ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಏಷ್ಯತ್ಯೇಷ ಜನಿಂ ಮನೋಽಸ್ಯ ಕಠಿನಂ ತಸ್ಮಿನ್ನಟಾನೀತಿ ಮ-
ದ್ರಕ್ಷಾಯೈ ಗಿರಿಸೀಮ್ನಿ ಕೋಮಲಪದನ್ಯಾಸಃ ಪುರಾಭ್ಯಾಸಿತಃ ।
ನೋ ಚೇದ್ದಿವ್ಯಗೃಹಾಂತರೇಷು ಸುಮನಸ್ತಲ್ಪೇಷು ವೇದ್ಯಾದಿಷು
ಪ್ರಾಯಃ ಸತ್ಸು ಶಿಲಾತಲೇಷು ನಟನಂ ಶಂಭೋ ಕಿಮರ್ಥಂ ತವ ॥ 80 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
एष्यत्येष जनिं मनोऽस्य कठिनं तस्मिन्नटानीति म-
द्रक्षायै गिरिसीम्नि कोमलपदन्यासः पुराभ्यासितः ।
नो चेद्दिव्यगृहान्तरेषु सुमनस्तल्पेषु वेद्यादिषु
प्रायः सत्सु शिलातलेषु नटनं शम्भो किमर्थं तव ॥ 80 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
eṣyatyeṣa janiṃ mano’sya kaṭhinaṃ tasminnaṭānīti ma-
drakṣāyai girisīmni komalapadanyāsaḥ purābhyāsitaḥ |
no ceddivyagṛhāntareṣu sumanastalpeṣu vedyādiṣu
prāyaḥ satsu śilātaleṣu naṭanaṃ śambho kimarthaṃ tava || 80 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಏಷ್ಯತಿ (एष्यति, eṣyati) = ಬರುತ್ತಾನೆ, ಬಂದು ಸೇರುತ್ತಾನೆ (he will come)
- ಏಷಃ (एषः, eṣaḥ) = ಇವನು (this one)
- ಜನಿಮ್ (जनिम्, janim) = ಹುಟ್ಟನ್ನು, ಜನ್ಮವನ್ನು (to birth)
- ಮನೋಽಸ್ಯ (मनोऽस्य, mano’sya) = ಇವನ ಮನಸ್ಸು (ಮನಃ ಜೊತೆಗೆ ಅಸ್ಯ) (this one’s mind (manah joined with asya))
- ಕಠಿನಮ್ (कठिनम्, kaṭhinam) = ಗಟ್ಟಿಯಾದದ್ದು, ಒರಟಾದದ್ದು (is hard)
- ತಸ್ಮಿನ್ (तस्मिन्, tasmin) = ಅದರ ಮೇಲೆ (upon it)
- ನಟಾನೀತಿ (नटानीति, naṭānīti) = ನಾನು ಕುಣಿಯಬೇಕು ಎಂದು (ನಟಾನಿ ಜೊತೆಗೆ ಇತಿ, ನಟಾನಿ: ಕುಣಿಯುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ ವಿಧಿರೂಪ) (thinking, let me dance (natani joined with iti, natani being the first person imperative, let me dance))
- ಮದ್ರಕ್ಷಾಯೈ (मद्रक्षायै, madrakṣāyai) = ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ (for my protection)
- ಗಿರಿಸೀಮ್ನಿ (गिरिसीम्नि, girisīmni) = ಬೆಟ್ಟದ ನೆಲದಲ್ಲಿ, ಗಿರಿಯ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ (on the ground of the mountain)
- ಕೋಮಲಪದನ್ಯಾಸಃ (कोमलपदन्यासः, komalapadanyāsaḥ) = ಮೃದುವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವುದು (ಪದನ್ಯಾಸ: ಕಾಲಿಡುವ ಕ್ರಮ) (the soft placing of the feet (padanyasa: the setting down of the foot))
- ಪುರಾಭ್ಯಾಸಿತಃ (पुराभ्यासितः, purābhyāsitaḥ) = ಮೊದಲೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದು (ಪುರಾ ಜೊತೆಗೆ ಅಭ್ಯಾಸಿತಃ) (practised beforehand (pura joined with abhyasitah))
- ನೋ ಚೇತ್ (नो चेत्, no cet) = ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ (if not)
- ದಿವ್ಯಗೃಹಾಂತರೇಷು (दिव्यगृहान्तरेषु, divyagṛhāntareṣu) = ದಿವ್ಯವಾದ ಮನೆಗಳ ಒಳಗೆ (within divine houses)
- ಸುಮನಸ್ತಲ್ಪೇಷು (सुमनस्तल्पेषु, sumanastalpeṣu) = ಹೂವಿನ ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ (ಸುಮನಸ್: ಹೂವು, ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸು, ತಲ್ಪ: ಹಾಸಿಗೆ) (on couches of flowers (sumanas means a flower and also a good mind, talpa a couch))
- ವೇದ್ಯಾದಿಷು (वेद्यादिषु, vedyādiṣu) = ವೇದಿಕೆಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ (ವೇದಿ: ಯಜ್ಞದ ವೇದಿಕೆ) (on altars and the like (vedi: a sacrificial altar))
- ಪ್ರಾಯಃ (प्रायः, prāyaḥ) = ಬಹುಪಾಲು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (for the most part)
- ಸತ್ಸು (सत्सु, satsu) = ಇರುವಾಗ, ಸಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವಾಗ (when they are to be had)
- ಶಿಲಾತಲೇಷು (शिलातलेषु, śilātaleṣu) = ಕಲ್ಲಿನ ಹಾಸುಗಳ ಮೇಲೆ (on slabs of rock)
- ನಟನಮ್ (नटनम्, naṭanam) = ಕುಣಿತ, ನರ್ತನ (the dancing)
- ಶಂಭೋ (शम्भो, śambho) = ಶಂಭುವೇ (O Shambhu)
- ಕಿಮರ್ಥಮ್ (किमर्थम्, kimartham) = ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಯಾಕೆ (for what reason, why)
- ತವ (तव, tava) = ನಿನ್ನ (your)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
‘ಇವನು ಹುಟ್ಟಿ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಇವನ ಮನಸ್ಸು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ ನಾನು ಕುಣಿಯಬೇಕು’ ಎಂದು ಎಣಿಸಿ, ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯೇ ನೀನು ಮೊದಲೇ ಬೆಟ್ಟದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದೆ. ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ದಿವ್ಯವಾದ ಮನೆಗಳ ಒಳಗೆ, ಹೂವಿನ ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ, ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗ ಬಹುಪಾಲು ಸಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವಾಗ, ಶಂಭುವೇ, ಬರಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಕುಣಿತ ಯಾಕೆ?
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
‘This man will come to birth, and his mind is hard. Let me dance upon it.’ Thinking so, for my protection, you practised the soft placing of your feet beforehand on the ground of the mountain. If not, when divine houses within, couches of flowers and altars were mostly to be had, why, O Shambhu, this dancing of yours on bare slabs of rock?
ಶ್ಲೋಕ 80ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 80
ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ತಮಾಷೆಯ ಅನುಮಾನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶಿವ ಬೆಟ್ಟದ ಬರಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ಒಬ್ಬನ ಗಟ್ಟಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಕುಣಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸ. ಆ ಒಬ್ಬ ತಾನೇ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನಗೆಯೂ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಕೋಚವೂ ಇದೆ.
The verse moves in the shape of a playful inference. The poet notices a fact, that Shiva dances on the bare rock of the mountain. Then he imagines a reason for it: it was rehearsal for dancing on the hard mind of someone yet to be born. There is a little laughter and a little shame in his claiming that someone as himself.
ಮೊದಲ ಪಾದದ ಮೊದಲ ಭಾಗ ನೇರ ಮಾತು, ಮತ್ತು ‘ಇತಿ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಆ ಮಾತನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಮಾತು ಶಿವನದೇ, ತನಗೆ ತಾನೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡದ್ದು. ‘ನಟಾನಿ’ ಎಂಬುದು ನಟ್ ಧಾತುವಿನ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ ವಿಧಿರೂಪ, ಅಂದರೆ ನಾನು ಕುಣಿಯಬೇಕು, ಕುಣಿಯುತ್ತೇನೆ. ‘ಮದ್ರಕ್ಷಾಯೈ’ ಎಂಬುದು ಚತುರ್ಥೀ ರೂಪ, ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ. ‘ಪುರಾಭ್ಯಾಸಿತಃ’ ಎಂಬುದು ಪುರಾ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಿತಃ ಎಂಬ ಎರಡರ ಸಂಧಿ, ಅಂದರೆ ಮೊದಲೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದು.
The first part of the opening quarter is direct speech, and the word ‘iti’ closes it. The words are Shiva’s own, spoken to himself. ‘Natani’ is the first person imperative of the root nat, let me dance. ‘Madrakshayai’ is a dative, for my protection. ‘Purabhyasitah’ is the sandhi of pura and abhyasitah, practised beforehand.
ಗಟ್ಟಿಯಾದದ್ದು ಎಂಬ ಮಾತು ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡೆ ಬಂದಿದೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ‘ಕಠಿನಂ’ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಬಗ್ಗೆ ‘ಶಿಲಾತಲ’. ಕಲ್ಲಿನ ಗಟ್ಟಿತನ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಗಟ್ಟಿತನ ಒಂದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವುದು ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಾದಗಳ ಮೃದುತ್ವ ಚಿಂತೆಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಅದೇ ಮೃದುತ್ವ ಶಿವ ಕಲಿತುಕೊಂಡ ಕೌಶಲವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಒಂದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಎರಡು ಕಡೆಯಿಂದ ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ.
The word for hardness comes twice in the verse, ‘kathinam’ of the mind and ‘shilatala’ of the ground. The hardness of stone and the hardness of a mind meeting in one word returns later in this hymn. Besides that, in the previous verse the softness of the feet was the cause of worry. Here the same softness appears as a skill Shiva has trained for, and the two verses take one picture from two sides.
ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಧದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೊಗಸಾದ ಶ್ಲೇಷ ಅಡಗಿದೆ. ‘ಸುಮನಸ್’ ಎಂದರೆ ಹೂವು, ಜೊತೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಸುಮನಸ್ತಲ್ಪ’ ಎಂಬುದು ಹೂವಿನ ಹಾಸಿಗೆ ಎಂದೂ, ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಹಾಸಿಗೆ ಎಂದೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೂ ಚುರುಕಾಗುತ್ತದೆ, ಮೆದುವಾದ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಬೇಕಾದಷ್ಟಿರುವಾಗ ಗಟ್ಟಿಯಾದದ್ದರ ಮೇಲೆ ಯಾಕೆ ಎಂದು. ಈ ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹಲವರು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕದ ವಾದಕ್ಕೆ ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
A fine play lies hidden in the list of the second half. ‘Sumanas’ means a flower and also one of good mind. So ‘sumanastalpa’ holds both a couch of flowers and the couch that is a good mind. In that second sense the question of the verse grows sharper: when soft minds are there in plenty, why upon what is hard? Many read this second sense, and it suits the argument of the verse well.
ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ತಿರುವು ಇದೆ. ದೇವರ ಕುಣಿತವನ್ನು ಭಕ್ತ ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಸುತ್ತಿನ ದಾರಿ. ನೇರವಾಗಿ ‘ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಲು’ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಬದಲು, ಆ ಕಲ್ಲಿಗೆ ದೇವರೇ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಂತೆಯೇ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಜೋಡಣೆ ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತದ್ದು.
There is a turn behind the closing question. The devotee draws the god’s dance towards himself, but not in order to boast. It is a roundabout way of admitting how hard his own mind is. Instead of saying plainly that his mind is stone, he says that the stone obliged even the god to prepare for it. The metre is that of the previous verse, nineteen syllables to a quarter, in the arrangement of shardulavikridita.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕುಂಬಾರನ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮಣ್ಣಿನ ಮುದ್ದೆ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವನ ಕೈ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಿದರೆ ಮುದ್ದೆ ಒಂದು ಕಡೆಗೆ ಜಾರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಒತ್ತದೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಮಡಕೆ ಏಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ನಡುವಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕೈ ಕಲಿಯುವುದಕ್ಕೆ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕು.
It is worth watching what a potter’s hands do while the lump of clay turns on the wheel. Press hard and the lump slides away to one side. Leave off pressing and the pot never rises. It takes years for the hands to learn the pressure that lies between.
ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಗಡ ಇರುವುದೂ ಹೀಗೆಯೇ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಗ್ಗದ ಒಬ್ಬರ ಜೊತೆಗೆ, ಅಥವಾ ಬಗ್ಗದ ನಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಅಭ್ಯಾಸದ ಜೊತೆಗೆ, ಬಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗಟ್ಟಿಯಾದದ್ದನ್ನು ಮೃದುವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದಲೇ ಮುಟ್ಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಮೃದುತ್ವವೂ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಒಂದು ಅಭ್ಯಾಸ.
Being with a hard mind works in the same way. With someone at home who will not bend, or with a habit of our own that will not bend, force does nothing. What is hard has to be touched with a soft step, and that softness is itself something to be learnt by practice.