पशुपते, paśupate) = ಪಶುಪತಿಯೇ (O Pashupati)
ಸ್ವಾಮಿಂಸ್ತ್ರಿಲೋಕೀಗುರೋ (स्वामिंस्त्रिलोकीगुरो, svāmiṃstrilokīguro) = ಸ್ವಾಮಿಯೇ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಗುರುವೇ (ಸ್ವಾಮಿನ್, ತ್ರಿಲೋಕೀಗುರೋ) (O Lord, O teacher of the three worlds (svamin, trilokiguro))

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಎಳೆಯ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಶಿರೋಮಣಿಯಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನೇ, ಬಟ್ಟೆ ಬೀಸಿ ಗಾಳಿ ಹಾಕುವ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಗಿರುವ ಸಾವಿರ ಕೈಗಳು, ಹೂವಿನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ವಭಾವ, ಗಂಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊರುವ ಗಾಳಿಯ ಸ್ವಭಾವ, ಅನ್ನ ಬೇಯಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ಥಾನ, ಪಾತ್ರೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನ ಚಿನ್ನದ ಒಡಲು, ಇವು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಪಶುಪತಿಯೇ, ಸ್ವಾಮಿಯೇ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಗುರುವೇ, ಆಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ಶುಶ್ರೂಷೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O you who wear the young moon as your crest-jewel, if I had the sun’s thousand hands for the fanning of cloth, the nature of Vishnu for worship with flowers, the nature of the fragrance-bearing wind for perfume, the office of Agni who presides over the gods for the cooking of food, and the golden womb of Brahma for the vessel, then, O Pashupati, O Lord, O teacher of the three worlds, I could truly render you service.

ಶ್ಲೋಕ 30ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 30

ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಪೂಜೆಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಗಾಳಿ ಹಾಕುವುದು, ಹೂವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು, ಗಂಧವನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದು, ಅನ್ನವನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುವುದು, ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು, ಇವು ದೇವರ ಉಪಚಾರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಗಗಳು. ಒಂದೊಂದು ಸೇವೆಗೂ ಒಂದೊಂದು ದೇವತೆಯ ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಆ ಶಕ್ತಿ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ‘ಇದ್ದರೆ’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

The verse takes up the order of worship itself. Fanning with a cloth, offering flowers, applying perfume, cooking food for the offering, preparing the vessel: these are the ordinary parts of attendance on a deity. For each service, the poet says, the power of a particular god is needed, and with the single word ‘if’ he admits that he does not have it.

ಶ್ಲೋಕದ ಸೊಗಸು ಅದರ ಜೋಡಿ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿದೆ. ‘ಸಹಸ್ರಕರ’ ಎಂದರೆ ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳ ಸೂರ್ಯ, ಮತ್ತು ಸಾವಿರ ಕೈಗಳುಳ್ಳವನು ಕೂಡ, ಏಕೆಂದರೆ ಕರ ಎಂದರೆ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಕೈ ಎರಡೂ. ‘ಗಂಧವಹ’ ಎಂದರೆ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗುವವನು, ಅಂದರೆ ಗಾಳಿ. ‘ಬರ್ಹಿರ್ಮುಖ’ ಎಂದರೆ ಬೆಂಕಿಯ ಮುಖದಿಂದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಉಣ್ಣುವ ದೇವತೆಗಳು, ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಗ್ನಿ. ಬರ್ಹಿರ್ಮುಖ ಎಂದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯೇ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ‘ಕಾಂಚನಗರ್ಭ’ ಎಂದರೆ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಮತ್ತು ಒಡಲಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವಿರುವ ಪಾತ್ರೆ ಕೂಡ.

The charm of the verse lies in its double senses. ‘Sahasrakara’ is the sun of a thousand rays and also one with a thousand hands, since kara means both ray and hand. ‘Gandhavaha’ is that which carries fragrance along, the wind. ‘Barhirmukha’ names the gods who take the oblation through the mouth of fire, and Agni presides over them, though some read barhirmukha as Agni himself. ‘Kanchanagarbha’ is Brahma the golden-wombed, and equally a vessel with gold in its belly.

ಹೂವಿನ ಪೂಜೆಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ವಭಾವ ಏಕೆ ಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ. ವಿಷ್ಣು ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದವನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಹೂವನ್ನೂ ತಂದು ಅರ್ಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅವನಿಗೇ ಇದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾವಿರ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಒಂದು ಕಮಲ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ತನ್ನ ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆಯುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ ಒಂದೇ, ಆ ಬಗೆಯ ಪೂಜೆ ಮನುಷ್ಯನ ಕೈಮಿತಿಗೆ ಮೀರಿದ್ದು.

There is no single answer to why the nature of Vishnu should be needed for worship with flowers. Many read it thus: Vishnu is he who pervades everything, so only he has the power to bring and offer every flower that blooms anywhere. Tradition also records that some recall here the account of Vishnu worshipping Shiva with a thousand lotuses and offering his own eye when one lotus fell short. In either sense the point is the same: worship of that order is beyond the reach of human hands.

ಶ್ಲೋಕದ ವಿನಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಿರುವಿದೆ. ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ದೇವತೆಗಳ ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು ಎಂದರೆ, ಶಿವನಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸೇವೆಯಿಂದ ಆಗಬೇಕಾದದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ‘ನಿನಗೆ ಏನನ್ನು ಕೊಡಲಿ’ ಎಂದು ಕೇಳಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಸೇವೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಬಾಲೇಂದುಚೂಡಾಮಣಿ, ಪಶುಪತಿ, ಸ್ವಾಮಿ, ತ್ರಿಲೋಕೀಗುರು ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸಂಬೋಧನೆಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಬಂದು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಮುಗಿಸುತ್ತವೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದ.

There is a fine turn inside the verse’s humility. To say that a god’s power is needed in order to serve is also to say that Shiva gains nothing from human service. Verse 27 asked what could be given and gave the mind. This verse says the same thing from the side of service. The four addresses that come at the close, wearer of the young moon, Pashupati, Lord, teacher of the three worlds, follow one upon another and end the request gently. The metre is shardulavikridita, a quarter of nineteen syllables.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸುಗ್ಗಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನೋಡಿದರೆ, ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸ ಬಹಳ, ಕೈಗಳು ಕಡಿಮೆ. ತನಗೆ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತು ಕೈ ಇದ್ದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಆಗ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

Standing in a field in the harvest days, there is a great deal of work to be done and too few hands. It occurs to us then that ten more hands would have been good.

ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮನ್ನು ನಂಬಿದವರ ಬಳಿ ಈ ಕೊರತೆ ಪದೇ ಪದೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದೆಲ್ಲ ಮಾಡಲು ನಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ಸಾಲುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೇಳುವವರು ನಮ್ಮಿಂದ ಸಾವಿರ ಕೈಗಳನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಇರುವ ಎರಡು ಕೈಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

At home, at work and beside those who depend on us, we meet this shortfall again and again. Our strength does not stretch to all that should be done. But those who ask do not want a thousand hands from us. They want the honest work of the two we have.