ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 62 ಅರ್ಥ: ಆನಂದಾಶ್ರುಭಿರಾತನೋತಿ ಪುಲಕಂ

ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಭಕ್ತಿಗೆ ಲಕ್ಷಣ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ತಾಯಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಭಕ್ತನನ್ನು ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಕೂಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ತಿರುವು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಭಕ್ತಿ ನಾವು ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ಅದು ನಮಗೆ ಮಾಡುವವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ರಚನೆಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸೊಗಸಿದೆ. ಶ್ಲೋಕದ ಕರ್ತೃ ಯಾರೆಂಬುದು ಕೊನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹಲವು ಕೆಲಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇರುತ್ತದೆ. ತಾಯಿ ಎಂಬ ಮಾತು ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ಆ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿ ಅಂಶವೂ ತನ್ನ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.

The previous verse gave a definition of devotion. This one sets that same devotion up as a mother and makes the devotee the infant in her arms. That is a large turn. Until now devotion was what we had to do, and here she is the one who does things for us. There is a neatness in the construction as well. Who the subject of the verse is becomes clear only in the last quarter, and until then the reader has only a list of acts in front of him. The moment the word mother arrives, every item on that list falls into its place.

ಆ ಕೆಲಸಗಳು ಹೀಗಿವೆ. ಮಗುವಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ತಿಕ್ಕಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಆನಂದದ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮೈಯೆಲ್ಲ ರೋಮಾಂಚನ. ಮಗುವಿಗೆ ಶುಭ್ರವಾದ ಬಟ್ಟೆ ಸುತ್ತುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲತೆಯೇ ಹೊದಿಕೆ. ಹಾಲುಣಿಸಿ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಅಮೃತ. ದೃಷ್ಟಿ ತಾಗದಿರಲಿ ಎಂದು ಕರಿದಾರ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಭಸ್ಮ. ಕೊನೆಗೆ ತೊಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಸುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನವೇ ಮಂಚ. ಐದೂ ಒಂದೇ ಸಂಜೆಯ ಆರೈಕೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ, ಸ್ನಾನದಿಂದ ನಿದ್ದೆಯವರೆಗೆ, ಮತ್ತು ಈ ಕ್ರಮವೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಾಗದಂತೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದೆ.

The acts run like this. As a baby is rubbed with oil and bathed, here the whole body thrills with tears of joy. As a baby is wrapped in clean cloth, here purity is the covering. As it is fed until its belly is full, here the food is the nectar of Shiva’s deeds. As a black thread is tied against the evil eye, here there are rudraksha beads and ash. And as it is finally laid in the cradle, here meditation on Shiva is the cot. All five come in the order of one evening’s care, from the bath to sleep, and it is that order which keeps the picture from turning into a list.

ಶಂಖದ ಮಾತಿಗೆ ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇದೆ. ಎಳೆಯ ಮಗುವಿಗೆ ಶಂಖದ ತುದಿಯಿಂದ ಹಾಲು ಅಥವಾ ನೀರು ಕುಡಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕವಿ ಮಾತನ್ನು ಶಂಖವೆಂದು, ಶಿವನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಕ ಹೋಗುವ ಹಾಲೆಂದು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮಾತೇ ಒಳಗೆ ಹೋಗುವ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತಿರುವು ಇಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೂಡಿದೆ. ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವುದು ಬೇಕು. ಇಂದು ಮಗುವಿಗೆ ಹಾಲುಣಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯೇ ದಾರಿ, ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಶಂಖದಂಥ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಇಂದಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಸಲಹೆ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ಲೋಕದ ಚಿತ್ರ ಆ ಕಾಲದ ಮನೆಯ ಚಿತ್ರ, ಆರೈಕೆಯ ಸೂಚನೆ ಅಲ್ಲ.

The conch has a real background. In many households it was once the practice to give a newborn milk or water from the tip of a conch shell. That is why the poet has made speech the conch and the stories of Shiva the milk that passes through it. The turn by which words leaving the mouth become food entering it is well made. One thing must be added plainly. Today the feeding of an infant follows a doctor’s advice, and on grounds of hygiene present health advice does not approve of using a vessel such as a shell. The picture in the verse belongs to the household of its own time and is not an instruction about care.

ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಭಸ್ಮದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಎರಡು ಮಾತು. ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಒಂದು ಮರದ ಬೀಜ, ಶೈವರು ಅದನ್ನು ಮಾಲೆಯಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಸರೇ ರುದ್ರನ ಕಣ್ಣು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭಸ್ಮ ಸುಟ್ಟ ಬೂದಿ, ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಪಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಧರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಕೊನೆಗೆ ಬೂದಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನೆನಪು ಅದರಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ಲೋಕ ಇವನ್ನು ರಕ್ಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಮಾತನ್ನು ತಾಯಿ ಕಟ್ಟುವ ದಾರದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುವುದು ಸರಿ. ಇವು ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಗುರುತುಗಳು, ಮಗುವಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆಗೆ ಅಥವಾ ಔಷಧಕ್ಕೆ ಬದಲಿ ಅಲ್ಲ.

Two words about the rudraksha and the ash as well. The rudraksha is the seed of a tree, worn by Shaivas as a string of beads, and its name says ‘the eye of Rudra’. Bhasma is burnt ash, worn in three lines on the forehead, and it carries the reminder that everything comes to ash in the end. The verse calls these a guarding, and it is right to read that in the sense of the thread a mother ties. They are marks of faith, and not a substitute for the care of a child’s health or for medicine.

ಮೊದಲ ಪಾದದ ಎರಡು ಮಾತುಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಕಣ್ಣೀರು ಮತ್ತು ರೋಮಾಂಚನ, ಈ ಎರಡೂ ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಭಾವಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಒಳಗಿನ ಭಾವ ತಡೆಯಲಾಗದೆ ಮೈಯಲ್ಲಿ ತೋರುವ ಗುರುತುಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕವಿ ಭಕ್ತಿಯ ಹೊರಗಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನೇ ತಾಯಿಯ ಆರೈಕೆಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇವ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ಮೂರನೆಯ ಪಾದದ ನಡುವೆ ಬಂದು ಇಡೀ ಮಾತು ಶಿವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಜನನೀ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಾರ್ಭಕ ಎಂಬ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪದ ಎರಡು ಸಲ ಕೇಳಿಸುವುದೂ ಬೇಕೆಂದೇ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ಯತಿ.

Two words in the first quarter deserve notice. Tears and the thrill of the hair both appear in the list of sattvika bhavas in the poetics, that is, the signs by which an inner feeling shows itself on the body without being willed. So the poet has used the outward signs of devotion as the mother’s first act of care. The vocative deva, dropped into the middle of the third quarter, reminds us that the whole is being said to Shiva. That the same word is heard twice in the pair bhaktijanani and bhaktarbhaka is also done on purpose. The metre is shardulavikridita, nineteen syllables to a quarter with a pause after the twelfth.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಔಷಧದ ಅಂಗಡಿಯ ಮುಂಗಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಚೀಟಿ ನೋಡಿ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಟ್ಟ ಮೇಲೆ, ದಿನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಸಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಬರೆದು, ಊಟದ ನಂತರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ಬೇರೆ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ಕೇಳಿರುವುದಿಲ್ಲ.

At a pharmacy counter, after the tablets have been taken down against the prescription, someone writes on the cover how many times a day, and puts what is to be taken after food into a separate bag. Nobody asked for that.

ಆರೈಕೆ ಎಂಬುದು ಬಹುಪಾಲು ಇಂಥ ಸಣ್ಣ ಸೇರಿಕೆಗಳಿಂದ ಆದದ್ದು. ನಮ್ಮ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನೂ ನಾವೇ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಯಾರೋ ಹೀಗೆ ಬರೆದು ಕೊಟ್ಟ ಗುರುತುಗಳು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ನೆನೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ನಿಜ.

Care is mostly made of small additions of this kind. Rather than saying that we built up our own faith, it is nearer the truth to remember that marks someone wrote out for us like this have held it in place.