ಹಸಿದ ಮಗುವಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ತಟ್ಟೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದದ್ದು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅನ್ನ. ಬರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗಂಜಿ ಕೇಂದ್ರದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತವರಿಗೆ ಇದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತು.
ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಈ ಪದ್ಯ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ದಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ತುರಗಶತಸಹಸ್ರಂ ಗೋಗಜಾನಾಂ ಚ ಲಕ್ಷಂ ಕನಕರಜತಪಾತ್ರಂ ಮೇದಿನೀಂ ಸಾಗರಾಂತಾಮ್
ವಿಮಲಕುಲವಧೂನಾಂ ಕೋಟಿಕನ್ಯಾಶ್ಚ ದದ್ಯಾನ್ನಹಿ ನಹಿ ಸಮಮೇತೈರನ್ನದಾನಂ ಪ್ರಧಾನಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
तुरगशतसहस्रं गोगजानां च लक्षं कनकरजतपात्रं मेदिनीं सागरान्ताम्
विमलकुलवधूनां कोटिकन्याश्च दद्यान्नहि नहि सममेतैरन्नदानं प्रधानम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
turagaśatasahasraṃ gogajānāṃ ca lakṣaṃ kanakarajatapātraṃ medinīṃ sāgarāntām
vimalakulavadhūnāṃ koṭikanyāśca dadyānnahi nahi samametairannadānaṃ pradhānam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ತುರಗಶತಸಹಸ್ರಂ (तुरगशतसहस्रं, turagaśatasahasraṃ) = ಲಕ್ಷ ಕುದುರೆಗಳು (ನೂರು ಸಾವಿರ) (a hundred thousand horses)
- ಗೋಗಜಾನಾಂ (गोगजानां, gogajānāṃ) = ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ (of cows and elephants)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಲಕ್ಷಂ (लक्षं, lakṣaṃ) = ಲಕ್ಷ ಸಂಖ್ಯೆ (a lakh)
- ಕನಕರಜತಪಾತ್ರಂ (कनकरजतपात्रं, kanakarajatapātraṃ) = ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರೆಗಳು (vessels of gold and silver)
- ಮೇದಿನೀಂ (मेदिनीं, medinīṃ) = ಭೂಮಿಯನ್ನು (the earth)
- ಸಾಗರಾಂತಾಮ್ (सागरान्ताम्, sāgarāntām) = ಸಮುದ್ರದವರೆಗಿನ (reaching to the sea)
- ವಿಮಲಕುಲವಧೂನಾಂ (विमलकुलवधूनां, vimalakulavadhūnāṃ) = ಶುದ್ಧ ಕುಲದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ (ವಿಮಲಕುಲ + ವಧೂನಾಂ) (of brides from spotless families)
- ಕೋಟಿಕನ್ಯಾಶ್ಚ (कोटिकन्याश्च, koṭikanyāśca) = ಕೋಟಿ ಕನ್ಯೆಯರು ಮತ್ತು (ಕೋಟಿಕನ್ಯಾಃ + ಚ) (and a crore of maidens (kotikanyah + ca))
- ದದ್ಯಾನ್ನಹಿ (दद्यान्नहि, dadyānnahi) = ಕೊಟ್ಟರೂ ಅಲ್ಲ (ದದ್ಯಾತ್ + ನ ಹಿ) (one may give, yet not (dadyat + na hi))
- ನಹಿ (नहि, nahi) = ಖಂಡಿತ ಅಲ್ಲ (not at all)
- ಸಮಮೇತೈರನ್ನದಾನಂ (सममेतैरन्नदानं, samametairannadānaṃ) = ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಮವಾದ ಅನ್ನದಾನ (ಸಮಮ್ + ಏತೈಃ + ಅನ್ನದಾನಮ್) (equal to these, the gift of food)
- ಪ್ರಧಾನಮ್ (प्रधानम्, pradhānam) = ಪ್ರಧಾನ, ಮುಖ್ಯ (the chief)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನೂರು ಸಾವಿರ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು, ಲಕ್ಷ ಹಸು ಆನೆಗಳನ್ನು, ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು, ಸಮುದ್ರದವರೆಗಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದ ಕೋಟಿ ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಅದು ಅನ್ನದಾನಕ್ಕೆ ಸಮವಲ್ಲ, ಸಮವಲ್ಲ. ಅನ್ನದಾನವೇ ಪ್ರಧಾನ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
One might give a hundred thousand horses, a lakh of cows and elephants, vessels of gold and silver, the earth to the edge of the sea, and a crore of maidens of good family. None of it equals the gift of food, not at all. The gift of food is the chief of gifts.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಪದ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಒಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ, ಲಕ್ಷ, ಕೋಟಿ, ಸಮುದ್ರದವರೆಗಿನ ಭೂಮಿ. ಕೊನೆಗೆ ಅತಿ ಸರಳವಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ತಿರುವು. ಇದೊಂದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯ ರೀತಿ.
The verse piles up numbers like a mountain: lakhs, crores, the earth to the sea. The turn is that plain food is placed above them all. It is a form of deliberate exaggeration.
ಕೋಟಿ ಕನ್ಯೆಯರ ದಾನ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾದಾನದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಅತಿ ಪುಣ್ಯದ ದಾನಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪದ್ಯ ಎಣಿಸಿದೆ. ಇಂದಿನ ಓದುಗರಿಗೆ ಈ ಉಲ್ಲೇಖ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ನೋಟವೆಂದು ತೋರಬಹುದು.
The gift of a crore of maidens points to the old custom of kanyadana, the giving of a bride in marriage, which the verse counts among the most meritorious gifts. To a reader today the reference may look like a view from another age.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 69. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 69. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಈ ಪದ್ಯದ ಸಾರ ಸರಳ. ಹಸಿವೆಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಸಾಟಿಯಲ್ಲ. ಹಸಿದವರಿಗೆ ಊಟ ಕೊಡುವ ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸ ದೊಡ್ಡ ಭಾಷಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.
The point is simple. Nothing stands beside hunger. One may take it that the small act of feeding the hungry matters more than large speeches.
ಅದಲ್ಲದೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯ ಜೊತೆ ಬಂದವರು ದಿನಗಟ್ಟಲೆ ಊಟವಿಲ್ಲದೆ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ವೈದ್ಯರು ಕಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಿನ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.
Doctors have also seen relatives sit through whole days in a hospital ward without a meal. At such a moment this verse comes to mind.