ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 63 ಅರ್ಥ: ಮಾರ್ಗಾವರ್ತಿತಪಾದುಕಾ

ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪರಂಪರೆ ಕಾಳಹಸ್ತಿಯ ಬೇಡ ಭಕ್ತನ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕ ಯಾರ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ವನಚರ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಜೋಡಣೆ ಪರಂಪರೆಯದ್ದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸರಿ. ತಮಿಳು ಶೈವ ಪರಂಪರೆಯ ನಾಯನ್ಮಾರರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಈ ಭಕ್ತನ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಶೇಕ್ಕಿಳಾರರ ಪೆರಿಯ ಪುರಾಣ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತಿಣ್ಣನ ಎಂಬ ಬೇಡ ಕಾಡಿನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕಂಡು ಅದನ್ನೇ ತನ್ನ ದೇವರೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ, ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವನಿಗೆ ಕಣ್ಣಪ್ಪ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು ಎಂದು ಆ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕಾಳಹಸ್ತಿ ಈಗಿನ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ, ಪಂಚಭೂತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Tradition connects this verse with the story of the hunter devotee of Kalahasti. The verse itself names nobody and says only ‘a forest dweller’, so it is right to say plainly that the connection belongs to the tradition of its readers. The story of this devotee comes in the line of the Nayanars of the Tamil Shaiva tradition, and the Periya Puranam of Chekkilar tells it at length. It relates that a hunter named Tinnan came upon a linga in the forest and took it for his own god, and that he was afterwards called Kannappa because he offered his own eyes. Kalahasti is in what is now Andhra Pradesh, and is spoken of as the shrine of air among the five shrines of the elements.

ಕಥೆಯ ಮೂರು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಮೂರು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಬಂದ ಕೆರದಿಂದಲೇ ಲಿಂಗದ ಮೇಲಿನ ಎಲೆ ಕಸವನ್ನು ಸರಿಸಿದ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ತಂದ ನೀರನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದ, ತಾನು ಒಂದು ಚೂರು ರುಚಿ ನೋಡಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತವಾದ ಮಾಂಸವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿದ. ಪೂಜೆಯ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರೂ ತಪ್ಪುಗಳು. ಕೆರ ಅಶುದ್ಧ, ಬಾಯಿಗೆ ಹೋದ ನೀರು ಎಂಜಲು, ಬಾಯಿಗೆ ಹೋದ ಮಾಂಸ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು. ಶ್ಲೋಕ ಆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಭಕ್ತಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಆ ಮೂರೂ ಬೇರೆಯದೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಒಳಗಿನ ಭಾವವೇ ಕ್ರಿಯೆಯ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿಲುವು ಇಲ್ಲಿದೆ.

Three things in the story are caught in the three quarters of the verse. He moved the dead leaves off the linga with the sandal he had walked the forest in, he bathed it by sprinkling water he had carried in his mouth, and he offered meat that he had tasted a little of to be sure it was good. By the strict rules of worship all three are faults. Footwear is impure, water that has been in the mouth is leavings, and meat that has been in the mouth is more so. The verse does not deny those rules. It says that where there is devotion all three become something else. The position taken is that the inner feeling decides the worth of the act.

ಶ್ಲೋಕದ ಶಬ್ದದ ಕೆಲಸವೂ ಇದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೂರ್ಚಾಯತೇ, ಅಭಿಷೇಕಾಯತೇ, ಉಪಹಾರಾಯತೇ, ಅವತಂಸಾಯತೇ, ಈ ನಾಲ್ಕೂ ನಾಮಪದದಿಂದಲೇ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು, ವ್ಯಾಕರಣ ಇವನ್ನು ನಾಮಧಾತು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಅರ್ಥ ಅದಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ಅದಾಗಿಯೇ ಒದಗುತ್ತದೆ ಎಂದು. ನಾಲ್ಕೂ ಪಾದಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸದ್ದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಠ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆಗುತ್ತದೆ, ಆಗುತ್ತದೆ, ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬಂತೆ. ಕೂರ್ಚ ಎಂದರೆ ಮೂರ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಕಸ ಒರೆಸುವ ಗೊಂಚಲಿನ ಕುಂಚ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆರ ಆ ಕುಂಚದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಅವತಂಸ ಎಂದರೆ ತಲೆಯ ಅಥವಾ ಕಿವಿಯ ಆಭರಣ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇಡ ಭಕ್ತರ ಸಮೂಹದ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಒಡವೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

The work of the words does the same thing. Kurchayate, abhishekayate, upaharayate, avatamsayate: all four are verbs made from nouns, what grammar calls a naamadhaatu. Their sense is ‘behaves as that’, ‘serves as that’. Because the same sound falls again at the end of all four quarters, an insistence is heard in the verse, as though to say it becomes, it becomes, it becomes. A kurcha is the tuft used as a brush to wipe an image clean, so the sandal rises to the place of that brush. An avatamsa is an ornament for the head or the ear, so the hunter becomes the jewel on the head of the whole company of devotees.

ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಪಾಠದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಮಾರ್ಗಾವರ್ತಿತ ಎಂಬುದನ್ನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದೂ ನಡೆದೂ ಸವೆದ ಕೆರ ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ, ಲಿಂಗದ ಮೇಲಿನ ಕಸ ಸರಿಸಲು ತಿರುಗಿಸಿ ಹಿಡಿದ ಕೆರ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ, ಕಾಲಿನ ವಸ್ತು ಪೂಜೆಯ ಸಾಧನವಾಗುವುದು. ಅದಲ್ಲದೆ ಕಿಂ ನ ಕರೋತಿ ಅಹೋ ಎಂಬ ಉದ್ಗಾರ ಶ್ಲೋಕದ ತಿರುಗುಮುರುಗಿನ ಕೀಲು, ಮೂರು ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಟ್ಟು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿ ಕವಿ ಉತ್ತರವನ್ನು ನಮಗೇ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

Two small questions of reading remain. Many take margavartita as the sandal worn down by walking the road, and some as the sandal turned over in the hand to push the litter off the linga. Both come to the same picture, a thing of the foot becoming an implement of worship. Besides, the exclamation kim na karoti aho is the hinge of the verse: having given three examples, the poet asks a question and leaves the answer to the reader.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಜಾಗವೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಭಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದವು, ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಬದುಕಿನ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರ ಓದದ, ಮಂತ್ರ ತಿಳಿಯದ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಿಂದ ಬದುಕುವ ಒಬ್ಬನ ಮೂಲಕ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಆ ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಲ ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತೆ ಶಿವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಪಾದುಕಾ ಎಂಬ ಇದೇ ಪದ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ಯತಿ.

The place of this verse is worth noticing too. The two before it spoke of what devotion is and how it tends its own, and this one puts forward the evidence of a life. That the evidence comes through a man who had read no scripture, knew no mantra and lived by hunting in the forest gives it more force. The next verse returns to Shiva’s feet, and there the same word paduka comes back in another way. The metre is shardulavikridita, nineteen syllables to a quarter with a pause after the twelfth.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಕ್ಷೌರದ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಯ ಅಂಚು ಒಡೆದಿರುತ್ತದೆ, ಕುರ್ಚಿಯ ಹಿಡಿ ಸವೆದಿರುತ್ತದೆ, ಹೆಗಲಿಗೆ ಹಾಕುವ ಬಟ್ಟೆ ಹಳೆಯದು. ಕೊನೆಗೆ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ತೋರಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಚೊಕ್ಕಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

In a barber’s shop the edge of the mirror is chipped, the arm of the chair is worn and the cloth put over the shoulders is old. In the small mirror held up at the back at the end, the work looks neat.

ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾನು ಸರಿಯಿಲ್ಲ, ಜಾಗ ಸರಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಕಾಯುತ್ತೇವೆ. ಇರುವುದರಿಂದಲೇ ಚೊಕ್ಕಟವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಮುಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೌರವವಿದೆ.

We wait, saying that the tools in our hands are not right and the place is not right. There is a dignity in finishing a thing neatly with what one has.