ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ ಒಂದು ದೀಪಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸಿದ ಕ್ಷಣ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ನೆನಪಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಸಿಗುವ ಯಾವ ಬೆಳಕೂ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹವೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಬೆಳಕು ಬಂದದ್ದು ಓಡಿಹೋದವನ ಸ್ವಂತ ಅರಮನೆಗೆ ಹತ್ತಿದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಅಕ್ಷರ ಇದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ತ್ವದ್ವೈರಿಣೋ ವೀರ ಪಲಾಯಿತಸ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಯನ್ನಕ್ತಮರಣ್ಯಮಾರ್ಗಾನ್
ಕೃಶಾನುರಾಸೀದಭಿನಂದನೀಯಸ್ತುಂಗೇಷು ಲಗ್ನೋ ರಿಪುಮಂದಿರೇಷು
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
त्वद्वैरिणो वीर पलायितस्य प्रकाशयन्नक्तमरण्यमार्गान्
कृशानुरासीदभिनन्दनीयस्तुङ्गेषु लग्नो रिपुमन्दिरेषु
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
tvadvairiṇo vīra palāyitasya prakāśayannaktamaraṇyamārgān
kṛśānurāsīdabhinandanīyastuṅgeṣu lagno ripumandireṣu
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ತ್ವದ್ವೈರಿಣೋ (त्वद्वैरिणो, tvadvairiṇo) = ನಿನ್ನ ಶತ್ರುವಿನ (ತ್ವತ್ ವೈರಿಣಃ) (of your enemy)
- ವೀರ (वीर, vīra) = ಓ ವೀರನೇ (O hero)
- ಪಲಾಯಿತಸ್ಯ (पलायितस्य, palāyitasya) = ಓಡಿಹೋದವನಿಗೆ (of him who had fled)
- ಪ್ರಕಾಶಯನ್ನಕ್ತಮ್ (प्रकाशयन्नक्तम्, prakāśayannaktam) = ಬೆಳಗುತ್ತ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ (ಪ್ರಕಾಶಯನ್ ನಕ್ತಮ್) (lighting up, by night)
- ಅರಣ್ಯಮಾರ್ಗಾನ್ (अरण्यमार्गान्, araṇyamārgān) = ಕಾಡಿನ ದಾರಿಗಳನ್ನು (the forest paths)
- ಕೃಶಾನುರಾಸೀದ್ (कृशानुरासीद्, kṛśānurāsīd) = ಬೆಂಕಿ ಆಯಿತು (ಕೃಶಾನುಃ ಆಸೀತ್) (the fire was)
- ಅಭಿನಂದನೀಯಸ್ (अभिनन्दनीयस्, abhinandanīyas) = ಸ್ವಾಗತಿಸಬೇಕಾದದ್ದು (ಅಭಿನಂದನೀಯಃ) (to be welcomed)
- ತುಂಗೇಷು (तुङ्गेषु, tuṅgeṣu) = ಎತ್ತರದ (lofty)
- ಲಗ್ನೋ (लग्नो, lagno) = ಹತ್ತಿಕೊಂಡದ್ದು (clinging)
- ರಿಪುಮಂದಿರೇಷು (रिपुमन्दिरेषु, ripumandireṣu) = ಶತ್ರುವಿನ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ (in the enemy’s mansions)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಓ ವೀರನೇ, ಓಡಿಹೋದ ನಿನ್ನ ಶತ್ರುವಿಗೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದ ಬೆಂಕಿ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹವಾಯಿತು. ಆ ಬೆಂಕಿ ಶತ್ರುವಿನ ಎತ್ತರದ ಮಹಲುಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O hero, for your enemy who had fled, the fire clinging to his lofty mansions, which lit up the forest paths at night, turned out to be a welcome thing.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಅಭಿನಂದನೀಯ ಎಂದರೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಬೆಂಕಿ ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಓಡುವವನಿಗೆ ಅದೇ ದೀಪವಾಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯ.
Abhinandaniya means something to be welcomed. The irony is that while the fire was destroying the mansions, to the man running away it served as a lamp.
ಇದು ರಾಜನ ಪ್ರತಾಪದ ಹೊಗಳಿಕೆ. ರಾಜನೇ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಓದುಗನ ಊಹೆಗೆ ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಇಂತಹ ಹೊಗಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಸಾಮಾನ್ಯ.
This is praise of the king’s might. The verse does not say the king set the fire, and leaves that hint to the reader. Exaggeration is common in praise of this kind.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 131. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 131. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಬೆಳಕು ಯಾರು ಹಚ್ಚಿದ್ದು ಎಂದು ಕೇಳುವ ವ್ಯವಧಾನ ಯಾರಿಗೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಬೆಳಕು ನಮ್ಮದೇ ಮನೆಯನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ದಾರಿ ಕಂಡೆವು ಎಂಬ ಸಮಾಧಾನ ನಮ್ಮ ನಷ್ಟವನ್ನು ಮರೆಸಬಾರದು.
In the dark no one stops to ask who lit the light. But if that light is burning our own house, the comfort of having found the way should not make us forget our loss.
ಪದ್ಯ ರಾಜನ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಭಾಗ. ಇಂದು ಇದನ್ನು ಓದುವವರು ಅದರ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಬಹುದು, ಯುದ್ಧದ ವಿನಾಶವನ್ನಲ್ಲ.
The verse is part of the praise of a king. A reader today can admire its turn of wit, and not the destruction of war.

